عمارت تاریخی میخچی از معدود بناهای مسکونی در بازارچه «حاج وکیل» است که پس از احداث نخستین خیابان رشت در ابتدای گذر اصلی قرار گرفت. این بنای دوره قاجار، در سال 1330 بهعنوان نخستین بیمارستان خصوصی و بعدها بهعنوان مسافرخانه فرد تغییرکاربری یافت.
با بسته شدن مسافرخانه از سال 1357 ، تنها بنای مسکونی با معماری بومی گیلان در جداره نخستین خیابان رشت، رها شده و روبه ویرانی است و در صورت حکم قضایی به منظور حفاظت از جان عابران، تخریب می شود.
***
تخریب عمدی و سهوی بناهای تاریخی گیلان، همانند سریال های تکراری شبکه ملی شده است. و آخر هر داستان، پاسخ متولی بناهای تاریخی این است که اداره میراث فرهنگی این بنا را واجد ارزش میراثی شناخته، ولی خود بودجه ای برای حفاظت و مرمت ندارد و مالک باید مشابه آن را بسازد!
کلنگ تخریب بنای تاریخی «مسافرخانه فرد» بهتازگی کلید نخورده، حداقل از 7سال پیش نگارنده شاهد بود که موریانه تخریب عمدی به جانش افتاده بود. بام شیب دار خانه های تاریخی گیلان ابتدا «نی های» خیزران است که دو ردیف «سفال کوزهای» بر روی آن چیده میشد.
عمارت تاریخی موسوم به مسافرخانه فرد با معماری دوره قاجار، در نخستین خیابان رشت قرار دارد. این بنا که ابتدا کاربری مسکونی داشت، سپس نخستین بیمارستان خصوصی توسط دکتر میلانی در آن راه اندازی و بعدها تبدیل به مسافرخانه شد
سفالهایی حداکثر هرچند سال یک بار باید «دوراز زنی و قاشق» زنی شود؛ سفالها یک بار از روی بام برچیده، سطح داخلی آن تمیز میشد و سفالها زیر و رو میشدند.
نمیدانم آخرین بار چه سالی بود که سفال بام خانه تاریخی میخچی، واگردانی شد. شاید 48سال پیش و درآخرین سال فعالیت خانهای که بعدها مسافرخانه شده بود، سالهاست رنگ مسافر ندیده است.
باران سفال های شکسته و تمیز نشده را پوساند، سقف آرام و بی صدا فرو ریخت. بعد نوبت بالکن روبه خیابان بود. نردههای چوبی تراش خورده شکست. این بار شهرداری به بهانه رفع خطر برای جان عابران، بالکن روبه پیاده رو را خراب کرد. کسی نمیدانست پشت آن دیوارهای قطور، آن سوی ایوان کتابی روبه بازارچهی «حاج وکیل» که بهجای شیشه با حلب پوشانده شده چه خبر است؟
اما من سالها پیش دیده بودم. وقتی از پله های چوبی عمارت بالا میرفتم، نه از لمبههای چوبی کف دو طبقه عمارت خبری بود و نه شیشهای بر پنجره های چوبی سالم تا جلوی ردِ باران را بگیرد.
سقف آسمان هم بالای سرم پیدا بود و راه پلهی چوبی جابه جا پوسیده و کسی جرات نمی کرد به طبقه دوم که نیمه مخروبه رها شده برود. تنها بخش سالم، مغازه های طبقه نخست روبه خیابان سپه بود که برای آنکه باران به آن نفوذ نکند، پلاستیک بزرگی جای سفال و بام را برای جلوگیری از باران پوشانده بود.
از سال 1357 این بنای به جامانده در ابتدای بازارچه حاج وکیل، رها شده و روبه ویرانی است و به زودی ممکن است با حکم قضایی و به بهانه رفع خطر از جان عابران، تخریب گردد
تخریبِ آرام و موریانه وار بناهای تاریخی و سپس حکم تخریب از مراجع قضایی به بهانه خطر جانی برای عابران، مختص خیلی از بناهاست. نه فقط خانه تایخی میخچی در بازارچه حاج وکیل که از این نوع تخریب های موریانه وار را در گذر تاریخی ساغریسازان هم شاهد بودیم.
بالای راه پله دوم، میتوان ملک مجاور را دید که کاربری پارکینگ دارد. از طاق ضربی دیوارهای پارکینگ معلوم میشود که آن همزمانی خانهای اعیانی بوده است. «سمرقندی» صاحب آن خانه را فقط سالخوردگان محله میشناسند. آن روزها که خانهاش را مصادره و تخریب میکردند، شایع بود که صاحبش بهائی شده است.
پشت خانه سمرقندی هم عمارت بزرگ و دو طبقه «حاج وکیل» بود. عمارت دوطبقه با اتاقهای متعددی که حاج وکیل با تمام عروسها و پسرانش در آن زندگی میکردند. و کسی در این شهر نیست که خاندان بزرگ «اکبر» را نشناسد و میرزا کریم خان رشتی، یکی از سران اصلی مجاهدان فاتح تهران در انقلاب مشروطه.
یکی از نوادگان که خانه را به یاد داشت-میگفت: سقف عمارت تماما از پوست آهو بود. با نقاشیهایی روی سقف و گچ بریهای نفیس در تالار و اتاقها. آخرین یادگار «حاج وکیل» تابلوی کوچه و ابتدای مسافرخانه فرد بود که از زمستان گذشته از تابلو هم خبری نیست.
