پروژه «بانی جنگل» طرحی ۱۰ ساله با هدف احیای پایدار جنگل‌ها و تقویت مشارکت جوامع محلی است که با تکیه بر دانش روز جنگلداری و تجربه موسسه سبزکاران بالان در پنج ناحیه رویشی کشور طراحی شده است. این پروژه در عرصه‌ای به وسعت ۹۱.۵ هکتار در رویشگاه هیرکانی، ارتفاعات سیاهکل و محدوده روستای لیشک گیلان در حال اجراست.
پروژه‌ای که پنج سال اول خود را پشت سر گذاشته و قدم در مسیر پنج ساله دوم برداشته است. در همین زمینه، گفت‌وگویی با بهنام ملاپور، مدیر عرصه پروژه بانی جنگل، درباره روند اجرای طرح، چالش‌های احیای جنگل و نقش مشارکت مردم محلی انجام داده‌ایم.
***
*چند سال است که در حوزه جنگل و محیط‌زیست فعالیت می‌کنید و از چه زمانی مدیریت اجرایی پروژه بانی جنگل را برعهده دارید؟
-من حدود ۱۵ سال است که در حوزه جنگل و محیط‌زیست فعالیت می‌کنم. پروژه بانی جنگل نیز با پیشنهاد خانم طواف‌زاده مدیرعامل موسسه سبزکاران آغاز شد و حدود ۶ سال است که مدیریت اجرایی این پروژه را برعهده دارم.
*در ابتدای اجرای پروژه با چه مشکلات و چالش‌هایی مواجه بودید؟ آیا جامعه محلی از ابتدا با فعالیت شما همراه بود؟
-در ابتدای راه، مهم‌ترین مشکل ما این بود که مردم روستای لیشک پذیرای حضورمان نبودند. برای اهالی سخت بود باور کنند گروهی با هدف احیای جنگل و بدون انگیزه‌های دیگر وارد منطقه شده است؛ اما اکنون، پس از گذشت ۶ سال، بخش عمده جامعه محلی فعالیت‌های ما را پذیرفته‌اند. در واقع، به مرور برایشان ثابت شد که ما برای انجام کاری جدی و ماندگار به منطقه آمده‌ایم و امروز همکاری و همراهی بسیار خوبی با ما دارند.
*در طول اجرای پروژه با چه چالش‌های دیگری مواجه شدید؟
-پروژه‌هایی از این دست معمولا با مشکلات متداولی روبه‌رو هستند و ما نیز از ابتدا نسبت به این مسائل آگاهی داشتیم. یکی از مهم‌ترین چالش‌های ما، خطر آتش‌سوزی در عرصه‌های تحت مدیریت پروژه است. این مناطق به دلیل فقدان پوشش درختی کافی و غالب پوشش علفی، به‌ویژه در فصل خشک، مستعد آتش‌سوزی هستند.
پس از گذشت ۶ سال، بخش عمده جامعه محلی فعالیت‌های ما را پذیرفته‌اند. در واقع، به مرور برایشان ثابت شد که ما برای انجام کاری جدی و ماندگار به منطقه آمده‌ایم و امروز همکاری و همراهی بسیار خوبی با ما دارند
به همین دلیل، ناچاریم برای حفاظت از عرصه‌ها نگهبانی بدهیم و حتی در برخی شب‌ها تا صبح در منطقه بمانیم. متاسفانه در طول این ۶ سال، دو بار بخش‌هایی از پروژه دچار حریق شد؛ با وجود این اتفاقات، پس از برگزاری جلساتی تصمیم گرفتیم فعالیت‌ها را متوقف نکنیم و مسیر احیای جنگل را ادامه دهیم.
*ارزیابی شما از جایگاه و موفقیت پروژه همیاری جنگل چیست؟ آیا این پروژه توانسته به الگویی برای سایر فعالیت‌های مردمی تبدیل شود؟
-به نظر من، بهتر است این پرسش را از سازمان منابع‌طبیعی بپرسید؛ چراکه این پروژه از نگاه خود سازمان نیز یکی از پروژه‌های نمونه محسوب می‌شود. اصولا بسیاری از بازرس‌هایی که به منطقه می‌آیند، حتما از این پروژه نیز بازدید می‌کنند.
