اخیرا نقدها و گزارشهایی توسط شخصیتهای فرهنگی و رسانهای از مراسم رونمایی و محتوای کتاب ارزشمند «سبز سرخ» اثر استاد «ابوالقاسم مومن صالحی» منتشر شده است که در جای خود شایسته تقدیر و سپاسگزاریست.
در این یادداشت سعی میشود به برخی نکات مثبت بطور خلاصه پرداخته شود. با این توضیح که برای نقد یک اثرتاریخی صلاحیت و توانمندیهای خاص علمی نیاز هست و به اهلش میسپاریم اما به عنوان خواننده اثر میتوان نقاط مثبت و جاذبههای موجود را برای ترغیب علاقمندان به آثار مشابه بیان کرد.
در کتاب سبز سرخ نگارنده کوشیده است با گردآوری عکسهای تاریخی فراوان که خود حدیث مفصلی است خواننده را به متن روزگار وقایع ببرد، گویی که در حضور شخصیتهای کتاب قرار گرفته به خوانش سرگذشت آنان میپردازد
۱-یکی از ویژگی های مثبت و بلکه مهم کتاب «سبز سرخ» روان بودن روایتگری تاریخیست که فارغ از پیچیدگیهای متنهای تخصصی به نحوی تقریر شده است تا برای خوانندگان سطوح مختلف قابل فهم باشد و اساسا بیتکلف و قابل فهم بودن از شاخصه مهم تمام یاداشتها، مقالات و آثار نگارنده محترم است.
به علاوه تحلیل وقایع تا حدود زیادی در متن داستان پنهان بوده و برای مثال اگر تاکنون مقوله جنبش جنگل و قهرمان آن میرزاکوچکخان، حواشی و ابهاماتی را در اذهان پدید آورده انتظار میرود که با مطالعه این اثر ماندگار برای خواننده بسیاری از ابهامات رفع شود.
۲-آنچه که تاریخ معاصر را از ادوار مختلف ممتاز میکند این است که با حضور صنعت تصویربرداری و عکاسی امکان ارایه تاریخ مصور واقعی فراهم است. مقصود از واقعی بدان معناست که برای ادوار قدیمیتر هم میشود با بهرهگیری از نقاشیهای تخیلی تا حدی تاریخ گذشته را به تصویر کشید که جنبه مجازی و غیرواقعی پیدا میکند.
در کتاب سبز سرخ نگارنده کوشیده است با گردآوری عکسهای تاریخی فراوان که خود حدیث مفصلی است خواننده را به متن روزگار وقایع ببرد، گویی که در حضور شخصیتهای کتاب قرار گرفته به خوانش سرگذشت آنان میپردازد. از سوی دیگر صفحه آرایی نیز به نحوی ترتیب داده شده که تصاویر هر صفحه با رویدادهای روایت شده همان صفحه مطابقت دارد و زیبایی کار را دوچندان میکند.
یکی از جذابیتهای بکار گرفته شده در نگارش کتاب؛ قصههای تلخ و شیرینیست که در عین واقعی بودن گاهی به افسانه شبیه هستند و نگارنده اشاراتی گذرا و رسا به آن قصههای تلخ و شیرین داشته است
۳- یکی دیگر از جذابیتهای بکار گرفته شده در نگارش کتاب؛ قصههای تلخ و شیرینیست که در عین واقعی بودن گاهی به افسانه شبیه هستند و نگارنده اشاراتی گذرا و رسا به آن قصههای تلخ و شیرین داشته که ترجیح میدهم از معرفی قصهها خودداری کنم، این ویژگی برای خوانندگان و علاقمندان عمومی جذابیت خاصی دارد.
۴-در حوزه تاریخ معاصر و خصوصا تاریخ مشروطیت کتب بسیاری نوشته شده است و با توجه به اینکه نقش گیلان در انقلاب مشروطه و استمرار و دوام نتایج آن برجسته بوده و البته برخی نویسندگان اهتمام کافی به این امر داشتهاند.
جناب مومن صالحی نیز ضمن پرداختن به موضوعِ نقش ویژه گیلان به نوعی انقلاب مشروطه را به انقلاب جنگل پیوند زده و به عبارتی بر نقشآفرینی مردم گیلان در جنبشهای رهاییبخش تاکید کرده است که جای بسی تقدیر دارد.
۵- نکته مورد توجه دیگر اینکه منابع و مآخذ هر فصل در پایان همان فصل تحت عنوان «مستندات» آمده که شیوه خاصی در سیستم ارجاع آن است و بنظرم شیوه مثبتی بوده که به تازگی برخی نویسندگان به آن روی آوردهاند. نگاهی به مستندات بیانگر این واقعیت است که نویسنده در بیان روایات از منابع متعدد و فراوانی بهره جسته تا ذهنیت خواننده از نقل غیر مستند رویدادها خالی شود.
معمولا جنبشها با یک قهرمان آغاز و با او به اتمام میرسد درحالی که علاوه بر راس و قهرمانِ هر جنبش آشکارا کسان دیگری نیز در تکمیل کادر رهبری نقش داشتهاند که اکثر مورخان توجهی به آنها نکرده و بیسرانجام در تاریخ محو میشوند، نگارنده سبز سرخ به این مقوله توجه کرده و بخش پایانی کتاب را به سرانجام سایر اعضای انقلاب جنگل نظیر احسانالله خان، حاج احمد کسمایی، حسنخان آلیانی، خالوقربان و… اختصاص داده که به ارزش کار میافزاید
۶- نکته آخر؛ معمولا جنبشها با یک قهرمان آغاز و با او به اتمام میرسد درحالی که علاوه بر راس و قهرمانِ هر جنبش آشکارا کسان دیگری نیز در تکمیل کادر رهبری نقش داشتهاند که اکثر مورخان توجهی به آنها نکرده و بیسرانجام در تاریخ محو میشوند، نگارنده سبز سرخ به این مقوله توجه کرده و بخش پایانی کتاب را به سرانجام سایر اعضای انقلاب جنگل نظیر احسانالله خان، حاج احمد کسمایی، حسنخان آلیانی، خالوقربان و… اختصاص داده که به ارزش کار میافزاید.
موارد اشاره شده حتما حق مطلب را ادا نکرده و لذا توصیه میشود دوستداران تاریخ بخصوص تاریخ گیلان مطالعه کتاب مذکور را مدنظر قرار دهند که قطعا از مطالب کتاب محظوظ شده و نکات ارزنده دیگری آشکار خواهد شد.