از مسیر لاهیجان به سمت جنوب شهر که برویم در افق، انبوه جنگلهای هیرکانی به شکل توده ای متراکم زمردین چشم نوازی میکند. مقصد، سوخته کوه است، جایی که در دو سوی جاده؛ باغ های چای به شکل سبز یکدست و آماده برداشت هستند وگاهی نیز درختان سر به فلک کشیده در آغوش باد خوش رقصی میکنند.
با عبور از جاده سرسبز جنگلی در روستایی به نام بندبن پایین که درختان قطور و کهن، انجیلی و افرا، راش و توسکا در اقتدار و سکون ایستاده اند؛ شیشه ماشین پایین میآورم و باد و عطر جنگل و موسیقی جنگل را سر می کشم! کمی آن طرف تر، زنی به نظر از اهالی محل ایستاده است! سلام و خدا قوتی میگویم و با لبخند پاسخ گرمی میدهد! پس از عبور از پیچ نهایی به سرازیری میرسیم! مقصد ما اینجاست! مدرسه ای در قلب میراث جهانی هیرکانی! باشگاه آکادمی هنرهای رزمی و مراقبه رهسان.
حامد کاتوزی موسس باشگاه (آکادمی ره سان) در لاهیجان است. او بعنوان مربی تای چی و چی کنگ، سالها در چین و تایلند تحت آموزش هنرهای رزمی بود و از سال ۸۷ به عنوان مربی رسمی فدراسیون ووشو در ایران فعالیت کرد.
او همچنین جزو اولین کسانی بود که طرح ورزش همگانی تای چی در پارک های تهران را راه اندازی کرد. ایده راه اندازی باشگاه هنر رزمی ره سان از سالها پیش در ذهن او بود که در نهایت در سال ۱۴۰۰ با بازسازی مدرسهای در روستای بندبن پایین آنرا اجرا کرد.
گفتگوی مرور با موسس(آکادمی ره سان) را در ادامه بخوانید.
تمام ایران، حتی مناطق کویری اطراف نایین را بررسی کردیم، اما در نهایت گیلان را انتخاب کردیم؛ از یک طرف جنگلهای هیرکانی آن از نظر اقلیمی، شباهت عجیبی به زادگاه تایچی در چین دارد. وجود درختان کهن و طبیعت بکر هیرکانی، فضایی الهامبخش فراهم کرده که حتی در خودِ چین هم به راحتی یافت نمیشود
* ایده شکلگیری این مدرسه از کجا آمد؟
– ما سالها در فدراسیون ووشو در تهران فعال بودیم؛ من رئیس کمیته توسعه همگانی ووشو و آقای نیلی نایبرییس آن بودند. از سال ۸۷–۸۸ تمرینات همگانی تایچی را در پارکهای تهران پایه گذاری کردیم. با شروع کرونا و راهاندازی سامانه «ووشو سلامت»، فضای آموزش آنلاین را نیز راه اندازی کردیم. از حوالی سال ۱۴۰۰که به لاهیجان مهاجرت کردم فرصتی فراهم شد که با توجه به سیاستهای آموزش و پرورش و امکان استفاده از مدارس قدیمی و بلااستفاده برای فعالیتهای فرهنگی و تربیتی، بتوانیم این مدرسه قدیمی را در اختیار بگیریم و بازسازی کنیم و این شد که مدرسه هنرهای رزمی و مراقبه رهسان در اینجا تاسیس شد.
* چرا لاهیجان و گیلان؟
– ابتدا تمام ایران، حتی مناطق کویری اطراف نایین را بررسی کردیم، اما در نهایت گیلان را انتخاب کردیم؛ از یک طرف جنگلهای هیرکانی آن از نظر اقلیمی، شباهت عجیبی به زادگاه تایچی در چین دارد. وجود درختان کهن و طبیعت بکر هیرکانی، فضایی الهامبخش فراهم کرده که حتی در خودِ چین هم به راحتی یافت نمیشود.
علاوه بر اقلیم، ثبات اجتماعی گیلان برای ما تعیینکننده بود. برخلاف بافتِ توریستی و گذرای مناطقی مثل مازندران، در گیلان اغلب با جمعیتی ساکن و بافت فرهنگی پیوسته روبهرو هستیم که بستر مناسبی برای «کار فرهنگی پایدار» فراهم میکند.
از سوی دیگر، فرهنگ پذیرا و “گشاده رو” مردم این منطقه اجازه میدهد تمرینات ما بدون محدودیتهای رایج در شهرهای سنتی، اجرا شود. هدف ما صرفا جذب توریست نبود و خوشحالیم که امروز، اهالی بومی منطقه هم در دورههای ما شرکت میکنند. در واقع گشودگی فرهنگی مردم گیلان؛ صبوری و اعتماد متقابل در برخوردهای روزمره، ارزش قابل توجهای دارد که حتی میتواند مردم گیلان را تبدیل به یک الگو برای تمام ایران کند.
