بازار رشت هنوز ایستاده می‌رقصد

مطلقا هیچ‌گونه دخالت تخریبی در بافت بازار رشت صحیح نیست. آتش‌سوزی‌های اخیر در بازار رشت، فارغ از هرگونه تحلیل سیاسی و امنیتی، باید به جهت معماری و مرمت مورد بررسی قرار گیرد؛ چراکه بازار، بخش پررنگی از فرهنگ، هویت و تاریخ شهر رشت محسوب می‌شود.

بازار رشت در فرم قدیمی خود شامل کاروانسرا‌‌هایی‌ است که از طاقی‌ها و چهارطاقی‌های آجری، گرد یک حیاط میانی پردرخت تشکیل شده‌اند. این کاروانسراھا گاه مستقیم به‌ھم متصلند و گاه بینشان راسته‌ھای بازار قرار گرفته‌‌اند.

کوچه‌های قدیمی و بام‌هایی که جابه‌جا توسط بازاریان با توجه به نیازشان روی هم اضافه شده‌اند و شکل فعلی بازار رو تشکیل داده‌اند. در حال حاضر، آن‌چه در بازار رشت مورد آسیب واقع شده، سربندی‌های جدید، بازشوها و اجناس مورد فروش بازاریان است نه بخش‎‌های قدیمی. قطعا پس از پاکسازی به‌خوبی قابل رویت خواهد بود که سازه‌‌های قدیمی و ارزشمند آجری طاقی‌ها و چهارطاقی‌‌های دو کاروانسرای قدیمی که سوخته‌اند، کاملا سالمند؛ کاروانسرا‌‌هایی به‌نام طاقی بزرگ و طاقی کوچک.

این کاروانسراها دور تادور حیاط میانی، شامل حجره‌‌های هستند که اغلب دارای زیر زمین‌های قابل استفاده‌اند. فرم و روابط موجود در این کاروانسراها دست‌نخورده باقی‌ست؛ چرا که سازه‌‌های قدیمی اشتعال‌پذیر نبوده‌‌اند و آن‌چه مشتعل شده، سربندی‌‌های چوبی و نماها بوده که آن‌ها هم در اثر آتش به ذغال تبدیل شده‌‌اند.

این‌که مدیران می‌خواهند بازار رشت را تبدیل به زمین خالی کرده و بر رویش ساختمان‌‌های جدید بسازند، تصمیمی از روی نادانی یا استیصال یا به جهت رفع دردسر‌های مدیریت بحران موجود است.

نکته‌ای که نباید به هیچ‌وجه فراموش شود این است که بازار رشت یکی از محبوب‌ترین و عزیز‌ترین بازار‌های قدیمی ایران است که در سال‌‌های اخیر محبوبیت بیشتری یافته و مورد توجه مردم اقصی نقاط ایران واقع شده است.

موج مهاجرت به سمت گیلان و سکونت غیرگیلانی‌ها در این منطقه، موجب تغییراتی در عرضه و تقاضاها در بازار شده، اما آن‌چه می‌دانیم این است که یک شهروند رشتی با این شرایط بیگانه نیست.

رشت بارها در معرض این‌گونه اتفاقات اجتماعی واقع شده و هربار سربلند از آن بیرون آمده است.
آن‌چه روشن، قطعی و مسلم است این است که برای احیا و باززنده‌سازی بخش سوخته بازار رشت، بهترین کار، حفظ آثار باقی‌مانده قدیمی، پاکسازی و استحکام بخشی آن‌ها و طراحی زمینه‌گرا با توجه دقیق به نیاز‌های بازاریان است.

*کارشناس ارشد معماری – مدیر بخش معماری مهندسان مشاور خانه نقش و خیال