تعداد تلفات جادهای گیلان در آمارهای رسمی، کاهش پیدا کرده اما واقعیت مسیرهای ارتباطی استان همچنان محل پرسش است. جادههای گیلان به خرابی آسفالت و نقصهای فنی نظیر روشنایی ضعیف، عدم رعایت اصول ابتدایی ایمنی، عدم وجود گاردریل، نبود شانه خاکی و خط جداکننده وسط معروفند.
فقط سال گذشته ۱۲ هزار و ۶۸۳ تصادف در جادههای گیلان رخ داد که جان ۵۶۳ نفر را گرفت. پلیس راه گیلان که در حال آمادهسازی خود برای طرح نوروزی است؛ قصد دارد یکی از قوانین خاکخورده را با قوت بیشتری احیا کند.
طبق طرح پلیس راه در صورت احراز تاثیر عیب راه در بروز تصادفات، برای دستگاههای متولی یا پیمانکار سهم تقصیر تعیین و پرونده به مرجع قضایی ارسال خواهد کرد. ما در این گزارش، سعی داریم با مرور آمارهای رسمی و گفتوگو با مسئولان پلیس راه و راهداری به این پرسش پاسخ دهیم که در تصادفات جادهای گیلان، مسئولیت گمشده متوجه چه کسی است.
آمار کشوری نشان میدهد؛ در سال ۱۴۰۳ در مجموع ۱۹ هزار و ۴۳۵ نفر جان خود را در تصادفات رانندگی از دست دادهاند. این عدد نسبت به سال ۱۴۰۲ کاهش ۳ درصدی دارد. تعداد مصدومان نیز ۳۸۱ هزار و ۴۸۴ نفر بوده که نسبت به سال قبل ۲.۵ درصد کاهش داشته است.
تعداد کشتههای تصادفات برونشهری کشور در سال گذشته ۱۳ هزار و ۳۷۲ نفر و در جادههای روستایی نیز هزار و ۸۹ نفر بوده است. در سال ۱۴۰۲ حدود ۱۰ هزار و ۸۶۱ سانحه رانندگی در محورهای جادهای گیلان رخ داد که در جریان این تصادفات ۵۹۳ نفر جان باختند و ۴ هزار و ۱۸۰ نفر هم مصدوم شدند.
آمار تصادفات رانندگی در جادههای استان در سال ۱۴۰۳ هم با رشد حدود ۱۵ درصدی به رقم ۱۲ هزار و ۶۸۳ سانحه رسید اما تعداد فوتی کاهش داشت و به عدد ۵۶۳ نفر رسید که به گفته پلیس راه کشور، نسبت به سالهای قبل حدود ۵ درصد کاهش پیدا کرده است.
سهم راه در مرگهای جادهای
گیلان دارای ۶۸ کیلومتر آزاد راه، ۴۸۶ کیلومتر بزرگراه، ۳۰۱ کیلومتر راه اصلی، ۱۰۵۵ کیلومتر راه فرعی و ۹۲۹۳ کیلومتر راه روستایی است. با اینحال، ۱۸۰۰ کیلومتر از راههای استان حتی فاقد موارد ابتدایی نظیر خط جداکننده وسط هستند. نبود روشنایی، نداشتن شانه خاکی، خرابی و تخریب آسفالت، نبود علایم راهنمایی، عدم نصب یا تعمیر گاردریل و موارد مشابه در کنار نقص صنعت خودروسازی و خطاهای انسانی از جمله عوامل موثر در بروز تصادفات رانندگی محسوب میشوند.
پای چه کسی به دادگاه باز میشود؟
در همین رابطه، «جاور صفاری»، رییس پلیس راه گیلان، اخیرا در جمع رسانهها اعلام کرده که از این پس مسئولیت تصادفات جادهای تنها متوجه رانندگان نیست و پیمانکاران و دستگاههای اجرایی مرتبط نیز در صورت قصور، با پروندههای قضایی مواجه میشوند.
آنطور که پلیس راه اعلام کرده از این پس اگر چاله، برآمدگی یا اختلاف سطح در سطح یا حاشیه راه مشاهده شود و امنیت کاربران ترافیکی را به خطر اندازد، مسئولیت آن بر عهده دستگاه مربوطه و پیمانکار خواهد بود. وجود نهرهای آب بدون حفاظ در حاشیه جادههای گیلان نیز از جمله نقاط پرخطر است که باید ایمنسازی شود.
