عزا

در عهد شباب «تاریخ بیهقی» را در کتب درسی می‌خواندیم و گمان می‌بردیم بردار کردن حسنکِ وزیر و نحوه سوگواری مادرش که «زنی بود سخت جگرآور»، افسانه‌ای است از اعماق تاریخ. اما کسی نیست که در این ایام، قدرت یک زن را بر نعش عزیز چاک‌چاک شده‌اش ندیده باشد. حتی اگر بر سر مزار هم نرفته باشد، فضای مجازی بازتاب آن سبکی از عزادارای است که ریشه در پهنای فرهنگ ایران دارد. این‌روزها یا نوای چَمَر است، یا کَرَنای و کَرَب. و نغمه‌ی گداخته تارهای نواخته بر مزارهایی که بند بند وجود هر شنونده‌ای را به لرزه درمی‌آورد. …

در فرهنگ‌های کهن، مرگ نه پایان زندگی یک فرد، که آغاز مجموعه‌ای از آیین‌ها و مناسک جمعی بود؛ آیین‌هایی برای تسکین، برای وداع، برای بازسازی پیوندهای اجتماعی. اما جهان امروز، جهانِ زیستن در قاب‌ها و عبور لحظه‌به‌لحظه از اتفاقات است. در این جهان، مرگ نیز در قاب موبایل رخ می‌دهد و سوگواری، به جای آن‌که در میدان‌ها و خانه‌ها شکل بگیرد، به صفحه‌ی گوشی‌های هوشمند منتقل شده است. در جامعه‌ی سنتی، مواجهه با مرگ، یک واقعه‌ی عمیقا جمعی بود. همسایگان، خویشاوندان، آشنایان و حتی رهگذران برای عزاداری گرد هم می‌آمدند. خانه‌ی…