پارکها فقط فضای سبز شهری برای تولید اکسیژن نیستند، هرچند این خود دلیل مهمی برای وجودشان است، آنها بخشی از اکوسیستم شهری محسوب میشوند.
پارکها برای شهرها اهمیت حیاتی دارند. این فضاها نه فقط حافظه جمعی مردم و محلهها بلکه مکانی برای ورزش، تعامل اجتماعی و گفتوگوی شهروندان به ویژه بازنشستگان محسوب میشوند. از اینرو تخریب پارکها صرفا قطع چند درخت یا جابهجایی چند نیمکت نیست، بلکه آسیبی جدی به زندگی شهری و حافظه جمعی ساکنان است.
***
پارک گیلانه در رشت، یکی از طولانیترین پارکهای شهر است که در حاشیه رودخانه زرجوب واقع شده و مسیر دو کیلومتری برای دوچرخهسواری، زمین بازی کودکان، محلی برای گفتگوی جمعی و درختان تنومند است.
طی یک دهه گذشته این پارک جایگاه ویژهای برای ورزشکاران، بازنشستگان و شهروندانی که به دنبال آرامش در فضای سبز هستند داشته است. حتی آلودگی رودخانه زرجوب، بوی نامطبوع آن و رهاسازی زباله در حاشیه آن نتوانست از اهمیت حضور این پارک بکاهد.
پارک گیلانه، یک از طویلترین فضاهای سبز رشت، در معرض تخریب و تغییر کاربری قرار گرفته است، قطع ۹ درخت تنومند و ایجاد پروژهای تجاری – مسکونی در بخشی از محوطه، ساکنان نگران از دست رفتن حافظه جمعی، کاهش سرانه فضای سبز و اختلال در آرامش محله هستند
با اینحال به نظر میرسد اکنون شاهد تخریب و تغییر کاربری این پارک در قالب یک برنامهریزی طولانیمدت هستیم. پارک گیلانه از سال ۱۳۹۳ و در دوران شهرداری “محمدعلی ثابت قدم” احداث و طی سالهای بعد، فازهای تکمیلی آن اجرا شد. فاز پایانی آن در سال ۱۴۰۰ افتتاح شده و مساحت پارک به ۱۸ هزار متر مربع رسید.
حال پرسش اساسی این است که آیا این پارک قرار است همانند زمان احداث به صورت فازبندی شده و تدریجی تغییر کاربری داده شود؟ آیا ساخت یک مجتمع تجاری در پارک آن را به سمت یک مرگ تدریجی خواهد برد؟
پیگیریها از ساکنان خیابانهای منتهی به پارک نشان داد که مساحتی حدود ۱۰۲۰ متر مربع از محوطه، بدون تابلوی مشخصات پروژه و بدون حضور نگهبان، محصور شده است.
«زهره اسدپور»، یکی از ساکنان محله درباره تغییرات اخیر پارک گفت: «هر روز صبح به همراه همسرم برای ورزش به پارک میرویم. روزی که متوجه شدیم بخشی از درختان قطع شدهاند، خیلی شوکه شدیم. زیرا طی پیگیریهای گذشته از این محل به ما گفته بودند که برای ساخت این فضا درختان قطع نخواهند شد و ما تصورمان بر این بود که در منطقه زمین والیبال احداث خواهد شد. پارک برای ما فقط یک فضای سبز نیست؛ محل خاطرات خانوادگی و بازی کودکانمان است. تصور نمیکردیم قرار باشد در چنین سطحی تغییر کاربری ایجاد شود».
وی ادامه داد: «نگرانیم نه فقط به خاطر درختان و فضای سبز بلکه به دلیل ترافیک و شلوغی که این پروژه میتواند ایجاد کند. وقتی یک مجتمع تجاری در انتهای کوچهای کوچک ساخته شود، آرامش و امنیت محله به خطر میافتد».
زمین مذکور قرار است به صورت مشارکتی بین شهرداری و یک شخص حقیقی توسعه یابد؛ ۵۴ درصد سهم شهرداری و ۴۶ درصد سهم مالک خصوصی است. زمین در گذشته مجوز مسکونی داشته و طی تهاتر به شهرداری واگذار شده و مجوز تغییر کاربری در کمیسیون ماده ۵ برای سازه مسکونی نیز صادر شده است
«بهاره لطفینیا»، دیگر ساکن خیابان ۱۸۴ بلوار گیلان، نیز توضیح داد: «حدود یک ماه و نیم پیش، هنگام بردن فرزندم به مهدکودک، یک جرثقیل بزرگ دیدم و مردانی که درختچههای بخشی از پارک را جابجا میکردند. پرسوجو کردیم و به ما گفته شد پروژه شخصی است و زمین از شهرداری خریداری شده است. پیگیریهایی نیز توسط ساکنان انجام شد و تعدادی از خبرگزاریها نیز اخبار تخریب را منتشر کردند، اما نتیجهای حاصل نشد. چند روز پیش دیدم که در حال قطع درختان تنومند پلاکدار محوطه هستند؛ همان درختانی که محل بازی کودکان در فصل بهار بود.»
