جامعه 860 هزار نفری شهر رشت که طی سال های اخیر به علت آب و هوای نسبتا مطلوب آن و خشکسالی مناطق مرکزی و جنوبی کشور با مهاجرت وسیع دیگر هموطنان ما از دیگر شهرها مواجه شده، حالا به مرور به یکی از کلانشهرهای غیر رسمی کشور مبدل میشود.
عواملی همچون افزایش جمعیت، محدودیت های جغرافیایی، دریای خزر و تردد پرشمار خودروهای بومی و غیر بومی در روزهای منتهی به تعطیلات پایان هفته به یکی از دغدغههای اصلی ساکنان و مسافرانی مبدل شده که همواره نگران آمد و شد خود در این جاده ها هستند.
از همین سو، از سالهای گذشته، مدیریت شهری رشت دست کم در دو مسیر [جادههای لاهیجان و انزلی] ورودیهای دیگری به نام “ژ5 ” در نزدیکی شهر رشت پیش بینی کرده است که بار ترافیکی جادههای منتهی به شهر رشت را دست کم برای خودروهایی کاهش دهد که مستقیما نیازی به تردد در مرکز شهر را ندارند و با عبور از مسیرهای مجاور مرکز شهر به نیازهای خود پاسخ میدهند.
از همین رو، این روزها، احداث کانال ژ5 یا خیابان شهید سلیمانی به یکی از مهمترین دغدغههای شهروندان شهر مبدل شده است. اما از سال های 1400 که نخستین خبرهای آن به بیرون درز کرده تاکنون خبری از پیشروی آن علنی نشده است.
* * * *
کانال ژ 5، بخشی از شبکه آبیاری و زهکشی سفیدرود در گیلان است. این کانالها درهنگام ساخت طرحهای عمرانی آب منطقهای، با کدهای ترکیبی از حروف و اعداد نامگذاری شدهاند. از همین سو، بهره برداری از سدمنجیل از دهههای پیش، تنها یک سد نیست. هدف اولیه احداث سد، مهار سپیدرود و هدف ثانویه انتقال آب به بخشی از شالیزارهای گیلان بود.
به همین جهت، احداث آن همراه با مجموعهای از کانالهای آب که از هفتاد سال پیش تاکنون در حاشیه شهرها و مرکز روستاها کشیده مواجه شد و اکنون به واسطه گسترش حریم شهر لااقل در شهر رشت به بخشی از شهر متصل شده است و چند سالیست نام یک پروژه بزرگ را بر خود دارد: “پروژه ژ۵ “. پروژهای که تبلیغات پرطمطراق آن در سطح شهر هنوز در یادها مانده است.
رینگ جدید شهر رشت به این دلیل به ژ5 معروف شد که مسیر آن عمدتاً در حریم کانال آبیاری و زهکشی ژ۵ احداث میشود. به همین دلیل مردم و رسانهها این محور را به اختصار «ژ۵» یا «محور کانال ژ۵» نام نهاده اند، هرچند نام رسمی آن، بلوار شهید سلیمانی یا محور شهید سلیمانی نامیده اند
رینگ جدید شهر رشت به این دلیل به ژ5 معروف شد که مسیر آن عمدتا در حریم کانال آبیاری و زهکشی ژ۵ احداث میشود. به همین دلیل مردم و رسانهها این محور را به اختصار «ژ۵» یا «محور کانال ژ۵» نام نهاده اند، هرچند نام رسمی آن، بلوار شهید سلیمانی یا محور شهید سلیمانی نامیده اند. بماند که جادههای مجاور کانالهای آب، جاده اختصاصی آب منطقهای هستند و همین امر، آب منطقهای را به بزرگترین مالک استان تبدیل کرده است.
