آرشیو برچسب

زبان گیلکی

فرهنگ گیلان در عصر اسکرول

واژه‌ای گیلکی که تا یک دهه پیش، فقط از زبان کهنسالان شنیده می‌شد، امروز می‌تواند در یک ویدئوی پانزده‌ثانیه‌ای، در یک لحظه، به گوش صدها هزار نفر برسد. سرعتی که هیچ کتاب و هیچ آرشیوی در طول تاریخ، آن را تجربه نکرده است. در عمق این اتفاق، امر جدی‌تری در حال رخ‌دادن است: جابه‌جایی منبع. جایی که تا دیروز صدای یک فرهنگ از حنجره‌ی اهل‌اش بیرون می‌آمد، امروز گاه از کسی شنیده می‌شود که تنها سرمایه‌اش، توانایی جلب توجه است. فضای مجازی برای فرهنگ گیلان هم دریچه‌ فراهم کرده، هم دامی گسترده. بحث اصلی خوب با بد بودن این اتفاق…

گیله‌وا هنگامی که به حافظه‏ یک سرزمین بدل می‌شود

فرهنگ آن چیزی نیست که تنها در موزه‌ها و کتابخانه‌ها بماند، فرهنگ، آن چیزی است که در حافظه‏ مردم جریان داشته باشد. هرگاه رشته این حافظه گسسته شود، گذشته به خاطره‌ای مبهم بدل می‌شود و آینده نیز پشتوانه‌ای برای ایستادن نخواهد داشت. از همین رو، هر کوششی که به ثبت و بازخوانی این حافظه یاری رساند، در حقیقت خدمتی به آینده است، نه صرفا ادای دینی به گذشته. در میان این کوشش‌ها، گاه نشریه‌ای پدید می‌آید که از مرز یک رسانه فراتر می‌رود و آرام‌آرام به نهادی فرهنگی بدل می‌شود. «گیله‌وا» از همین تبار است. سرزمینی…

گیله‌وا، حلقه‌ گمشده فرهنگ گیلان‌

در مقطعی از تاریخ گیلان که استارت نابودی زبان گیلکی با قدرت گرفتن زبان فارسی در جامعه و به ویژه در بنیاد خانواده زده شده بود و بسیاری ترجیح می‌دادند که زبان گیلکی را از دایره‌ ارتباطات کلامی خود حذف نمایند در زمانی که باقیمانده‌ی شاعران و نویسندگان پیشکسوت گیلک، فعالیتی موثر و متمرکزی نداشته و پراکنده بودند، «گیله‌وا» در میان مطبوعات محلی سر برآورد، مطبوعاتی که نه به ادبیات، فرهنگ و زبان گیلکی، بلکه به اخبار و موضوعات روز استان و البته به زبان فارسی منتشر می‌شدند و اگر هم قرار بود گاهی به گیلکی بپردازند، بسیار محدود و در حد…

گیله‌وا، سی و پنج سال پاسداری از هویت گیلان

در روزگاری که بسیاری از زبان‌ها، آیین‌ها و سنت‌های بومی در معرض فراموشی قرار گرفته‌اند، تداوم انتشار یک نشریه فرهنگی در بیش از سه دهه، روایتی از پایداری در پاسداشت هویت محلی است. نشریه «گیله‌وا» نیز در ۳۵ سال گذشته، فراتر از یک مجله، به بخشی از حافظه مکتوب فرهنگ، زبان و تاریخ گیلان تبدیل شده و با انتشار پژوهش‌ها، اسناد و آثار نویسندگان و پژوهشگران، نقشی موثر در حفظ و معرفی میراث فرهنگی این سرزمین ایفا کرده است. نخستین نشست فرهنگی «گیله‌شَبان» با محوریت بررسی کارنامه ۳۵ ساله نشریه «گیله‌وا»، عصر سه‌شنبه ششم…

وقتی زبان مادری از یادها می‌رود

محمدتقی پور احمد جکتاجی پژوهشگر و روزنامه نگار گیلانی در جلسه نخست تیر ماه خانه فرهنگ گیلان نسبت به بحران هویت در گیلان هشدار داد. وی با اشاره به اهمیت زبان در حفظ هویت گفت: ما گیلانی‌ها چنان در حال استحاله قومی هستیم که زبان مادری‌مان را فراموش کرده‌ایم. جکتاجی با بیان این که اغلب گیلانیان شهری اکنون فارسی صحبت می‌کنند خاطرنشان کرد: هنگامی که یک زبان در منطقه جغرافیایی خود از دهان کودک، نوجوان و جوان شنیده نشود، در آغاز پیری و زوال قرار دارد. وی تصریح کرد: البته به جز گیلک ها اقوام دیگر از جمله…

