سرویس های بهداشتی شهر رشت اگر یکی از متغیرهای اصلی چرخه معیوب گردشگری استان نباشد، میتواند یکی از چرخ دندههای این زنجیره محسوب شود. حلقههای زنجیرهای هرچند نامحسوس و ابتدایی اما میتواند در میزان رضایتمندی گردشگران این شهر سهم بسزایی داشته باشد.
شاید بتوان به ضرس قاطع اعلام کرد که از مجموع ۳۷۵ چشمه بهداشتی شهر رشت کمتر از ۱۰۰ چشمه از جمعیت یک میلیون نفری این شهر قابل دسترس و آماده کار باشد. اینها، به اضافه مدیریت ناکارآمد، پراکنده و غیرمتمرکز در شهر رشت شاید بزرگترین آسیب را در این بخش به سیل گردشگرانی وارد میکند که همه ساله به تعداد آن افزوده میشود. شهری که همه ساله و آنهم در پیک تعطیلات جمعیت گردشگر آن به ۷ میلیون تن میرسد.
شهر رشت به عنوان یکی از شهرگردشگرپذیر دارای 372 چشمه سرویس بهداشتی است. این در حالی است که جمعیت شناور روز این شهر در روزهای معمولی 1 میلیون نفر و در فصل گردشگری به بیش از 2 میلیون نفر میرسد و در حال حاضر تعداد سرویس بهداشتی رشت 1 عدد به ازای هر 5376 نفر است که از استانداردها فاصله زیادی دارد.
بر طبق بررسی انجام شده، نسبت جمعیت به تعداد سرویس بهداشتی در شهر رشت بر اساس استاندارد، در فضاهای عمومی به ازای هر 25 نفر 1 چشمه برای مردان و یک چشمه برای زنان و در زمان گردشگری به ازای هر 50 نفر 1 چشمه است. با توجه به کمبود زمین در بافت مرکزی شهر رشت به نظر میرسد امکان احداث سرویس بهداشتی به ازای هر 25 نفر کمی دور از ذهن است.
شهر رشت به عنوان یک شهر گردشگرپذیر حدود 372 سرویس بهداشتی دارد. این درحالی است که با درنظر گرفتن جمعیت شناور روزانه و با توجه به استانداردهای جهانی، این شهر نیازمند حداقل 3000 واحد سرویس بهداشتی است. در حال حاضر سرانه سرویس بهداشتی رشت، 1 واحد به ازای هر 5376 نفر است
اگر بدانیم که بهداشت عمومی از مهمترین و حیاتی ترین موضوعات در زندگی هر فرد است شاید بیشتر به اهمیت سرویسهای بهداشتی پی ببریم. شهر رشت به عنوان یک شهرهای گردشگر پذیر حدود 372 سرویس بهداشتی دارد. این در حالی است که با درنظر گرفتن جمعیت شناور روزانه و با توجه به استانداردهای جهانی، رشت نیازمند حداقل 3000 واحد سرویس بهداشتی است.
اکنون در وضعیت جنگی و پایان نامشخص آن و سیل هموطنانی که به سوی گیلان سرازیر میشوند، رسیدگی به این معضل را ضروری میکند.
اهمیت سرویسهای بهداشتی در استانها و شهرهای گردشگرپذیر بسیار فراتر از یک نیاز ساده رفاهی است و نبود یا کمبود آن به طورمستقیم روی ماندگاری و تجربه گردشگر، درآمد شهر، تصویر برند مقصد، افزایش میانگین خرید و رشد اقتصادی و حتی بر سلامت شهروندان اثر میگذارد و سبب ایجاد تجربه مثبت برای گردشگران، افزایش مدت زمان حضور گردشگر در شهر، جلوگیری از بحران بهداشتی و البته افزایش رضایت ساکنان محلی خواهد شد.