اما مانند نقشه پیاده راه رشت که بعدها از تمام سایتها حذف شده است، تا کسی یادش نیاید که قرار بود از محله نخودچر در جاده فومن شروع شود و به انتهای ساغریسازان و محله استخر ختم شود، نقشههای کنارگذر ژ۵ نیز در تبلیغات طرح میثاق به نصف تقلیل یافته است. این طرح قرار بود از شرق رشت در روستای خناچا یا همان دارسازی، کیلومتر پنج جاده رشت به لاهیجان، موازی کانال ژ۵ که یکی از مویرگهای سد منجیل در رشت امتداد یابد و به پیله داربن در غرب رشت و جاده پیربازار ختم شود.
به روایت دیگر، این پروژه بخشی از رینگ ۹۰ متری دور شهر رشت محسوب میشود و هدف اصلی آن جلوگیری از ورود خودروهای عبوری به داخل شهر و روانسازی ترافیک درروزهای پررفت و آمد جادههاست. شهرداری رشت برای کاهش ترافیک مرکز شهر و ایجاد مسیر کنارگذر (بهخصوص اتصال شرق به غرب و کاهش بار ورودیهای انزلی و لاهیجان)، از حریم همین کانال بهره برده و جاده را در کنار آن احداث کرده است.
اتصال شرق رشت به غرب
«اسدالله عباسی» استاندار وقت گیلان در آذر ماه ۱۴۰۲ در نامه ای به معاون وزیر راه و شهرسازی و رییس سازمان راهداری و حمل و نقل جادهای با اشاره به اینکه نوار عبوری کانال ژ۵ معبر شرقی شهر رشت را از محله دارسازی در جاده لاهیجان به معابر غربی شهر در جاده رشت به انزلی و جاده پیربازار متصل میکند و درواقع باعث کاهش ترافیک ورودی به رشت از جاده لاهیجان میشود، تاکید کرد: مهمترین مزیت این نوار عدم تملک اراضی خصوصی و آزاد بودن بخش اعظمی از آن از طریق حریم کانال آب منطقهای است و بر همین اساس شهرداری با حمایت استانداری، دستگاه قضایی و آب منطقهای احداث این پروژه از بلوار شهید انصاری یا همان جاده انزلی روبروی سازمان هلالاحمر تا پیربازار را به طول ۴.۵ کیلومتر آغاز کرده است.
احداث قطعه دوم رینگ شهری از مسیر دارسازی- آجبیشه – کیژده – ولی عصر به طول ۹ کیلومتر که سال ۱۴۰۱ از سوی راهداری گیلان بصورت مسیر دسترسی محلی آسفالت شده میتواند گام مهم و اساسی را جهت کاهش بار ترافیک شهرستان رشت در مدت کمتر از یکسال ایفا کند! اینک اما ۳ سال از صدور این نامه سپری شده است.
طرح نیمه کاره
جدای از این این پرسش که چرا از سایر راههای منتهی به پیربازار جاده پیش بینی نشده است. مسیرهایی به مانند (مسیر کوچصفهان، روستاهای مژده، جعفرآباد، سیاه صوفیان، کمربندی خمام، سهراه خواچیکین و پیربازار) شاید به این دلیل که ارزش افزودهای برابر با عبور از نزدیکی منطقه گلسار ایجاد نمیکرد.
به همین جهت، ناگهان در تبلیغات طرح میثاق طول مسیر به روبروی سازمان هلالاحمر تا پیله داربن و در سه فاز فروکاسته شد که بقول گیلکان نه به درد باغ میخورد نه به درد بیجار. انگار شهرداری برای همه محلات شهر نامادری اطلاق میشد و برای گلسار مادر. کافیست به نقشه شهر نگاه کنید.
در فاصله دو و نیم کیلومتری میدان فرزانه تا فرودگاه، جدای از خیابان پشت فرودگاه که به روستاهای آلمان، پستک و خیابان استاد معین و در نهایت سه راه گلایل میخورد، یک بلوار علیزاده، حدفاصل میدان فرزانه تا خیابان امام علی و دیلمان است که اگر تکمیل شود به خیابان وصال و کاکتوس متصل میشود و یک سر آن نیز به دیلمان وصل است و یک خیابان عرفان است که باز به وصال و دیلمان و کاکتوس میرسد.
