عرصه کشاورزی در گیلان نیازمند اقدامات لازم در مسیر توسعه است. شاید وقتی سخن از توسعه و بهرهوری مناسب در کشاورزی به میان میآید، پیش از همه به کاربرد ابزار نو، شیوههای مدرن و تولید بیشتر محصول بیاندیشیم، اما از یاد نباید برد که همراه با توجه به پایداری توسعه و تلاش برای افزایش تولید محصول، سلامت نیز از جمله مواردی است که در مسیر تولیدات کشاورزی باید مدنظر قرار گیرد در این راستا، نباید فراموش کرد که کیفیت انواع کودها در کشت و زرع موضوعی حایز اهمیت است که میتواند بر محصول، محیطزیست و مصرفکننده تاثیرگذار باشد.
وقتی سخن از مصرف کود در کشاورزی مطرح میشود، نمیتوان از مصرف انواع کودهای دامی یاد نکرد؛ چرا که از دیرباز تاکنون استفاده از کود دامی در مزارع، باغات و حتی باغچههای کوچک خانگی رواج داشته است. ولی واقعیت این است که استفاده از کود دامی باید مستلزم رعایت نکات فنی خاصی در تولید و حمل و نقل باشد که متاسفانه مورد غفلت قرار میگیرد.
«محمود هوشیارفرد»، رییس بخش تحقیقات گیاه پزشکی و عضو کمیته سلامت محصولات کشاورزی گیلان درباره استفاده از کود دامی در کشاورزی به مرور گفت: استفاده از کود دامی در کشاورزی سابقهای طولانی دارد و به دلیل نقش آن در بهبود ساختمان خاک، افزایش ماده آلی و تامین بخشی از نیاز غذایی محصولات کشاورزی، همچنان دارای جایگاه مهمی است. با این حال، ممکن است کود دامی خام یا نیمه پوسیده حامل بذر و علفهای هرز، تخم حشرات، لارو و شفیره آفات خاکزی، نماتدها و میکروارگانیسمهای بیماریزا باشد.
زمانی که این کود بدون کنترل از یک استان به استان دیگر یا از یک ناحیه به ناحیه دیگر منتقل میشود، خطر انتشار آلودگی از سطح یک مزرعه یا یک ناحیه به سطح و ناحیه بسیار گستردهتر افزایش مییابد. از اینرو، وضع مقررات در این زمینه نه تنها یک اقدام پیشگیرانه بلکه یک ضرورت برای حفظ تولید پایدار کشاورزی است.
این پژوهشگر درباره ملاحظات استفاده از کود دامی یادآور شد: یکی از بزرگترین نگرانیها در جابهجایی کود دامی، انتقال بذر علفهای هرز است. بسیاری از بذور علفهای هرز بعد از عبور از دستگاه گوارش دام زنده میمانند و حتی در برخی موارد قابلیت جوانهزنی آنها افزایش مییاید. در نتیجه کود آلوده میتواند منبعی برای ورود گونههای جدید یا مقاوم علفهای هرز به مناطق دیگر و جدید باشد. این مساله به ویژه در استانهایی که اقلیم متفاوت یا نظام زراعی خاص دارند، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
وی با تاکید بر اهمیت، تببین مقررات برای چگونگی بهرهبرداری از کود دامی اظهار کرد: نبود مقررات و آییننامههای مشخص برای حمل و نقل کود دامی بین استانها و یا شهرستانها یا نواحی داخل یک استان پیامدهای متعددی بهدنبال دارد. نخست این که هزینههای کنترل علفهای هرز و آفات در استان مقصد افزایش مییابد. دوم، احتمال آلوده شدن زمینهای زراعی و باغی به گونههای جدید بالا میرود. سوم خسارتهای اقتصادی ناشی از کاهش عملکرد محصولات و افزایش هزینههای کنترل، فشار زیادی بر کشاورزان وارد میکند.
علاوه بر این گسترش عوامل بیماریزا سلامت عمومی را به ویژه در محصولات تازهخوری مانند سبزیجات، تهدید میکند. همچنین کود دامی میتواند بیماریهای خطرناکی که بین انسان و دام شایع هستند به انسان منتقل کند.
محورهای اصلی مقررات پیشنهادی
هوشیار فرد در پاسخ به این پرسش که چه مقرراتی میتواند در عرصه کاربرد کود دامی مفید باشد، گفت: برای کاهش این خطرات، نظارتهای قانونی و مقررات مربوط به فرآوری و نقل و انتقال کود دامی باید چند اصل اساسی شامل الزام به فرآوری کود پیش از حمل، صدور مجوز فروش، صدور مجوز حمل و نقل، ثبت مبداء و مقصد بار، کنترل بهداشتی و قرنطینهای، بستهبندی و پوشش مناسب در زمان حمل و ممنوعیت انتقال از مناطق آلوده را شامل شود.
وی در شرح این اصول تصریح کرد: کود دامی باید پیش از انتقال، کمپوست یا پاستوریزه شود تا بذر علفهای هرز، تخم، لارو و شفیره حشرات آفت و یا اسپور عوامل بیماریزا تا حد زیادی از بین بروند. حمل کود دامی فرآوری نشده باید نیازمند مجوز و مهارت سازمانهای مسوول باشد. در واقع به لحاظ کنترل بهداشتی و قرنطینهای نمونهبرداری و آزمایش کود برای تشخیص آلودگی به بذر علفهای هرز، تخم و لارو آفات و عوامل مهم بیماریزای گیاهی، آلودگی میکروبی E. Coli وSalmonella و فلزات سنگین ضروری است.
لازم به ذکر است، حمل فلهای و بدون پوشش و بستهبندی شده، خطر ریزش و آلودگی در مسیر انتقال را افزایش میدهد. همچنین، اگر یک منطقه آلوده به آفت یا بیماری خاص گیاهی و دامی باشد، انتقال کود از آن منطقه باید محدود یا ممنوع شود.
هوشیار فرد در پایان تصریح کرد: در صورتی که نقل و انتقال کودهای دامی از یک استان به استان دیگر یا از یک منطقه به منطقه دیگر، بدون ضابطه و نظارت انجام شود، میتواند به یکی از مسیرهای اصلی انتقال یا انتشار بذر علفهای هرز، آفات و بیماریهای گیاهی، بیماریهای دامی و آلودگیهای میکروبی و انگلی تبدیل شود. از اینرو وضع مقررات دقیق و الزامآور در این زمینه ضروری است. چنین مقرراتی علاوه بر حفاظت از منابع تولید، باعث کاهش خسارت اقتصادی محصول، حفظ سلامت محیطزیست و ارتقاء امنیت غذایی خواهد شد.