در حمایت از حذف “د”

خانه پدربزرگ یوتپه بود و شهرداری برای روبارتان خط مینی‌بوس داشت. سوار می‌شدیم و جلوی اخته مختار پیاده می‌شدیم و به سمت یوتپه می‌رفتیم. برای ما که سرگرم مقایسه عمق حوض خانه پدربزرگ با عمق حوض خانه پدری بوديم هیچوقت سوال پیش نیامد که چرا روبارتان! اما سال‌ها بعد در آستانه چهل سالگی دیدیم که کارمندانی از نظر فرهنگی خودباخته هستند که هرجا "د" ندیده‌اند، برساخته‌اند و زبان گیلکی که از نظر تکامل از سایر زبان‌ها جلوتر است را با تزیین به "د" فارسیزه کرده‌اند. تمام تابلوهای محل را به رودبارتان تغییر داده‌اند. …

فرصت اندک تا جلوگیری از نابودی زبان گیلکی

از سال ۱۹۹۹ میلادی، روز ۲۱ فوریه (۲ اسفند) از سوی یونسکو به‌عنوان روز جهانی زبان مادری یا International Mother Language Day  نامگذاری شده‌ است. این نامگذاری با عمری بیش از دو دهه با هدف کمک به تنوع فرهنگی و زبانی صورت گرفت و مجمع عمومی سازمان ملل متحد نیز به دلیل اهمیت زیاد آن، سال ۲۰۰۸ میلادی را سال جهانی زبان‌ها اعلام کرد. زبان کانال ارتباطی انسان‌ها و ابزاری برای انتقال میراث فرهنگی و انسانی از نسلی به نسل دیگر است و از دست رفتن و خاموش شدن هر زبان، باعث افول بخشی از اندوخته‌های بشر در حوزه‌های…

گیلان، شایسته قطب شیعه‌شناسی است

نشست رونمایی و معرفی کتاب سادات گیلان، یکشنبه سی شهریور ماه در سازمان اسناد و کتابخانه ملی گیلان، برگزار شد. در این برنامه در ابتدا دبیر نشست «علی امیری» به فقر پژوهشگر تبارشناسی در گیلان اشاره کرد. وی افزود: حکام محلی گیلان معایب و مزایایی داشتند. از جمله مزایای سادات کیا می‌توان به توجه به زبان گیلکی، نگارگری شاهنامه کیایی و تاثیرگذاری در به قدرت رسیدن صفویه اشاره کرد. او اضافه کرد: این کتاب می‌تواند مورد توجه اوقاف در تبارشناسی سادات نیز قرار گیرد. زیرا به عمد یا سهو اکثر سادات گیلان به امام موسی…

اکبر؛ احیاگر آواز و ترانه‌ی گیلک

شهریورماه، سال‌روز خاموشی بانویی است که زندگی‌اش در میان آواز، فرهنگ و کنش‌های اجتماعی معنا یافت؛ فهیمه اکبر، بانویی که از رشت تا واشنگتن، رد پای تلاش‌های فرهنگی و اجتماعی‌اش باقی مانده است. او نه‌تنها آواز خوش داشت بلکه یک پژوهشگر پرکار، و بانویی پیشرو در روزگار خویش بود. فهیمه اکبر، با نام واقعی فهیمه یمین اسفندیاری، در آذر 1296خورشیدی در تهران چشم به جهان گشود. پدر وی از سیاستمداران برجسته دوره پهلوی بود و مدتی نیز به‌عنوان سرکنسول ایران در باکو به خدمت مشغول بود. همین ماموریت پدر موجب شد که این بانو کودکی…

پدیده دوزبانگی و استحاله زبانی

زبان گیلکی، به‌عنوان یکی از زبان‌های ایرانی، به درازنای تاریخ ایران، حداقل از دوره اشکانیان و پهلوی میانه تاکنون سابقه و رواج دارد. طبیعی است این زبان باستانی بعد از آمدن اعراب به ویژه در دوره علویان و زیدیان کم‌کم با عربی درآمیخت و دچار تحول شد. قدیمی‌ترین متن بازمانده به این زبان در قرون اولیه اسلامی ‌تفسیری از قرآن و در قالب شعر، دیوان معروف پیرشرفشاه دولایی، شاعر و عارف قرن هشتم ﻫ .ق است. بعد از جنگ جهانی اول و ظهور بلشویسم و کمونیسم و تغییر سیاست در کشور و در نتیجه بسته‌شدن دروازه‌های اروپا بر روی گیلان،…