گیلان و رقابتی که هر روز تنگ‌تر می‌شود

نشست ایران، روسیه و آذربایجان، در آستارا برگزار شد و قرار است قفل تجارت سه‌جانبه را باز کند. هرچند سهم ایران از بازار ۶۰۰ میلیارد دلاری روسیه هنوز به زور به یک‌درصد می‌رسد. درحالی‌که کریدورهای جدید ایران را دور می‌زنند و ریسک‌های جدید مانند گذرگاه ترامپ ظهور کردند؛ مقامات هم‌چنان از جهش همکاری‌ها می‌گویند.

نخستین نشست سه‌جانبه کارگروه گمرکی تسهیل ترانزیت و توسعه تجارت میان ایران، روسیه و آذربایجان سه‌شنبه، ۱۸ آذر در شهرستان مرزی آستارا برگزار شد و با امضای صورتجلسه‌ای به کار خود پایان داد.

گسترش روابط با روسیه و آذربایجان به ویژه پس از جنگ ۱۲ روزه که مسیرهای هوایی بسته شدند، بیشتر از هر زمان دیگری مورد توجه ایران بوده است. استاندار گیلان نیز در هفته اخیر برای شرکت در اجلاس تسهیل مبادلات اقتصادی، با عبور از گذرگاه مرزی آستارا، راهی مسکو شد.

واردات روسیه ۶۰۰ میلیارد دلار در سال است و سهم ایران از این بازار به ۲‌ میلیارد دلار هم نمی‌رسد؛ یعنی کمتر از یک‌‌درصد از واردات کل این کشور. کارشناسان اعتقاد دارند ریشه‌های این وضعیت بسیار عمیق‌تر از این است که اعزام هیات‌های تجاری بتواند آن را حل کند.

روز گذشته نیز هیات تجاری استان اولیانوفسک روسیه به ایران اعزام شد. گفته شده یکی از مهم‌ترین اهداف این سفر، تبدیل گیلان به محور تبادلات تجاری ایران و روسیه بوده است. با این‌حال همسایگان با سرعت مسیرهای تازه تجارت را می‌سازند. عراق و ترکیه، قطر و امارات جاده توسعه را آغاز کرده‌اند و هند، عربستان، امارات و اروپا کریدور آیمک را پیش می‌برند.

طرحی که نشان می‌دهد اعتماد جهانی به مسیرهای جایگزین منتقل شده است. اتصال نخجوان به آذربایجان از طریق گذرگاه جاده ترامپ نیز ریسک‌های جدیدی را به اقتصاد ایران تحمیل می‌کند. در صورت مسدود شدن مسیر زمینی ایران به اروپا، درآمد ایران از ترانزیت و صادرات کالا به اروپا کاهش پیدا می‌کند.