از تخیل تا واقعیت

هوش مصنوعی دیگر فقط یک مفهوم علمی-تخیلی نیست؛ این فناوری به سرعت در حال تبدیل شدن به ابزاری حیاتی در صنعت سینما است.

 

یکی از برجسته‌‌ترین کاربرد‌های هوش مصنوعی در سینما، بازسازی و مرمت فیلم‌‌های قدیمی است. بسیاری از آثار سینمایی ارزشمند به‌دلیل فرسودگی، آسیب‌‌های فیزیکی، رنگ‌پریدگی یا تغییرات کیفیت صوتی در معرض زوال قرار دارند. هوش مصنوعی با قابلیت‌‌های پیشرفته خود، به این گنجینه‌‌های فرهنگی حیاتی دوباره می‌بخشد.

 

یکی از برجسته‌ترین کاربردهای هوش مصنوعی در سینما، بازسازی و مرمت فیلم‌های قدیمی است. بسیاری از آثار سینمایی ارزشمند به دلیل فرسودگی، آسیب‌های فیزیکی، رنگ‌پریدگی یا تغییرات کیفیت صوتی در معرض زوال قرار دارند

 

نحوه عملکرد هوش مصنوعی در فرایند مرمت:

حذف نویز و تثبیت تصویر: الگوریتم‌‌های AI به‌طور خودکار برفک، خط‌وخش و لرزش‌‌های دوربین را شناسایی و حذف می‌کنند.

 

بازسازی پیکسل‌‌های از دست رفته: در مواردی که بخش‌‌‌هایی از تصویر نابود شده، هوش مصنوعی با تحلیل پیکسل‌‌های مجاور و یادگیری عمیق، می‌تو‌اند آن‌ها را با دقت بالا بازسازی کند.

 

بهینه‌سازی رنگ و کنتراست

 

بهبود کیفیت صدا: نویز‌های پس‌زمینه را حذف کرده و وضوح دیالوگ‌ها را افزایش می‌دهد.

 

در سطح بین‌المللی، بنیاد فیلم (The Film Foundation) به ریاست مارتین اسکورسیزی، به حفظ میراث سینمای جهان می‌پردازد و توجه ویژه‌ای نیز به سینمای کلاسیک ایران داشته است.

 

پروژه‌‌های مشترکی برای مرمت آثار مهم سینمای ایران با همکاری این بنیاد و نهاد‌های داخلی انجام شده است از جمله؛ “شطرنج باد” (محمدرضا اصلانی) و آثار بهرام بیضایی مانند “غریبه و مه”، “چریکه تارا” و “رگبار” از این دست هستند.

 

هوش مصنوعی می‌تو‌اند در هر سه مرحله اصلی تولید فیلم پیش‌تولید، تولید و پس‌تولید مورد استفاده قرار بگیرد.

 

برای اولین‌بار در سینمای ایران از هوش مصنوعی برای شبیه‌سازی و بازسازی صدای واقعی شخصیت‌های تاریخی مانند شهید صیاد شیرازی استفاده شده است

 

مرحله پس‌تولید جایی است که هوش مصنوعی بیش‌ترین تحول را ایجاد کرده است که می‌توانیم موارد زیر را برشماریم:
تدوین (Editing) خودکار و پیشنهادی: هوش مصنوعی با تحلیل محتوای بصری و صوتی، بهترین کات‌ها را پیشنهاد می‌دهد و حتی نسخه‌‌های اولیه یک تدوین را به‌صورت خودکار ایجاد می‌کند.

 

جلوه‌‌های بصری (VFX) پیچیده: AI در تولید چهره‌‌های دیجیتال باورنکردنی (Digital Doubles) تا ساخت محیط‌‌های کاملا مجازی و واقع‌گرایانه، حرف اول را می‌زند. همچنین فرآیند‌های رندرینگ را سرعت بخشیده و انیمیشن شخصیت‌ها را طبیعی‌تر می‌کند.

 

اصلاح رنگ و بهبود کیفیت تصویر: ابزار‌های هوش مصنوعی به‌صورت خودکار رنگ‌ها را متعادل، کنتراست را تنظیم و نویز‌های دیجیتال را حذف می‌کنند.

 

طراحی و میکس صدا: هوش مصنوعی می‌تو‌اند نویز‌های پس‌زمینه را حذف کرده، دیالوگ‌ها را واضح‌تر سازد و افکت‌‌های صوتی مناسب را پیشنهاد دهد.

