طرح بانی جنگل طی 5 سال حد فاصله سالهای 1399- 1405 یکی از موفق ترین طرح های اجتماعی در کشور بود که با یک تیم زبده و مجرب و حمایت و همکاری مردم محلی در روستای لیشک از توابع سیاهکل اجرا شد.
کاشت 58 هزار نهال در مساحتی به وسعت 91 هکتار از جنگل های شمال ایران به شکل حیرت انگیزی حاصل اتحاد و انسجام گروهی از یک تشکل مردم نهاد با عنوان موسسه سبزکاران بالان توانستند از خود الگویی سازنده برجای نهند که برای نسل های آینده می تواند راهبر و راهگشا باشد.
نسرین امینیان، رییس هیات‌مدیره موسسه سبزکاران بالان، این کارزار اجتماعی سازنده را در این گفتگو تشریح کرد.
***
* مهمترین انگیزه و هدف شما برای اجرای چنین پروژه ای در منطقه جنگلی لیشک چه بود؟
– پایداری جنگل‌های موجود در عرصه‌ها و بهبود وضعیت سلامت درختان و دست یافتن به سمت احیای جنگل یا گیاهان به جایی برسند که بتوانند مجدد گیاهخواران را جذب کنند و همچنین در انتظار بازگشت حیات وحش بومی منطقه بودیم که بدلیل نبود امنیت و غذا و در معرض خطر شکار بودند و در زادآوری و بلوغ کاملشان در منطقه مختل شده بود. هدف ما رسیدن این چرخه به پایداری بود.
انتخاب موضوع جنگل و جنگل‌داری از ابتدای کار محور اساسی فعالیت‌های سبزکاران بود و جنگل را بعنوان موجودی که ذخیره آبخوری‌ها، پرآبی رودها و رودخانه‌ها، دریاچه‌ها، سلامت تالاب‌ها و پاکیزگی آب‌های شیرین و به تبع آن برخورداری از سلامت غذا، سبزی، گوشت، آرامش، انسان سالم‌تر و مهربانتر برای فعالیت انتخاب کردیم
* چرا موضوع لیشک تا آن حد برای مجموعه سبزکاران مهم شد که در آن سالها به نگهداری از جنگل‌های منطقه بپردازید؟در واقع چرا منطقه لیشک برای این پروژه انتخاب شد؟
– انتخاب موضوع جنگل و جنگل‌داری از ابتدای کار محور اساسی فعالیت‌های سبزکاران بود و جنگل را بعنوان موجودی که ذخیره آبخوری‌ها، پرآبی رودها و رودخانه‌ها، دریاچه‌ها، سلامت تالاب‌ها و پاکیزگی آب‌های شیرین و به تبع آن برخورداری از سلامت غذا، سبزی، گوشت، آرامش، انسان سالم‌تر و مهربانتر فراهم می‌کند برای فعالیت انتخاب کردیم.
در سالهای ابتدایی فعالیت، سبزکاران از منابع طبیعی استان خواستار تعیین منطقه‌ای جنگلی برای اجرای پروژه شد تا بتواند با تجهیز و راه اندازی بخش‌های مختلف در این اکوسیستم آن را بهره برداری آموزشی مدارس، دانشجویان و گردشگران آماده سازی و فراهم کند.
ولی طی سالهای دهه ۸۰ بدلیل قانون و تبصره با درخواست ما موافقت نشد. تا اینکه از بخت خوش وقتی ما هنگامی که پروژه بانی جنگل را به سازمان منابع طبیعی ارایه کردیم و در حالیکه اصلا منطقه انتخاب شده‌ای را مشخص نکرده بودیم، لیشک به ما معرفی شد. در واقع تصمیم سبزکاران برای پذیرش احیای لیشک پیشنهاد منابع طبیعی بود و باید بگویم که این لیشک بود که ما را صدا کرد و خیلی زود منطقه پروژه بانی جنگل در آنجا شکل گرفت.
این کار انجام نشد و در طی این سالها به نداشتن سوزنی برگها و توجه به درختان بومی منطقه و بویژه در خوان منطقه هیرکانی بدلایل بسیار زیاد به ارزشمندی درختان کهن اشاره کرد.