بر این اساس، در تصادفاتی که به علت نقص معابر رخ دهد، کارشناسان پلیس راه برابر تبصره ۳ ماده ۱۴ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی، برای دستگاههای متولی سهم تقصیر تعیین کرده و پرونده آنها را به مراجع قضایی ارجاع خواهد داد.
سرهنگ صفاری: پلیس راه نواقصی که در جادههای گیلان وجود دارد را به متولیان و دستگاهای اجرایی منعکس میکند تا برطرف شود، در غیر این صورت پرونده قصور دستگاهای مسئول تهیه شده و محاکم قضایی طبق قانون با آنها رفتار میکنند
پایان بیتوجهی به نواقص جادهها؟
سرهنگ «جاور صفاری»، رییس پلیس راه گیلان در توضیح بیشتر این موضوع به مرور میگوید: ما مجازات نمیکنیم بلکه همه چیز طبق قانون است. پلیس راه برای سازمانهای متولی در علت تصادفات نقش تقصیر قائل خواهد شد. این قانون از قبل هم بوده و فقط خواستیم آن را کمی برجستهسازی کنیم.
وی افزود: پلیس راه نواقصی که در جادههای گیلان وجود دارد را به متولیان و دستگاهای اجرایی منعکس میکند تا برطرف شود، در غیر این صورت پرونده قصور دستگاهای مسئول تهیه شده و محاکم قضایی طبق قانون با آنها رفتار میکنند.
وی در پاسخ به این پرسش که چرا پلیس راه جدیدا خواسته این قانون را برجستهسازی کند و اینکه آیا تعداد تصادفات منجر به فوت و جرح در جادههای گیلان که بر اثر نقص و عیب راهها اتفاق افتاده افزایش داشته است گفت: خیر افزایشی در آمار تصادفات منجر به فوت و جرح که به علت نقص راه و عیب راه اتفاق میافتد رخ نداده است. در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ در حوزه راههای ارتباطی برون شهری گیلان و طبق آمار پزشکی قانونی ما شاهد کاهش ۲ درصدی تصادفات منجر به فوت بودهایم.
پلیس راه در حال آمادهسازی خود برای اجرای طرح نوروزی است و امسال با پایان ماه رمضان، نوروز شروع میشود و با توجه به ورود خیلی عظیمی از خودرو به داخل گیلان ما خواستیم هشداری بیشتر به دستگاههای اجرایی و پیمانکاران داده باشیم تا هرچه سریعتر نقصها را رفع کنند. در واقع ما این کار را در راستای مطالبهگری انجام میدهیم.
19 میلیون خودرو وارد گیلان شد
طبق توضیحات جاور صفاری، نقش و سهم دستگاههای متولی در پیشگیری از بروز تصادفات موجود و قابل استناد هست. ۲۸ دستگاه در این امر نقش دارند از صدا و سیما، شهرداریها، فرمانداریها و پزشکی قانونی گرفته تا راهداری، شهرسازی و پلیس راه.
به گفته رییس پلیس راه گیلان، فقط در ۱۰ ماهه ۱۴۰۴ حدود ۱۹ میلیون خودرو وارد استان شده است و این حجم از ورود و خروج مسافر نیازمند این است که راههای استان هم به تناسب وضعیت پیشآمده از استاندارد ایمنی لازم برخوردار باشد.
جادههای پرتصادف گیلان که جان میگیرند
رییس پلیس راه گیلان ادامه میدهد: ۱۰ محور پرخطر و و تصادف در گیلان وجود دارد که راهداری باید وقت و اعتبار بیشتری برای رفع نقاط خطرآفرین آنها به خرج دهد. حدود ۳۵ درصد آمار جانباختگان حوادث جادهای گیلان در همین ۱۰ محور اتفاق میافتد. تالش به آستارا، انزلی به رضوانشهر، رشت به لنگرود، سنگر به سیاهکل، امامزاده هاشم به لوشان، لنگرود به چابکسر، رشت به چابکسر و محور پیربازار از جمله این مسیرهای پرتصادف هستند.
قانون تکلیف را روشن میکند
در پی این مواضع و برای بررسی مسئولیت دستگاه اجرایی، اینبار به سراغ مدیرکل راهداری گیلان رفتیم. «فریبرز مرادی»، مدیرکل راهداری و حملونقل جادهای گیلان، به مرور میگوید: اگر تصادفی در جادهای اتفاق بیافتد و مشکل از نقص راه باشد؛ کارشناس تصادفات و کارشناسان دادگستری برای دستگاه مربوطه میزان سهم تقصیر در نظر میگیرد و راهداری هم جبران خسارت میکند. اما اگر علت تصادف، عیب راه باشد موضوع به سازنده و پیمانکار مربوط میشود.