از ابتداییترین معیارهای کیفیت سفر، دسترسی راحت و تمیز به سرویس بهداشتی است. نبود سرویس بهداشتی مناسب موجب آسیب به تجربه سفر گردشگر و مدت زمان ماندگاری در آن شهر میشود. کمبود و آلودگی سرویسهای بهداشتی تصویر ذهنی گردشگر را مخدوش میکند. این تجربهها در فضای مجازی به سرعت منتشر شده و به تدریج مسیر گردشگری را تغییر میدهد.
همچنین وجود سرویسهای بهداشتی استاندارد برای همه اقشار جامعه مانند معلولان، سالمندان و کودکان امنیت سفر و بهداشت عمومی را افزایش میدهد. علاوه بر گردشگران کمبود سرویس بهداشتی سبب فشار به کسب و کارهای محلی، افزایش نارضایتی مردم و آلودگی محلات شهر میشود. در واقع برای یک استان یا شهر گردشگرپذیر، سرویس بهداشتی یک زیرساخت پایه و راهبردی است مانند؛ جاده، اقامتگاه یا تابلوهای راهنما و این یکی از ارزانترین و شاید بیشترین ارزش افزوده را برای گردشگری ایجاد میکند.
اهمیت سرویسهای بهداشتی در استانها و شهرهای گردشگرپذیر بسیار فراتر از یک نیاز ساده رفاهی است و نبود یا کمبود آن به طورمستقیم روی ماندگاری و تجربه گردشگر، درآمد شهر، تصویر برند مقصد، افزایش میانگین خرید و رشد اقتصادی و حتی بر سلامت شهروندان اثر میگذارد
گیلان در چند سال اخیر با حجم بالای ورود گردشگران مواجه بوده است. اما شوربختانه هنوز نتوانسته زیرساختهای مناسبی برای پذیرش و ساماندهی آنها فراهم آورد. شهر رشت به عنوان مرکز استان به واسطه جاذبههایی چون بازار محلی، دریا، تالاب، محله های قدیمی، مناظر طبیعی و پیاده راه که بسیار مورد توجه گردشگران سراسر کشور است با استقبال خوبی مواجه است.
از این رو لزوم وجود سرویس بهداشتی تمیز و در دسترس در مناطق پرتردد شهر ضروری است. در پیگیریهای انجام شده از مناطق 5 گانه شهرداری رشت به منظور آگاهی از تعداد سرویس بهداشتی، تناسب نسبت جمعیت به تعداد سرویس های بهداشتی و نحوه نظارت بر آن تنها معاونت خدمات شهری شهرداری رشت به عنوان مسوول و متولی و سایر سازمانهای دخیل شهرداری از جمله سازمان پسماند ، سازمان زیبا، منظر و فضای سبز شهری و شهرداریهای مناطق اداره سرویس های بهداشتی داخل پارکها را عهده دار هستند.
سرویس های بهداشتی کجای ماجرای گردشگری هستند.
طی دو سال گذشته گیلان پذیرای بیش از 8 میلیون گردشگر و مسافر بود. در جنگ 12 روزه و جنگ رمضان علاوه بر افزایش گردشگر، ماندگاری آنها در استان نیز افزایش یافته است. پناهجویان جنگ که گیلان را به عنوان مکان موقت برای در امان ماندن انتخاب کرده اند و نیز گردشگرانی که در فصول مختلف سال از این استان بازدید میکنند و هر روزه برای گشت و گذار در طبیعت و بازارهای محلی و مناطق دیدنی داخل شهر و خرید مایتحاج خود میآیند وجود سرویس بهداشتی برایشان بسیار ضروری است.
متولی اصلی سرویس های بهداشتی در شهر رشت، مرکز خدمات شهری شهرداری رشت است. پس از تصویب قانون بلدیه و شروع به کار شهرداری رشت در سال 1286، خدمات شهری عملیات ابتدایی مانند رفت و روب خیابانها و روشنایی شهر در سالهای 1300 تا 1320 برعهده گرفت. با گذشت زمان و ساختارمند شدن شهرداری، خدمات مدرن تری چون نظافت، جمع آوری زباله، فضای سبز شهری و استخدام نیروی خدماتی به آن افزوده شد.
