به بهانه پاسداشت محمد مهدی رییس‌ سمیعی؛

معمار بازآفرینی در شهرسازی

0 ۱۳

می‌دانیم که از اواخر دوران پهلوی دوم، هم‌زمان با تحولات معماری غرب در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ میلادی، اندیشه بازآفرینی ارزش‌های معماری گذشته در چهارچوب معماری معاصر در ایران نیز، متاثر از آثار فاخر لویی‌کان و گسترش انتقادها به جریان غالب مدرنیسم به‌ویژه در حوزه شهرسازی، مورد توجه قرار گرفت.

 

تجربه‌هایی نظیر طراحی دانشکده مدیریت دانشگاه امام صادق (ع) به دست نادر اردلان در سال‌های پیش از انقلاب و آثار دوره نخست فعالیت سید هادی میر میران، فرهاد احمدی و دیگر معماران برجسته در دهه‌های آغازین پس از انقلاب، در همین جریان فکری قابل دسته‌بندی هستند.

 

با این‌حال در گیلان به دلایل مختلف فرهنگی، اجتماعی و سیاسی، این جریان نتوانست به خلق تجربه‌هایی هم‌سنگ با نمونه‌های برجسته دیگر کشور بینجامد. درحالی‌که در همدان، دزفول، اصفهان و شوشتر، آثاری شاخص با تاثیر از این رویکرد شکل گرفته بودند در گیلان چنین تجربه‌ای تا سال‌ها مغفول ماند.

 

در این میان، بی‌شک محمد مهدی رییس‌ سمیعی کسی بود که از دهه ۱۳۶۰ تا اواخر دهه ۱۳۸۰، قریب به سه دهه، چراغ این اندیشه را در گیلان روشن نگاه داشت و برای پرورش و گسترش آن تلاشی جدی کرد.

 

رییس‌سمیعی، برخاسته از خاندان محترم سمیعی رشت، اهل پیوند هنر، معماری و فلسفه است و در بنیان‌گذاری آموزش معماری با رویکردی مبتنی بر ارزش‌های بومی و ملی در دانشگاه گیلان نقشی یگانه ایفا کرده است.

 

او اگرچه بخشی از دوران مهم زندگی خود را در غرب و در ارتباط با جریان خاصی از معماری آمریکا گذراند، بازخوانی آثار و دیدگاه‌هایش نشان می‌دهد که همواره نگاهی انتقادی به غلبه منطق سرمایه‌داری شهری داشت.

 

این رویکرد نه‌ تنها در آموزش نسل جدید و تاکید او بر ضرورت پرهیز از این منطق، بلکه در عمل و در طراحی پروژه‌های گوناگون، از مجموعه‌های تفریحی تا شعب مرکزی بانک، نیز نمود یافت؛ تلاشی دشوار در دورانی که بخش عمده‌ای از معماران هم‌نسل او در کشور، مسیر دیگری را در پیش گرفته بودند.

 

در میان آثار او، شاید مجموعه مصلای امام خمینی (ره) در رشت را بتوان از مهم‌ترین نمونه‌ها دانست؛ مجموعه‌ای که با همراهی مرحوم احسانبخش، به‌عنوان کارفرمایی فهیم، بنیان گذاشته شد. این اثر که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است به گفته خود رییس‌ سمیعی در جریان اجرا و بر اثر تغییرات مختلف، تا حدودی از دیدگاه‌های اصیل او فاصله گرفت.

 

با این‌حال، ارزش معماری و ظرفیت شهری آن همچنان شایسته توجه جدی است. مدیریت شهری رشت می‌تواند با بازنگری در طراحی شهری و سامان‌دهی ترافیکی محدوده پیرامونی و نیز اصلاح ساخت‌وسازهای ناهمگون، زمینه تبدیل این مجموعه به مرکزی زنده در ساختار شهری و عنصری معرف هویت ورودی شهر را فراهم آورد.

 

اکنون، دانشجویان و علاقه‌مندان به ایشان، با مدیریت خانه فرهنگ گیلان، مراسم بزرگداشتی برای پاسداشت یک عمر تلاش ارزشمند دکتر محمدمهدی رئیس‌سمیعی برگزار کردند. ضمن قدردانی از برگزارکنندگان این رویداد به احترام استادی که سال‌های گران‌بهای عمر خود را صرف آموزش معماری و تلاش برای شکل‌دادن به فضاهای زندگی مبتنی بر ارزش‌های بومی و ملی کرده است، کلاه از سر برمی‌داریم و قدردان خدمات ارزشمند ایشان هستیم.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.