در سالهای ابتدایی فعالیت، سبزکاران از منابع طبیعی استان خواستار تعیین منطقه‌ای جنگلی برای اجرای پروژه شد تا بتواند با تجهیز و راه اندازی بخش‌های مختلف در این اکوسیستم آن را بهره برداری آموزشی مدارس، دانشجویان و گردشگران آماده سازی و فراهم کند
* آیا اجرای این پروژه هیچ نوآوری هم برای این مجموعه بدنبال داشت؟
– بله، درطی سالها تجربه‌های ارزشمندی پیدا کردیم. ولی در طراحی بانی‌جنگل به سوی نوآوری کشیده شدیم. این درحالی بود که همزمان تغییرات اقلیمی چهره جدی و ترسناک خود را رو کرده بود و لازم بود بیشتر از همیشه طرح را وارسی کنیم. به این منظور از روش های کوتاه مدت و بلند مدت و نوآور استفاده کردیم و بارها درباره طرح با دوستان و مشاورین پروژه بازبینی و گفتگو انجام دادیم.
*در انجام پروژه با چه مشکلاتی از حیث اجرای آن مواجه بودید؟
– سبزکاران در این پروژه با مشکلات زیادی روبرو شد که هم از نظر اجرا، هم از حیث بودجه و مشاوره برای ما مشکل ساز شد. اما برای ما اینها مساله نبودند تا برایش راه حل پیدا کنیم. متاسفانه در این میان مشکلات پیش روی ما با جابجایی روسا و مدیران کل تغییر می‌کرد.
یکی از این مباحث نوسان بازار، کشمکش و جنگ، تعطیلی کارخانه‌ها و ورشکستگی بنگاه‌های اقتصادی بود که کار را سخت و جامعه را بی‌اعتماد می‌کرد.
با این حال مساحت منطقه اجرای پروژه برای ما بسیار ایده‌آل بود نه کوچک که خیلی زود با دیدن یک بوته غره شویم و با احسنت به خود و کارهایمان نگاه کنیم و نه چنان بزرگ که از آن غافل شویم.
*مهمترین یافته و دستاورد مجموعه شما در این پروژه چه بود؟ جامعه محلی چه منفعتی برد؟ چه باری از دوش دولت برداشته شد؟
– پروژه بانی‌جنگل باری بر دوش دولت نداشت و این پروژه با مالکیت معنوی ۲۰ هزار درخت و چند حمایت مالی بخش خصوصی به سرانجام امروز رسیده است.
درطی سالها تجربه‌های ارزشمندی پیدا کردیم. ولی در طراحی بانی‌جنگل به سوی نوآوری کشیده شدیم. این درحالی بود که همزمان تغییرات اقلیمی چهره جدی و ترسناک خود را رو کرده بود و لازم بود بیشتر از همیشه طرح را وارسی کنیم. به این منظور از روش های کوتاه مدت و بلند مدت و نوآور استفاده کردیم
* برای دیگر فعالان محیط زیست و دستگاههای متولی دولتی برای تداوم چنین فعالیت هایی چه توصیه ای دارید؟
– سازمان‌های جامعه مدنی برای هرکاری در هر حوزه‌ای به صبوری بسیار نیاز دارند. اکنون بسیاری از طرح‌های احیا که در سراسر جهان انجام می‌شود با ارایه اطلاعاتی درباره روش‌ها، نتیجه و حتی تجربه‌های ناخوشایند با شک و تردید منتشر می‌شوند و می‌توانیم از این طرح‌ها با توجه به آب و هوا و تغییرات اقلیمی و شدت و ضعف آن در منطقه جغرافیایی خودمان مقایسه کرده و با بررسی بیشتر پیشینه آن را در عرصه محلی خودمان بومی سازی کنیم.
*خاطره دلچسب از اجرای بانی جنگل در لیشک دارید؟ چشم انداز شما از آینده لیشک چیست؟
– یکی از روزهایی که برایم از زیباترین هاست؛ روز پایش نهال‌هاست که دو سال آخر سه بار انجام شد. آنجا که ۱۵ نفر به فاصله یک متری از هم تمام عرصه را پایش کردند و به ارزیابی وضعیت نهال‌ها، درختان کاشته شده نورسته و درختان قدیمی که بعد از ۲۰ سال جوانه می‌زدند رسیدگی می‌کردند. باید بگویم که وسواسی که فعالین سبزکاران برای ارزیابی پروژه داشتند کمک بزرگی برای پیشبرد پروژه بود.
*سخن پایانی؟
– طبیعت چیزی نیست که با آن خیلی ساده، راحت و با یک پروژه زیر بغل شیک برخورد کرد. طبیعت گاهی با یک سیلی پاسخ اساسی می‌دهد.