در سال 1358 سازمان خدمات موتوری و سپس سازمان مدیریت پسماند و واحدهای مختلف و اختصاصی مربوط به خدمات شهری ایجاد شد. در دهه 1370 معاونت خدمات شهری به صورت سازمان یافته تر و امروزی شروع به کار کرد. از وظایف معاونت خدمات شهری نظافت، پسماند، فضای سبز، آرامستان و رفع مزاحمتهای شهری است.
شکیب معوان خدمات شهری: در 56 منطقه شهر رشت دارای سرویس بهداشتی هستیم و در مجموع 372 چشمه یا بیشتر ساخته شده است. در نقاط پرتراکم به دلیل ارزشمندی زمین و قیمت بالای ریالی تملک، احداث سرویس بهداشتی برای شهرداری با دشواری همراه است
اما این بخشها طی زمان نیز به تدریج مکانیزه شد. در دهه 1390 نیز دوره نوسازی و مکانیزاسیون و نیز ساماندهی مشاغل خیابانی، سدمعبرها، خدمات برق و روشنایی بود. در بحث نظافت امری که بیشتر به چشم میآید رفت و روب خیابانها، کوچهها و ساماندهی زبالههای شهری است.
معضل کمبود سرویس بهداشتی در چند سال اخیر با افزایش گردشگر به استان بیشتر نمایان شده است. مناطق هر کدام مدیریت سرویسهای بهداشتی بخش خود را دارند و سازمان پسماند نیز به عنوان یکی از سازمانهای ناظر 27 واحد بهداشتی را تحت نظارت و حفاظت دارد و خدمات دهی در آنها از سوی پیمانکاران رفت و روب و تنظیف شهری انجام میشود.
رشت 372 چشمه سرویس بهداشتی دارد
معاونت خدمات شهرداری رشت و متولی و مسول احداث و مدیریت سرویسهای بهداشتی در گفت وگو با مرور به احداث سرویس های بهداشتی جدید در مسیر پل جانبازان و پس از میدان امام علی در محدوده ترمینال و در منطقه 1 سمت پل صابرین اشاره کرد و افزود: در 56 منطقه شهر رشت دارای سرویس بهداشتی هستیم و در مجموع 372 چشمه یا بیشتر ساخته شده است.
«دانش شکیب» درخصوص اقدامات خدمات شهری شهرداری در تامین سرویس های بهداشتی و رفاه حال مسافران گفت: در هر منطقه یک سرویس بهداشتی به طور شبانه روزی در مناطق 5 گانه شهرداری برای پناهجویان جنگ و گردشگران فعال است. نظارت بر سرویس های بهداشتی بر عهده مدیران مناطق 5 گانه شهرداری و سازمان پسماند است. در داخل پارکها نیز سازمان سیما منظر و فضای سبز شهری مسوولیت نظارت آن را بر عهده دارد.
وی در توضیح دلیل تعدد و تجمع سرویسهای بهداشتی در مناطق غربی رشت (عینک و…) نسبت به مناطق شرقی و مرکز شهر اظهار کرد: در نقاط پرتراکم به دلیل ارزشمندی زمین و قیمت بالای ریالی تملک، احداث سرویس بهداشتی برای شهرداری با دشواری همراه است. به عنوان مثال در بازار رشت ملکی را خریداری و سرویس بهداشتی احداث کردیم اما در منطقه 4 این مشکلات را نداریم. در منطقه 4، شهرداری در املاکی که ناشی از تخریب یا تهاتر زمین دارد نسبت به احداث سرویس بهداشتی اقدام میکند.
در حال حاضر تعداد سرویس بهداشتی های شهر رشت 8/1 استاندارد است و به ازای هر 5376 نفر یک چشمه موجود است. این آمار غیر از سرویس های بهداشتی خصوصی پاساژها، اماکن خصوصی، رستورانهای داخل شهر و مکانهای فرهنگی و مساجد و هتلها است
در حال حاضر تعداد سرویس بهداشتی های شهر رشت 8/1 استاندارد است و به ازای هر 5376 نفر یک چشمه موجود است. این آمار غیر از سرویس های بهداشتی خصوصی پاساژها، اماکن خصوصی، رستورانهای داخل شهر و مکانهای فرهنگی و مساجد و هتلها است.