البته پیمانکاران پروژههای جادهای بیشتر در حوزه راه و شهرسازی و شرکت ساخت و توسعه همکاری دارند. با این وجود اگر پیمانکاری در حوزه راهداری پروژهای را در دست دارد ملزم است تا کار را با رعایت تمام موارد ایمنی که ابلاغ شده به پایان برساند.
محکومیتها بسیار اندک بوده است
وی در جواب این سوال که آیا تاکنون راهداری گیلان در پروندهای بهعنوان مقصر شناخته شده است و اگر بله، چند مورد و نتیجه چه بوده توضیح داد: بله ما پروندههایی داشتهایم که قانون برای راهداری نقش تقصیر قائل شده است و آمار آن در بخش حقوقی اداره کل قابل رجوع است. البته درصد اینگونه از محکومیتها که راهداری در دادگاه محکوم شده باشد بسیار کم است.
مرادی: ما پروندههایی داشتهایم که قانون برای راهداری نقش تقصیر قائل شده است و آمار آن در بخش حقوقی اداره کل قابل رجوع است. البته درصد اینگونه از محکومیتها که راهداری در دادگاه محکوم شده باشد بسیار کم است
مرادی به پرسشی با این مضمون که در صورت وقوع تصادف به علت چاله یا اختلاف سطح، سازوکار داخلی راهداری برای رسیدگی چیست و آیا کمیته ارزیابی مستقلی در این نهاد وجود دارد، پاسخ داده و میگوید: بارش باران و برف در گیلان زیاد و تقریبا نزدیک به پنج برابر میانگین کشور است، بنابراین ایجاد چاله در جادههای استان امری اجتنابناپذیر است. راهداری هم معمولا هم یا با آسفالت سرد یا بعد از مساعد شدن شرhیط جوی با آسفالت گرم لکهگیری انجام میدهد.
اگرچه مدیرکل راهداری گیلان، تعداد پروندههایی که این اداره کل در آنها محکوم شده را اندک اعلام کرد و گفت که نتایج از طریق بخش حقوقی راهداری قابل رجوع است؛ اما واحد حقوقی راهداری گیلان پس از چندین روز پیگیری مرور حاضر به ارائه آماری در این بخش نشد.
بازی تازه و نقدی از درون
یکی از کارکنان راهداری گیلان، که نخواست نامش افشا شود در واکنش به موضعگیری اخیر رییس پلیس راه استان، این اقدام را آغاز نوعی بازی تازه توصیف کرد و با انتقاد از رویکرد مطرحشده به مرور میگوید: تمام ساختمانهای محل استقرار پلیس راه را راهداری احداث میکند، بنابراین طرح چنین مواضعی آن هم در این وقت از سال عجیب بهنظر میرسد. به گفته او بهتر است بهجای این مدل از تقابلهای رسانهای، هماهنگی و همافزایی میان دستگاهها برای ارتقای ایمنی جادههای گیلان و کاهش تلفات جادهای در اولویت قرار بگیرد.
آزمون جدید در اجرای قانون
پلیس راه گیلان به صراحت میگوید که قانون برخورد با متولیان نگهداری راهها از قبل وجود داشته و فقط برای اجرای جدیتر آن اصرار دارد. با توجه به صحبتهای مدیرکل راهداری که از محکومیتهای گذشته این اداره در پروندهها و سهم تقصیر راهداری پرده برداشت، مشخص نیست اگر این روش کارایی و بازدارندگی خوبی داشته چرا با قوت و سختگیری بیشتری ادامه پیدا نکرد و اگر اجرای آن در گذشته موفقیتآمیز نبوده حالا با کدام تغییر رویکرد اینچنین در اولویت قرار گرفته است.
جادههای ناایمن گیلان و مسئولیتهای فراموش شده
خانهتکانی قوانین مصوب شده اما خاکخورده در کشور ما و البته در گیلان، مسبوق به سابقه است؛ این امر بهویژه در آستانه هر سال نو نمود بیشتری دارد. اکنون باید دید اینبار، هشدار پلیس راه و تهدید ارجاع پرونده دستگاههای مقصر به دادگاه، به بهبود واقعی ایمنی جادههای گیلان منجر خواهد شد یا خیر.