محرومیت از حضور تماشگران، یکی از مجازاتهای شناختهشده انضباطی برای باشگاههای فوتبال است؛ تصمیمی که قرار است یک تیم را از حمایت هوادارانش محروم کند و هزینهای برای رفتارهای خارج از چهارچوب تعیینشده بههمراه داشته باشد.
هدف از این تصمیم، حذف هوادارن به عنوان پشتوانه و نیروی محرکهی تیم است. اما ماجرا وقتی شکل عجیبی به خود میگیرد که این محرومیت شامل حال همه نشود؛ یعنی حالتی که یک تیم فوتبال از حضور تماشگران مرد محروم شود و زنان اجازهی ورود به استادیوم را داشته باشند.
در چنین شرایطی چه چیزی قرار است نقش مجازات را ایفا کند؟ در این صورت ما با یک تناقض عجیب روبهرو میشویم: آیا حضور زنان در سکوها واقعا میتواند شکل مجازات به خود بگیرد؟ آیا زنان صرفا ابزاری برای تنبیه هستند؟ آیا ارزش و جایگاه زن در فوتبال در همین سطح است؟
در سال 1405 شمسی در ایران، حکمی با این مضمون صادر شد و مقرر شد تیم فوتبال ملون بندرانزلی دیدار خانگی خود را بدون حضور تماشگران مرد و فقط با حضور تماشاگران زن برگزار کند. فارغ از چرایی و درستی علیت این جریمه و جزییات انضباطی، صورتبندی این حکم پرسشهای مهمی را دربارهی جایگاه اجتماعی زنان در فرهنگ هواداری فوتبالی ایران ایجاد میکند.
این حکم نشاندهنده دیدگاهی جنسیتی است، دیدگاهی که غیبت مردان را به معنای بخشی از سرمایهی ازدسترفتهی تیم میداند ولی حضور زنان را بیاهمیت میشمارد. گویی شور و هیجان فوتبالی، تشویق و قدرت حمایت و دلبستگی به یک تیم همگی از ویژگیهای مردانهاند و زنان صرفا تماشگرانی هستند که حضورشان تفاوت تعیینکنندهای ایجاد نمیکند. این نگاه نهتنها نادیدهگرفتن زنهاست، بلکه حقیر شمردن حضور و نقش آنها نیز محسوب میشود.
زنان در این حکم به شکل ابزاری برای تنبیه در نظر گرفته شدهاند غاقل از اینکه نهتنها فوتبال مثل سایر عرصههای اجتماعی مرزبندی جنسیتی را به رسمیت نمیشناسد، بلکه زنان امروز هم چنین اجازهای را به هیچ کسی نخواهند داد. آن چیزی که صادرکنندگان این حکم کذایی در نگاه و دیدگاه منفعلانهشان به زنان درنظر نگرفتند، نقش و عملکرد خود زنان است.
اتفاقی که در هشتم آبانماه در هوای بارانی استادیوم بندرانزلی رقم خورد، پاسخی عملی و کوبنده به همین دیدگاه جنسیتی بود. هزاران زن به استادیوم آمدند و روی سکوها نشستند. نه چند ردیف و چند سکو، کل استادیوم انزلی فقط و فقط با حضور زنان مملو از تماشگر شد. حتی باران و رعد و برق هم مانع حضورشان نشد و صدای تشویق آنها در خیابانهای اطراف استادیوم طنینانداز شد.
زنان که قرار بود چیزی بیش از یک حکم جریمه نباشند، تبدیل شدند به نقطهی قوت تیمی که قرار بود بدون تماشگرهای مرد بیدفاع و ضعیف باشد. مردان با افتخار جلوی تلویزیون نشستند و مادران، خواهران، فرزندان و همسرانشان را دیدند که زیباترین سمفونی عاشقانه را مینواختند؛ سمفونی زنان ملوانی زیر باران.
آنها نه برای پرکردن جای خالی مردان، بلکه بهعنوان هوادارانی مستقل و صاحب حق در سکوها حضور داشتند تا فریاد برابری مرد و زن را به گوش صادرکنندگان آن رای جنسیتی برسانند. پیغام زنان بسیار واضح و رسا بود: حضور زنان مجازات نیست؛ بلکه حقی طبیعی برای آنها و موهبتی بزرگ برای تیمشان است.
یک حکم تحقیرآمیز به فرصتی برای نمایش ظرفیت و قدرت حضور زنان تبدیل شد. زنانی که سالها برای ورود به ورزشگاهها با محدودیت و موانع متعددی روبهرو بودند نشان دادند که جایگاه آنها در اتمسفر فوتبال، هویت جمعی ورزش و این هیجان مشترک اجتماعی حذف نشدنی است.
برندهی واقعی بازی هشتم آبان، هوادارن زنی بودند که به استادیوم آمدند و روز باشکوهی را برای زنان ایرانی رقم زدند؛ آن هم در شهری که چند سال قبل استادیومش برای اولین بار در ایران آغوشش را به روی زنان باز کرده بود. مهمتر از نتیجهی مسابقه، تصویری بود که از زنان در آن روز ثبت شد و تا همیشه در تاریخ فوتبال ایران باقی خواهد ماند.
زنانی که زیر باران نود دقیقه ایستادند، تشویق کردند، هیجان ساختند و نشان دادند فوتبال برای آنها نیز به اندازهی مردان جدی ، دوستداشتنی و مهم است. هشتم آبان بارانی پیامی فراتر از یک مسابقه داشت؛ اینکه زنان نه تماشگر درجهی دو فوتبال هستند و نه ابزاری برای مجازات باشگاهها. حضور زنان بخشی از حق برابری شهروندی و مشارکت اجتماعی آنهاست.
امید است که صادرکنندگان این رأی جنسیتی و تصمیمگیرندگان همنظر با آنها، جایگاه و برابری زنان را در همهی عرصههای اجتماعی بپذیرند و به رسمیت بشناسند.