آمارهای سالیانه سفر به خصوص پس از تعطیلات ملی مانند نوروز یا تابستان از حضور میلیونها گردشگر در گیلان خبر میدهند. رقمهای مشابهی برای تعداد مسافران ورودی به بندر انزلی و غازیان با تکیه بر بازدید از دریا، ساحل، تالاب و آثار تاریخی آن ارایه میشود.
یکی از مهمترین خدمات برای مسافران، اقامت است: هتل، هتل آپارتمان، مهمانسرا، ویلا و خانههای اجاره ای و … .کمبود در کمیت، همواره در اخبار و در میان فعالان گردشگری مطرح بوده است، اما با تغییر ذائقه و افزایش تجربه سفر میان مسافران، کیفیت به فاکتوری مهمتر برای کسب تجربه منحصر به فرد از سفر و مقصد تبدیل میشود.
یکی از انواع باکیفیت اقامتگاهها که تضمینی برای حفظ میراث تاریخی و معماری است و همینطور پاسخی به علاقمندیهای دوستداران شهر از بعد کالبد و روح نهفته در آن “بوتیک هتل” است. هتلی که کیفیت از خود بنا تا اقامت و خدمات شاخصه و تعریف کننده آن است.
“بوتیک هتلها” اقامتگاههایی هستند که در قوانین ایران در بناهایی که از آثار ثبت شده به عنوان میراثفرهنگی یا واجد ارزش تاریخیاند و از نظر معماری، فرهنگی و ویژگیهای زیباشناختی نمونه منحصر به فرد یا قابل اعتنایی هستند، بنا میشوند. بناهایی که معمولا با تغییر کاربری از املاک خصوصی یا عمومی و برای حفظ و نگهداری و همچین امکان بهرهمندی عموم مردم، ارزش گذاری و بهرهبرداری میشوند.
در ابتدا به”اقامتگاه سنتی تبدیلی”معروف بودند و پس از تاسیس وزارتخانه مستقل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، از سال 1399 دارای دستورالعمل شده و از 1403 با بازبینی و نهایی شدن ضوابط، به صورت رسمی تحت عنوان بوتیک هتل با ویژگیهای مشخص معرفی شدند.
سهم بندرانزلی و غازیان به عنوان یکی از قدیمیترین شهرها با تنوع اقامتی از ارایه تجربه باکیفیت اقامتی تحت عنوان “بوتیک هتل” چه اندازه است؟ تقریبا هیچ سهمی وجود ندارد
کیفیت خدمات ارایه شده در این نوع اقامتگاهها در اندازه هتلهای ستارهدار با چاشنی فرهنگی و تاکید بر حس خانه بودن است. این نوع اقامتگاه لازم است، یادآور هنر و هویت ملی یا محلی باشد که اقامتکنندگان آن را لمس کنند و به عنوان یک فعالیت اثرگذار و تجربهای منحصر به فرد به همراه خود از سفر داشته باشند.
لازم است در کلیات و جزییات به اصول معماری محلی و ملی، مانند سازه، مصالح، نما، تزیینات، شکل استفاده اولیه و … وفادار بمانند. شهرهای اصفهان، کاشان، یزد و شیراز از پیشگامان این سبک از هتلسازی شدهاند. اما سهم بندرانزلی و غازیان به عنوان یکی از قدیمیترین شهرها با تنوع اقامتی از ارایه تجربه باکیفیت اقامتی تحت عنوان “بوتیک هتل” چه اندازه است؟ تقریبا هیچ سهمی وجود ندارد.
این شهر با 24 اثر ثبتی که حداقل 5 اثر آن واجد شرایط تبدیل شدن به بوتیک هتل هستند، همینطور سابقه طولانی در اقامت هتلی بطوری که گراند هتل غازیان را به سالهایی پیش از ساخت گراند هتل در لالهزار نسبت میدهند، درحال حاضر حتی از دیگر شهرهای دیگر گیلان بشدت عقب مانده است.
در سکوت و بیعملی دفتر شهرستانی اداره کل م.گ.ص و شهرداری به عنوان دو متولی اصلی امور مرتبط به گردشگری و معماری و همینطور نبود سرمایهگذار یا ممانعت از ورود بخش خصوصی، هیچ کار موثری در این زمینه صورت نپذیرفته است و از جریانی که دههها پیش به عنوان یکی از راه حلهای احیا و حفظ بافت شهری تاریخی از کویر مرکزی ایران آغاز شد و به تازگی به شمال ایران رسیده است بازمانده است.
اما در انزلی کدام بناها واجد چنین کاربری هستند؟ کدام بناها امکان و ظرفیت تبدیل شدن به بوتیک هتل دارند؟ از میان آثار ثبتی میتوان به این نمونهها اشاره کرد: “گراند هتل” احتمالا قدیمیترین هتل بندر و یکی از قدیمیترین هتلهای ایران است که توسط تاجر و معمار یونانی بنا شده است. در حال حاضر رو به ویرانی نهاده اما میتوان با هنر بازسازی و مرمت آن را مجدد به کاربری قبلی و اصلی خود بازگرداند.