* دورههای آکادمی رهسان به چه صورتی هست؟
– تمرکز ما بر سه حوزه است:
۳-۱. تایچی:
گروه هدف اصلی ما بزرگسالان (۲۰ تا ۴۰ سال) هستند. نگاه من در این بخش، «رزمیِ هنری» است؛ یعنی تمرکز بر اجرای زیبا و صحیحِ فرمها (مشابه کاتا) نسبت به مبارزه تنبهتن. بر اساس متد فدراسیون، هنرجو با ۳ تا ۴ سال تمرین منظم به آمادگی لازم برای مسابقات کشوری و جهانی میرسد. علاوه بر این، تایچی به بهبود تنفس، هماهنگی بدن، استقامت و انعطاف کمک شایانی میکند.
۳-۲. دورههای مراقبه:
خروجیِ فعالیت آکادمیک من در حوزه «نوروساینس» و «فلسفه ذهن» از سال ۱۳۹۰، طراحی یک سیستم آموزشی ۶ سطحی برای مراقبه است. هر سطح (در بازههای ۱.۵ تا ۲ ماهه) بر مهارتهای ذهنی خاصی مانند مدیریت هیجان، تمرکز، کاهش گفتوگوی درونی و بهینهسازی مولتیتسکینگ تمرکز دارد. درواقع فرد حتی پس از سطح اول، تغییرات ملموسی را در ذهن خود تجربه کند، هرچند تداوم این تغییرات نیازمند تمرین مستمر است.
۳-۳. چیکُنگ:
چیکنگیکی از ارکان اصلی طب چینی در کنار طب سوزنی و گیاهدرمانی است. من از آن بهعنوان «داروی متحرک» یاد میکنم؛ چرا که این تمریناتِ خودتنظیمی، در واقع همان نسخه درمانی و پیشگیرانه طب چینی هستند که در قالب حرکت به بیمار ارایه میشوند. در واقع برای سلامت ارگانها و بهبود آرتروز و دردهای مزمن سالمندان، توصیه اصلی است و حرکات آن را میتوان در حالت، درازکش، نشسته و ایستاده انجام داد.
تمرکز اصلی ما بر “کیفیت زیستن” و آگاهی در طول مسیر است؛ اینکه فرد در هر وضعیتی، چطور میتواند با آرامش بیشتری زندگی کند. برای ما، موفقیت رسیدن به یک نقطه پایانی نیست، بلکه “پایداری” در مسیری است که بتوانیم کیفیت زندگی دیگران را ارتقا دهیم
در طب چینی، تمرین بخشی جداییناپذیر از درمان است؛ پزشک تنها دارو یا سوزن تجویز نمیکند؛ بلکه بیمار موظف است تمرینات مشخصی را برای تنظیم ارگانها (کبد، کلیه، قلب، سیستم تنفسی و…) انجام دهند.
* تفاوت تجربه تایچی و چیکنگ پس از یک سال چیست؟
– هنرجوی تایچی پس از یک سال، بدن خود را به یک ساختار هماهنگ «رزمی- هنری» تبدیل میکند. تمرکز این دوره بر قدرت، انعطاف و تعادل است. فرد یاد میگیرد چگونه از تمام پتانسیل بدنش برای دفاع و ضربه استفاده کند و فرمهای پیچیده را با تمرکز بالا اجرا نماید. در واقع سال اول تایچی، مسیری برای پرورش فیزیکی و تسلط بر زبان حرکت است.
در مقابل، چیکُنگ فرد را با مدلی متفاوت از طب چینی آشنا میکند که در آن جسم، ذهن و هیجانات (مانند خشم و ترس) بر یکدیگر اثر مستقیم دارند. هنرجو در طول یک سال میآموزد که چگونه با تمرینات تنفسی و حرکات نرم، عملکرد ارگانهای داخلی و مسیرهای انرژی (مریدینها) را بهبود بخشد. نتیجه این دوره، فراتر از ورزش، رسیدن به ثبات هیجانی، بهبود کیفیت خواب و توانایی مدیریت دردهای مزمن است.
* مخاطبان اصلی شما چه کسانی هستند؟
– افراد سالمی که میخواهند کیفیت سلامت و لایفاستایل خود را ارتقا دهند؛ افرادی که دچار مشکلات مزمن (کمردرد، زانودرد، گردندرد، خستگی مزمن، اختلال خواب و…) هستند؛ کسانی که به پیشگیری بلندمدت از بیماریها علاقهمندند؛ سالمندانی که به دنبال سلامت و تنظیم سیستمهای داخلی بدن هستند.
* هدف شما چیست و تا چه اندازه به آن نزدیک شدید؟
– تمرکز اصلی ما بر “کیفیت زیستن” و آگاهی در طول مسیر است؛ اینکه فرد در هر وضعیتی، چطور میتواند با آرامش بیشتری زندگی کند. برای ما، موفقیت رسیدن به یک نقطه پایانی نیست، بلکه “پایداری” در مسیری است که بتوانیم کیفیت زندگی دیگران را ارتقا دهیم.