حالا دو بنای تاریخی در جداره خیابانی باقی مانده که قبل از احداث نخستین خیابان رشت بوده است؛ عمارت قدیمی «آذربانی» و خانه تاریخی «میخچی». بنایی که بعدها ابتدا نخستین بیمارستان خصوصی رشت شد و سپس مسافرخانه فرد.
حکم دادگاه که صادر شود، متولیان میراث فرهنگی جمله تکراری خود را در رسانهها منتشر خواهند کرد؛ مالک باید بنا را عین به عین بسازد و راهنمایان گردشگری نیز یک روایت تاریخی بهجای خالی یک بنای تاریخی تعریف خواهند کرد.
تخریبِ آرام و موریانه وار بناهای تاریخی و سپس حکم تخریب از مراجع قضایی به بهانه خطر جانی برای عابران، مختص خیلی از بناهاست. نه فقط خانه تایخی میخچی در بازارچه حاج وکیل که از این نوع تخریبهای موریانه وار را در گذر تاریخی ساغریسازان هم شاهد بودیم
دیگرتابلوی زرد رنگ و قدیمی«مسافرخانه فرد» بر طبقه دوم بنا نخواهد بود که نشانهای از گذشتههای این شهر باشد و شاید راوی بگوید؛ جای این مغازهها که میبینید، زمانی عمارتی بود که برخلاف دیگر بناهای خیابان امام، الگوی معماری بومی را داشت.
یا عکسهای آن را با هوش مصنوعی الگوسازی کنند و بگویند: در کتاب «تاریخچه بیمارستانهای رشت»، تصویر این ساختمان منتشر و در توضیح نوشته شده است: «بیمارستان خصوصی دکتر میلانی در منزل میخچی، گذرحاج وکیل» و پیرامون این بیمارستان نوشته شده: «دومین بیمارستان خصوصی متعلق به دکتر تقی میلانی بود و بیمارستان دکتر میلانی نامیده میشد.
این بیمارستان در حوالی سال 1330 تاسیس شده بود و در خیابان پهلوی سابق گذر حاج وکیل و در ساختمانی اجارهای متعلق به آقای محمدحسن میخچی قرار داشت.(این ساختمان بعدها به مسافرخانه فرد تبدیل شد.)
دکتر تقی میلانی تحصیلات عالیه خود را در فرانسه انجام داده و تخصص خود را در رشته جراحی عمومی دریافت کرده بود. او رئیس بخش جراحی و مدتی رییس بیمارستان پورسینا بود و در خیابان پهلوی، کوچه سینما سعدی مطب داشت.
وی از گذشته پند گرفته بود و در بیمارستان خصوصی خود دو نوع اتاق داشت: اتاقی ارزان با مراجعین آزاد و پخت و پز آزاد، و اتاقی گران با مراجعین محدود و مردم مال دار و ویزیتهای گران. لذا این بیمارستان توانست چندسالی بیشتر دوام یابد تا آنکه دکتر میلانی به تهران منتقل شد.»
دو بنای تاریخی در جداره خیابانی باقی مانده که قبل از احداث نخستین خیابان رشت بوده است؛ عمارت قدیمی «آذربانی» و خانه تاریخی «میخچی». بنایی که بعدها ابتدا نخستین بیمارستان خصوصی رشت شد و سپس مسافرخانه فرد
اکنون، طبقه نخست این بنا، واحدهای تجاری و طبقه دوم، مانند خانههای تاریخی شهری، تلاری در 3جهت دارد که شیشهبند شده است. طبقه دوم بالکنی هم روبه خیابان داشت که در سال 1398، بخشی از بالکن فرو میریزد و شهرداری رشت برای جلوگیری از خطر دوباره، کل بالکن را تخریب میکند.
درب ورودی عمارت چوبی و روبه خیابان امام باز میشود. راه پلههای چوبی با نردههای آبی، کاشیهای پرنقش و نگار راه پلهها، اتاقهای تودر تو، و بالکن جنوبی که به حیاط باز میشود حیاطی بزرگ با دیوارهای طاق ضربی و آجرهای قرمز و… همگی معماری خانههای رشت قدیم را تداعی میکند.
متاسفانه بخش زیادی از سقف فروریخته و پلکوبی یکی از سالنهای طبقه نخست، کنده شده و پلکوبی برخی از اتاقهای طبقه بالا نیز بر اثر نفوذ نزولات جوی، پوسیده شده است.
آقای قدیری (یکی از مالکین فعلی) میگوید؛ در همین ساختمان و زمانیکه بیمارستان بوده، متولد شده است. پدرش ملک را که 900 متر مربع مساحت دارد از آقای میخچی برای او و برادرش خریداری کرده است.
قدیری بهخاطر دارد؛ سید نامی در این مکان چلوکبابی داشته و بعدها وی حق کسب و پیشهاش را به فردی بهنام «احمد جیجا» میفروشد. و پس از آن، بنا به مسافرخانه فرد تبدیل میشود.
سال 1354یا 1355 پدر قدیری حکم تخلیه برای احمد جیجا میگیرد و از آن پس کاربری مسافرخانه از بین می رود.» (نک، کتاب خانه های تاریخی رشت)