 

ساخت موسیقی متن (Score Generation): برخی ابزار‌های هوش مصنوعی با تحلیل لحن و فضای یک صحنه، قطعات موسیقی متن مناسبی را تولید می‌کنند.

 

در ادامه به نمونه‌‌‌هایی از سینمای ایران که به‌صورت مشخص و محدود اعلام شده که در آن‌ها از هوش مصنوعی بهره گرفته شده اشاره می‌کنیم.

 

فیلم سینمایی “صیاد”: برای اولین‌بار در سینمای ایران از هوش مصنوعی برای شبیه‌سازی و بازسازی صدای واقعی شخصیت‌‌های تاریخی مانند شهید صیاد شیرازی استفاده شده است.

 

پروژه “موسی کلیم‌الله”: در این پروژه عظیم تاریخی، از تولید مجازی (Virtual Production) برای خلق محیط‌‌های پیچیده، بازسازی چهره نوزاد در طول زمان و جلوه‌‌های ویژه بصری مبتنی بر هوش مصنوعی استفاده شده است.

 

در آینده‌ای نه چندان دور، می‌توان انتظار داشت که هوش مصنوعی نقش پررنگ‌تری در تمام مراحل تولید فیلم در ایران ایفا کند. این تحول فرصتی بی‌نظیر برای سینمای ایران است تا با حفظ ریشه‌های فرهنگی خود به قله‌های جدیدی از نوآوری و داستان‌گویی دست یابد

 

فیلم “آلفا و ربات نابودگر”: کارگردان این فیلم اعلام کرده است که حدود سه دقیقه ابتدایی آن تلفیقی از هوش مصنوعی و جلوه‌‌های ویژه بصری است.

 

فیلم “سرخ‌پوست”: کیفیت بالای جلوه‌‌های ویژه بصری (VFX) آن، به‌ویژه در خلق فضای زندان و صحنه‌‌های داخلی، نشان می‌دهد که تیم VFX از ابزار‌های پیشرفته‌ای استفاده کرده است.

 

از جمله سازمان‌ها و نهاد‌های فعال داخلی که از هوش مصنوعی بهره می‌برند می‌توان به سازمان سینمایی اوج و مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی اشاره کرد.

 

 

از جمله شاخص‌‌ترین نمونه‌‌های بهره‌گیری از AI در سینمای جهان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

دیپ‌فیک (Deepfake) و بازسازی چهره: در فیلم‌‌‌هایی مانند “مرد ایرلندی” (The Irishman)، از تکنولوژی‌‌های هوش مصنوعی برای جوان‌سازی چهره بازیگران مسن استفاده شد.

 

تحلیل داده‌‌های مخاطب و پیش‌بینی موفقیت: استودیو‌های بزرگ از هوش مصنوعی برای تحلیل داده‌‌های شبکه‌‌های اجتماعی و سلیقه مخاطبان و حتی پیش‌بینی فروش یک فیلم پیش از اکران استفاده می‌کنند.

 

تولید مجازی: (Virtual Production) در این شیوه، که در سریال‌‌‌هایی مانند “مندلورین” (The Mandalorian) به کار گرفته شد، هوش مصنوعی در ترکیب تصاویر زنده با پس‌زمینه‌‌های دیجیتال در زمان واقعی (real-time) نقش محوری دارد.

 

سینمای ایران در مقایسه با سینمای جهان هنوز راه درازی برای بهره‌برداری کامل از پتانسیل‌‌های هوش مصنوعی در پیش دارد. برای همگام شدن با پیشرفت‌‌های جهانی، سینمای ایران نیاز به سرمایه‌گذاری جدی در سخت‌افزار، نرم‌افزار‌های تخصصی و آموزش نیروی انسانی دارد و بهتر است به‌جای تقلید صرف، بر روی کاربرد‌‌هایی از هوش مصنوعی تمرکز کند که با فرهنگ و داستان‌گویی ایرانی هم‌خوانی دارد.

 

در آینده‌ای نه چندان دور، می‌توان انتظار داشت که هوش مصنوعی نقش پررنگ‌تری در تمام مراحل تولید فیلم در ایران ایفا کند. این تحول فرصتی بی‌نظیر برای سینمای ایران است تا با حفظ ریشه‌‌های فرهنگی خود به قله‌‌های جدیدی از نوآوری و داستان‌گویی دست یابد.

 

هوش مصنوعی نه جایگزین هنرمند، بلکه ابزاری قدرتمند در دستان او خواهد بود که تخیل را به واقعیت سینمایی بدل می‌سازد.

 

 

*بازیگر تئاتر و منتقد و طراح نمایش