فاصله بلوار شهید علیزاده تا خیابان عرفان در بلوار ولیعصر تنها ۱۲۰۰ متر است و ژ۵ دقیقا در وسط این دو خیابان تعریف شده است و نه تنها هیچ گرهی نمیگشاید بلکه لزوم احداث آن نیز محل تردید است. کافیست یک بار پیاده این مسیر را طی کنید تا در انتهای فاز اول ژ۵ در تقاطع با کانال آب، باز به عرفان برسید!!!
چنانچه خیابان عرفان حداقل هم ورودی به گلسار و هم خروجی به جاده انزلی دارد. بعید است عقل سلیمی از خیابان ژ۵ وارد بلوار انصاری شود تا در ورودی ترافیک میدان فرزانه قرار گیرد!!! انگار عملا این پروژه در خدمت منافع ساکنان روستای کویخ در مجاورت باند فرودگاه رشت بخصوص خاندان هدایتی و خانجانی است که عمده مالک منطقه هستند.
به تازگی هم در تقاطع عرفان و جاده انزلی چراغ قرمز نصب شده است که اثبات این ادعاست. بگذریم که جای همین هزینهها اگر خروجی میدان فرزانه به بلوار شهید علیزاده باز میشد جای لعنت، یک خدابیامرزی برای خود میخریدید.
جدای از این این پرسش که چرا از سایر راههای منتهی به پیربازار جاده پیش بینی نشده است. مسیرهایی به مانند (مسیر کوچصفهان، روستاهای مژده، جعفرآباد، سیاه صوفیان، کمربندی خمام، سهراه خواچیکین و پیربازار) شاید به این دلیل که ارزش افزودهای برابر با عبور از نزدیکی منطقه گلسار ایجاد نمیکرد
مشکلات مالکیتی خیابانی که حتی خطکشی شده است و سه سال است پیست مسابقات ماشینهای مدل بالاست به شهروندانی که روزانه چندین ساعت در فاصله فرودگاه تا فرزانه در بلوار ولیعصر معطل میشوند، ارتباطی ندارد. بعد از شاهکار حذف میدان فرزانه که دور زدن در میدانی که حالا دیگر نیست، آشکارا سوهان روحی برای شهروندان شده است. به به عبارت ساده تر، بی هیچ اما و اگری، باز کردن بلوار شهید علیزاده به هر شکل ممکن حداقل از وظایف شهرداری است.
رینگ 90 متری مسکن مهر در بلاتکلیفی
این روزها، ساکنان چند ده هزار نفری مسکن مهر طالشان در جنوب رشت حق دارند از خود بپرسند چه منافعی در اراضی حواشی این کانال وجود دارد که هنوز تکمیل خیابان مسکن مهر به بلوار شهید باهنر بلاتکلیف است و عملیات رینگ 90 متری مسکن مهر بعداز گذشت دو دهه لاک پشتی طی میشود اما مدیریت کارگاه تکمیل ژ۵ تا تقاطع خیابان عرفان شبانهروزی شده است؟
روزنامه نگاران هم آنقدر به طنز پلهای روگذر رشت سرگرم شدهاند که از یاد بردهاند که کانال ژ۵ هم بخشی از طرح میثاق بوده است. فاصله ژ۵ تا عرفان در بلوار انصاری ششصد متر است اما انتهای ژ۵ با انتهای عرفان کمتر از سیصد متر فاصله دارد.