می‌توان گفت این طرح نمونه‌ای نسبتا موفق از همکاری سازمان‌های مردم‌نهاد در زمینه احیای جنگل است؛ البته این ارزیابی را بهتر است از خود مسئولان منابع طبیعی هم جویا شوید.
*فعالیت در چنین شرایطی، با وجود مشکلات و موانع متعدد، چه احساسی برای شما به همراه داشته است؟ آیا تاکنون به دلیل سختی کار از ادامه مسیر ناامید شده‌اید؟
– در این شش سال، بخش قابل‌توجهی از زندگی من و اعضای گروه صرف احیای این منطقه شده است. کار در چنین شرایطی واقعا دشوار است. در مقاطع مختلف بارها ناامید شدیم و حتی به فکر انصراف از ادامه کار افتادیم، اما با حمایت و همراهی یکدیگر توانستیم دوباره به مسیر برگردیم و پروژه را ادامه دهیم.
برنامه ما برای پنج سال آینده نیز مشخص است و آن را به سازمان منابع طبیعی ارائه کرده‌ایم. می‌دانیم برای احیای این عرصه چه اقداماتی باید انجام دهیم و مسیر پیش رو برایمان روشن است.
* چه توصیه‌ای برای افرادی دارید که علاقه‌مندند در زمینه احیای جنگل فعالیت کنند؟
-به نظر من، مهم‌ترین توصیه‌ای که می‌توانم به دوستداران طبیعت و افرادی که علاقه‌مند به احیای عرصه‌های جنگلی هستند داشته باشم، این است که توجه بیشتری به نهال‌های خودرو داشته باشند.
در عرصه تحت مدیریت ما، هم نهال‌های کاشته‌شده وجود دارد و هم نهال‌هایی که به صورت طبیعی و به دلیل نزدیکی درختان مادری به منطقه رشد کرده‌اند. تجربه ما نشان داده است که نهال‌های خودرو در روند احیای عرصه، پیشروتر و موفق‌تر از نهال‌های کاشته‌شده عمل می‌کنند. بنابراین پیشنهاد می‌کنم در برنامه‌های احیای جنگل، توجه ویژه‌ای به این ظرفیت طبیعی داشته باشند.
تجربه ما نشان داده است که نهال‌های خودرو در روند احیای عرصه، پیشروتر و موفق‌تر از نهال‌های کاشته‌شده عمل می‌کنند. بنابراین به علاقمندان پیشنهاد می‌کنم در برنامه‌های احیای جنگل، توجه ویژه‌ای به این ظرفیت طبیعی داشته باشند
*چه چشم‌اندازی برای آینده پروژه بانی جنگل متصور هستید؟ آیا امکان توسعه و تداوم فعالیت‌ها وجود دارد؟
-اگر شرایط کشور به همین شکل باقی بماند، ادامه فعالیت برای ما بسیار دشوار خواهد بود. اما اگر وضعیت اقتصادی تا حدودی بهبود پیدا کند، طبیعتا می‌توانیم با سهولت بیشتری کار را پیش ببریم.
امروز از نظر دانش، تخصص و توان اجرایی برای ادامه پروژه مشکلی نداریم و می‌دانیم چه اقداماتی باید انجام دهیم؛ مساله اصلی، تامین مالی و استمرار منابع مورد نیاز برای اجرای برنامه‌هاست. اگر در این چرخه همچنان با مشکلات مالی مواجه باشیم، ادامه کار در سال‌های آینده بسیار دشوار خواهد شد.
بنابراین، تداوم و موفقیت این پروژه تا حد زیادی به بهبود شرایط اقتصادی کشور و فراهم شدن امکان تامین منابع مالی موردنیاز وابسته است.