بر اساس پیگیریهای دیگر ساکنان و کارشناسان مطلع شهرداری؛ زمین مذکور قرار است به صورت مشارکتی بین شهرداری و یک شخص حقیقی توسعه یابد. ۵۴ درصد سهم شهرداری و ۴۶ درصد سهم مالک خصوصی است. زمین در گذشته مجوز مسکونی داشته و طی تهاتر به شهرداری واگذار شده و مجوز تغییر کاربری آن نیز در کمیسیون ماده ۵ برای سازه مسکونی صادر شده است. اطلاعات موجود حاکی است که بخشی از پروژه شامل ساخت کافه-رستوران نیز خواهد بود.
به گفته این شهروند، پس از تماس با شماره ۱۳۷ شهرداری، پیامکی دریافت شد که «موضوع نیاز به بررسی ندارد». «در واقع شکایت از شهرداری به خود شهرداری ارجاع شد و در نهایت شهرداری نیازی به بررسی موضوع ندید!!».
بهنظر میرسد با وجود مجوز قانونی برای ساخت سازه، این پروژه مسایل محیطزیستی و اجتماعی متعددی ایجاد خواهد کرد. نخستین مساله، محدودیت پارکینگها و تراکم خودرو در محله است.
ساخت مجتمع تجاری در انتهای یک کوچه بنبست میتواند موجب افزایش ترافیک و مزاحمت برای ساکنان شود و آرامش و امنیت منطقه را کاهش دهد.
با وجود مجوز قانونی برای ساخت سازه، این پروژه مساله های محیطزیستی و اجتماعی متعددی ایجاد خواهد کرد. نخستین مساله، محدودیت پارکینگها و تراکم خودرو در محله است. ساخت مجتمع تجاری در انتهای یک کوچه بنبست میتواند موجب افزایش ترافیک و مزاحمت برای ساکنان شود و آرامش و امنیت منطقه را کاهش دهد
یکی از ساکنان خیابان ۱۸۶ که تمایل به بیان نامش نداشت ضمن اعتراض به ساخت این مجمع گفت: «چطور ممکن است شهرداری بدون دریافت رضایت ساکنان منطقه هم بخشی از پارک را تخریب کند و هم به فکر تاسیس یک مجتمع تجاری در انتهای کوچههایی باشد که کاملا مسکونی است. پارکها فقط به شهرداریها تعلق ندارد، چطور محیطزیست در این حوزه سکوت کرده است».
در واقع پارک که متعلق به شهرداری است و مسؤول حفظ، نگهداری آن است و طبق قوانین از حوزه حفاظتی اداره محیطزیست خارج است اما اگر درختان قطع شده ارزش حفاظتی داشته باشند محیطزیست میتواند برای حفاظت از آنها دخالت کند با توجه به درختان که به گفتهی ساکنین منطقه پلاکدار بودند آیا بخشی از داراییهای شهری حساب نمیشوند؟
آیا کمبود فضای سبز شهری یک مساله مهم برای توجیه حضور اداره محیطزیست نخواهد بود؟
هرچند که ما شاهد بحرانهای حفاظتی و محیطزیستی در استان به ویژه تالابهای گیلان که در حوزه وظیفه محیطزیست هستیم پس انتظاری نمیتوان از آن داشت.
دومین مساله، کمبود فضای سبز در رشت است. سرانه فعلی فضای سبز این شهر تنها ۴.۲ متر مربع به ازای هر نفر است؛ در حالی که طبق تعریف استاندارد حداقل سرانه مورد نیاز ۷ متر مربع است.
رشت به عنوان مرکز استان با رشد جمعیت بالا، نیازمند سرانه فضای سبز بیشتری است. در چنین شرایطی حتی قطع یک درخت ارزشمند، آسیبی جدی به محیطزیست شهری محسوب میشود. در پارک گیلانه، برآوردها حاکی از قطع ۹ درخت در محوطه پروژه است. این درختان، همراه با درختچههایی که جابهجا شدهاند و زمین بازی کودکان به تنهایی میتوانستند یک بوستان محلی کوچک ایجاد کنند.
ساکنان محله معتقدند؛ تصمیمگیری در مورد تغییر کاربری پارکها باید شفاف و مشارکتی باشد. در واقع پارکها تعلق به همهی شهروندان است.
آنچه که آشکار است؛ در شهرداری رشت تعداد پروژههای پرابهام زیاد است، انگشت بر هر جایی از تن شهر میگذاریم درد دارد. آیا بهتر نیست شهرداری رشت بهجای افزودن درد جدیدی به شهر، دردهای موجود شهر از جمله ترافیک و ضعف سیستم حمل و نقل عمومی را درمان کند؟