با این پیش فرض که قرار بود ژ۵ از روستای خناچا و محل انبار کاله در جاده رشت به لاهیجان آغاز شود، از کاله تا جمعیت هلالاحمر در جاده انزلی جز بخش کوچکی از روستای کیژده نه تنها جاده عریض نشده است، بلکه همان جاده کانال است و هیچ دورنمایی برای توسعه آن دیده نمیشود. انگار مثل تمام سنگهای بزرگ، شهرداری این سنگ را هم برداشت و به هدف نزد.
بخش زیرسازی جاده کیژده هم به همت دهیاری روستا بر میگردد و کل مسیر کم عرض و با آسفالت نامناسب است. عملا توسعه طرح به جای تبلیغات اولیه بر روبروی هلالاحمر و در سه فاز متمرکز است. از کاله تا هلالاحمر بیشتر انبارهای بزرگ جمعآوری ضایعات است و با توجه به مالکیت آب منطقهای بر جاده کانال که در گزارشی دیگر به آن میپردازیم، هرگونه حادثه در این جاده هم، چون جاده اختصاصی آب منطقهای است با مشکلات حقوقی و بیمهای مواجه خواهد شد.
در اواخر شورای شهر پنجم و در سال ۹۹، برای جلب رضایت و همکاری طرفین در راستای اجرای پروژه، شرکت آب منطقه ای اعلام کرد که کانال را به مدت ۹۹ سال به شهرداری اجاره میدهد و مسوولیت نگهداری و بیمه آن هم با شهرداری خواهد بود. اما ۵ سال از ۹۹ سال گذشته است و هنوز هیچ تغییری در احداث آن ایجاد نشده است.
از روبروی هلالاحمر که وارد فاز نخست ژ۵ شوید در حداقل صد متر اول، تعمیرگاههای متعدد وجود دارد که ورودی را به کمتر از یک جاده دسترسی محلی تقلیل میدهد. محدود ماشینهایی که از خروجی خیابان عرفان یا بین این دو خیابان خارج نشدهاند از ژ۵ به سمت گلسار خارج میشوند و تقریبا هر چند دقیقه یک ماشین به سمت بلوار انصاری میرود که یا به بنگاههای قبل از میدان فرزانه (ایستگاه انزلی -به دلیل وجود پمپ بنزین خاندان فرزانه کاری به این نام خوانده میشود) یا به تعمیرگاههای آن دسترسی پیدا کند.
شاید شهرک باران در ابتدای ژ۵ که از سالها قبل در این منطقه وجود دارد، تنها برنده این خیابان باشد که یک خروجی از شهرک باران به سمت ژ۵ باز کرده است. در تعریف کمربندی آمده است: جاده ای است که دور شهر کشیده میشود تا خودروها مجبور به گذشتن از داخل شهر نباشند.
کمربندی برای یک سوم رشت
کمربندی ژ5 اگر از جاده لاهیجان تا هلالاحمر هم کشیده شود، حداکثر یک سوم دور شهر را دربر میگیرد. در مقام مقایسه هم اگر از تعمیرگاههای دویست متر ابتدای آن بگذریم با خیابانی به عرض خیابان سعدی مواجهیم که با خطکشی وسط جدا شده است. حتی جاهایی عرض آن از خیابان های گلسار نیز کمتر است.
رحیم شوقی شهردار رشت در اردیبهشت ۱۴۰۵ در یک نشست خبری با اعلام پایان آسفالت لایه آخر «خیابان جدید شهید سلیمانی» به طول ۴ کیلومتر، گفت: فقط خط کشی و نصب علایم باقی مانده و با نصب جداول، این پروژه به زودی به بهره برداری میرسد و با اشاره به عملیات اجرایی «پل روی رودخانه زرجوب» در ورودی جاده پیربازار و «پل ۲۰ متری گاز» در حاشیه رودخانه و برنامه ریزی توافق با مالکان خبر داد و افزود: این دو پل نقش حیاتی در کاهش ترافیک مسیر دارند که پیگیری حقوقی آنها ادامه دارد.