شهروندان برای زمین سرویس بهداشتی کمک کنند
« حسن کریمی کرنق» عضو کمیسیون برنامه و بودجه شهرداری رشت در پاسخ به حل معضل کمبود سرویس بهداشتی در شهر گردشگر پذیر رشت به مرور گفت: از سال 1400 در شورای ششم برای هر منطقه در شهر رشت بودجه ای برای احداث سرویس بهداشتی مصوب کردیم.
تعدادی سرویس های بهداشتی هم اکنون در حال احداث هستند. در منطقه 3 بخشی از زمینها متعلق به شهرداری است که در حال ساخت سرویس بهداشتی در آن است.
وی در پاسخ به اقداماتی برای یافتن جایگزینهایی در شهر برای پوشش سرویسهای بهداشتی گفت: فقط شهرداری در این خصوص مسوول نیست. سایر سازمانهای دیگر نیز باید پای کار بیایند.
با توجه به اینکه وجود سرویس بهداشتی برای همه مناطق شهر ضروری است در حال حاضر با مساجد در بافت مرکزی شهر هماهنگ شده تا شهروندان امکان استفاده از سرویسهای بهداشتی آن مکانها را داشته باشند. همچنین بازسازی برخی سرویسهای بهداشتی مساجد پشت بازار در منطقه 2 نیز در دست اقدام است. امسال نیز تعداد سرویسها را افزایش دادیم. ما به مکان نیاز داریم. از شهروندان تقاضا داریم فضاهایی را در برخی مناطق که قابل استفاده و عبور و مرور است برای احداث سرویس بهداشتی در اختیار شهرداری قرار بدهند.
وی اضافه کرد: مسالهای که باید به آن توجه شود، اولویت و اهمیت وجود سرویس های بهداشتی در سطح شهرهای گردشگر پذیر چون رشت است. این مهم نیازمند برنامهریزی دقیق، آگاهی و دانش کافی از استانداردها، جانمایی درست براساس میزان جمعیت و ترددها، نصب سرویسها در مکانهای قابل دسترس، نظارت بر نظافت بهداشتی و درگیرکردن سازمانهایی غیر از شهرداری که مرتبط با موضوع گردشگری است.
شهرداری رشت باید با سازمانهایی چون میراث فرهنگی و گردشگری، آموزش و پرورش که دارای خانههای معلم در همه شهرها هستند و سازمانهای مرتبط دیگر و نیز سازمانهای خصوصی، صاحبان پاساژ، خانه مسافرها، فروشگاههای بزرگ چندمنظوره مانند نجم، گیلار و … که از حضور گردشگران بهره میبرند نیز مشارکت کند.
با افزایش تعداد سرویس بهداشتی در پارکهای بزرگ شهر نیز میتوان این کمبود را تا حدودی پوشش داد. در شهر پرجمعیتی چون رشت با خیابانها و محلات قدیمی که از پارکینگهای محدود و امکان پارک خودرو در حوالی مرکز شهر را در زمانهای شلوغ و پرتردد غیر ممکن میسازد، نیاز به تعبیه سرویسهای بهداشتی در اماکن دارای پارکینگ و خیابانهای کمی خلوتتر و بازتر است که در عین نزدیکی به مرکز شهر امکان توقف داشته باشند.
مساله مهم دیگر در احداث سرویسهای بهداشتی علاوه بر آگاهی از استاندارد جهانی، وجود مطالعات و ارزیابی شهری به منظور بررسی نسبت جمعیت به تعداد سرویس بهداشتی و جانمایی درست آن با در نظرگرفتن نوع خاک و زمین، دوری از رودخانه برای احداث اگو و جلوگیری از آلودگی محیط زیست و نظارت بر نظافت و نیز احداث سرویسهای ویژه معلولان، کودکان و سالمندان اهمیت دارد. لذا وجود دستورالعملها و آییننامه دقیق و بومی شده در این رابطه ضروری است.