“خانه دهبان” که از شاخصترین بناهای خیابان سیمتری و رو به اسکله و بندر است و لوکیشن فیلمها و بنایی خاطرهانگیز است. این بنا دارای دو طبقه و دارای جزییات جذاب و محوطه زیبا برای انجام فعالیتهای مرتبط فرهنگی و گردشگری است.
“خانه قاسم اف(قاسمیان)” معروف به بانک ایران و روس، بازمانده دوران پررونق و پر تردد بندر، وقتی یکی از پایگاههای اصلی تجارت زمینی و دریایی و همینطور گردش مالی در کشور و منطقه بود به شمار میرود. با قرار گرفتن در خیابان سنگ فرش سپه بندرانزلی و داشتن ویژگی معماری ایرانی-روسی، امکان ارائه تجربه اقامتی ویژه در این بنا ممکن خواهد بود.
“هتل گلسنگ” که هم اکنون در دست بهرهبردار است اما با بازسازی غیراصولی بخصوص در نما، بدون محترم شمردن معماری و ارزش تاریخی با استفاده از مصالح غیرسنتی، تعریف بنا و هتلی که به آن شناخته میشد را تا حد زیادی تغییر داده است. تنها بنایی که با کاربری اولیه هنوز به عنوان یک هتل شناخته میشود، اما میتوان با بازسازی صحیح هویت اصلی این بنا را نیز نمایان کرد.
هتل تهران” و “هتل ایران” دو نمونه از بناهایی که ضمن اینکه در محدوده ثبتی نما و بافت تاریخی انزلی قرار داشتند و برای بیش از نیم قرن در حافظه تاریخی و بخشی از خاطره جمعی بسیاری از مردمان بودند به صورت کامل تخریب شدند
“دادگستری یا خانه رمضان اف(رمضانی)” که در ابتدا به عنوان یک مجموعه مسکونی بنا شده است پتانسیل تغییرکاربری به اقامتگاهی زیبا دارد. موقعیت مناسب و در قلب حلقه بناهای تاریخی قرار دارد اما به لحاظ سازه در موقعیت مناسبی نیست که باز هم مرمت و بازسازی اصولی راه نجات و بهرهبرداری صحیح از این بنا خواهد شد.
و اما آه از رفتگان بی بازگشت! “هتل تهران” و “هتل ایران” دو نمونه از بناهایی که ضمن اینکه در محدوده ثبتی نما و بافت تاریخی انزلی قرار داشتند و برای بیش از نیم قرن در حافظه تاریخی و بخشی از خاطره جمعی بسیاری از مردمان بودند به صورت کامل تخریب شدند.
طعم غذا و نوشیدنیهایی که ارایه میشد و کیفیت اقامت آن هنوز از خاطرات مردم انزلی و مسافران قدیمی این شهر است. در حال حاضر بنایی با اسکلت فلزی طبقه به طبقه بر زمین برجای مانده از هتل تهران بالا میرود و هتل ایران که متناظر آن در شهر رشت با سالها تلاش به هویت اصلی خود بازگشت به پارکینگ خودرو تبدیل شده است.
طعم غذا و نوشیدنیهایی که در هتل های قدیمی و تاریخی انزلی و غازیان ارایه میشد و کیفیت اقامت آن هنوز از خاطرات مردم انزلی و مسافران قدیمی این شهر است
“هتل مرمر” که هنوز شاکله اصلی آن باقی مانده است، خود با همین کاربری از لوکیشنهای معروف فیلمها و همینطور محل اقامت افراد و اشخاص معروف بوده است که به علت مالکیت خصوصی با پیچیدگی حقوقی، بدون کاربری باقی مانده و رها شده است. هر سه گزینه میتوانستند بوتیک هتلهایی مثال زدنی میزبان مردم و مسافران باشند.
علاوه بر بناهای تاریخی اصطلاحا میراثی، املاک شخصی و دولتی بسیاری امکان تبدیل شدن به بوتیک هتل را دارند. دغدغهمندانی که به دنبال حفظ شخصیت منحصر به فرد شهرخود هستند، لازم است به دنبال استفاده مجدد از بناها و بافت تاریخی که در سطح شهر وجود دارند، باشند.
باز زنده سازی این بناها ضمن اعتبار بخشی مجدد به معماری و تاریخ شهر و حفاظت به وسیله کاربری بخشی از برافراشته شدن بناهای ناموزون و نامتناسب با محل و محله جلوگیری میکند. زیرا جمع بزرگی از مردم با امکان حضور در این بناها به آن احساس تعلق میکنند و به عنوان نماد شهری و غرور جمعی به آن میپردازند و مسافران به عنوان تجربهای با کیفیت از یاد میکنند.