رشت کم از این “بزودی”ها در تاریخ خود نداشته است. همین الان هم ۳ پروژه بزرگ نیمه تمام در کنار پروژههای نیمه تمام طرح میثاق وجود دارد. تکمیل پروژه گردشگری تالاب عینک، تکمیل ساختمان ساعت شهرداری و تکمیل فرآیند بازگشایی خیابان سعدی به سرگل از بزرگترین پروژههای نیمه تمام شهرداری است
اما در طول مسیر متوجه میشوید که منظور از نصب علایم باقی مانده حداقل شش ماه کار شبانهروزی است. با توجه به اینکه سمت شرق جاده کانال آب قرار دارد حداقل انتظار میرفت با گاردریل جدا شود اما با نردههای تزیینی، پیادهراه یک متری کنار کانال از آن جدا شده است و باید از اکنون به حوادث این جاده سلام کرد.
ضمن اینکه در سمت مقابل خیابان نیز جز چند ساختمان بقیه یا بازمانده شالیزارهایی است که روزی با این کانال مشروب میشدند و یا بقایای مردابهایی است که روزگاری در سراسر منطقه پراکنده بودند.
اما نکته جالب توجه مسیر انتهای فاز یک آن است که ناگهان جاده باریک میشود. جایی که کارگران مشغول کارند. تقاطع ژ۵ ، عرفان و وصال. ادامه ژ۵ که باید به پیله داربن متصل میشود و به پل رودخانه زرجوب حواله شده است. پلی که اگر به همراه پل بیست متری گاز در این بیست سال ساخته شده بود نه نیازی به ژ۵ بود و نه ترافیک پیله داربن به رشت را داشتیم.
آنجا که در انتهای فاز یک هم در دست ساخت است یک میدان بزرگ است که اگر از ژ۵ و وصال و عرفان وارد شدید سر حق تقدم به مشکل نخورید. سرکارگر میگوید یک مسیر کور میشود تا میدان به سرانجام برسد. اما این تنها یک میدان نیست بلکه میدانی است که دو قسمت از آن روی کانال آب قرار دارد. یعنی هم پل است هم میدان که باز برمیگردیم به این پرسش که چرا از ادامه عرفان به پیله داربن نرسیدید؟
رشت چشم انتظار ۳ پروژه بزرگ نیمه تمام
رشت کم از این “بزودی”ها در تاریخ خود نداشته است. همین الان هم ۳ پروژه بزرگ نیمه تمام در کنار پروژههای نیمه تمام طرح میثاق وجود دارد. تکمیل پروژه گردشگری تالاب عینک، تکمیل ساختمان ساعت شهرداری و تکمیل فرآیند بازگشایی خیابان سعدی به سرگل از بزرگترین پروژههای نیمه تمام شهرداری است.
ساختمان ساعت شهرداری که از آخرین باری که موعد اتمام آن اعلام شده بود یک سال میگذرد و هنوز مقدمات تجهیز موزه مردم شناسی آن جز مصاحبه های متعدد و بازدید نزدیکان اعضای شورای شهر، اقدام موثری دیده نمیشود. تالاب عینک که از رصدخانهی جنب آن به این سو، جز لایروبی که منجر به مرگ ماهیان آن شد، تحرکی برای تکمیل آن وجود ندارد و سرگل به سعدی هم که رینگی به مراتب مهمتر از ژ۵ است و اثری از تخریب منازل تملیک شده شاهد نیست.
اما در ادارهای که نیمی از شش هزار نیروی انسانی آن مازاد بر نیاز هستند و دغدغه اصلی آن جذب چهل مامور به خدمت از دستگاههای دیگر است، از معدود نیروی انسانی اثرگذارش که بگذریم، انگار کسی از کارمندانش در این شهر زندگی نمیکند تا با مصایب آن دست و پنجه نرم کند، حداقل اینگونه شاید باعث میشد کمی به کارهای نیمه تمام سرعت ببخشد.