البته از نظر اقتصادی، این فعالیتها سودآور نبوده است؛ یک سال است که بسیاری از برنامههای ما رایگان برگزار میشود و در مورد شهریه هم، مبالغ بهصورت “دونیشن”(دهش داوطلبانه) و بسیار اندک است که حتی ۸۰ درصد شرکتکنندگان همان را هم پرداخت نمیکنند.
ما ادامه دادهایم، چون معتقدیم “خودِ این ماندگاری و پایداری”، بخشی از رسالت مدرسه ماست. مدرسه ما امروز به عنوان تنها مدرسه مستقل و غیرانتفاعی هنر رزمی در ایران است که بهصورت تخصصی و منسجم در حوزه تایچی، چیکنگو مراقبه فعالیت می کند.
ما ادامه دادهایم، چون معتقدیم “خودِ این ماندگاری و پایداری”، بخشی از رسالت مدرسه ماست. مدرسه ما امروز به عنوان تنها مدرسه مستقل و غیرانتفاعی هنر رزمی در ایران است که بهصورت تخصصی و منسجم در حوزه تایچی، چیکنگو مراقبه فعالیت می کند
* در حوزه بینالمللی چه برنامه های دارید؟
– تعداد داوران و مربیان بینالمللی تایچی در سطح جهان بسیار محدود است؛ شاید در کل دنیا تنها ۳۰ تا ۴۰ داور تخصصی تایچی وجود داشته باشد که من یکی از آنها هستم. حتی در بسیاری از کشورهای اروپایی یا کشور های اطراف، مربیانی در سطح “کلاس جهانی” (World Class) وجود ندارند.
دان بینالمللی من که از انجمن “ووشو چین” صادر شده است. با تکیه بر این موضوع، اگر شرایط سیاسی و ویزایی کشور یاری کند، این مدرسه پتانسیل تبدیل شدن به یک “مرکز بینالمللی” را دارد. هنرجویان و مدرسان اروپایی که پیشتر در دورههای من در خارج از کشور حضور داشتهاند، مشتاق حضور در این مرکز هستند. چشمانداز دیگر میتواند این باشد که اینجا به پایگاهی تبدیل شود که علاقهمندان از روسیه، ترکیه و اروپا برای آموزش تخصصی به ایران بیایند و پس از کسب مهارت، در مسابقات یا پروژههای آموزشی کشورهای خودشان فعالیت کنند.
* دغدغه زیست محیطی شما در جنگل های هیرکانی چیست؟
– هیرکانی ریشه در هویت ملی ما دارد؛ اقلیمی که قدمت آن به دهها میلیون سال میرسد و بهنوعی ریشهای عمیقتر از بسیاری نمادهای تاریخی (مانند دوره هخامنشی) دارد. متاسفانه در سالهای اخیر شاهد تخریب گسترده جنگلها، قطع درختان و قاچاق چوب بودهایم؛ بسیاری از ساکنان محلی، درخت را بیشتر یک «کالای مصرفی» میبینند؛ هر زمان نیاز مالی پیدا میکنند، درخت قطع میکنند؛ آگاهی کافی در مورد ارزش اکولوژیک درختان کهنسال، روند رشد و موضوعات اکوسیستم وجود ندارد.
از سالها پیش ما در سطوح مختلف اقدام کردهایم؛ مکاتبه با منابع طبیعی و جنگلبانی، گزارش تخلفات قطع درخت، پیگیریهای حقوقی، در عین حال جهت تلاش برای افزایش آگاهی، در حال حاضر تصمیم گرفتیم مطالب آموزشی را در قالب پوستر تهیه کنیم؛ اطلاعات مربوط به قدمت هیرکانی، اهمیت اکولوژیک و نحوه حفاظت را در قالب پوسترهای آموزشی آماده کردیم و این پوسترها در کافهها، دهیاریها و برخی فضاهای عمومی شهر و روستا نصب شدهاند تا آگاهی عمومی نسبت به ارزش هیرکانی و درختان کهن آن افزایش یابد.
* بخشهای مختلف مدرسه را لطفا معرفی کنید؟
– ابتدا سالن ارشیا (سالن اصلی تمرین) این نام به یاد یکی از شاگردان من، ارشیا ارباب بهرامی انتخاب شده که در پرواز هواپیما اوکراینی حضور داشت و توسط پدافند هوایی سپاه پاسداران کشته شد؛ او در لهستان مدال جهانی گرفته بود و در آن زمان برای مسابقه به ایران آمده بود. این سالن به احترام تلاش و شوق تمرین او و به یاد او نامگذاری شده است.
دوم، اتاق مراقبه است. اتاقی ویژه برای برگزاری جلسات مراقبه (مدیتیشن)، تمرینهای تنفسی و کارهای ذهنی است.
ایجاد فضای چای در باشگاه اینست که فقط نوشیدن چای هدف نیست؛ بلکه ایجاد فرصتی برای «درنگ»، «گفتوگو»، «مطالعه» و تعامل فرهنگی است. با توجه به اینکه گیلان و بهویژه لاهیجان خاستگاه چای ایران است، متاسفانه به اندازهای که باید این عنصر جدی گرفته نشده؛ یکی از اهداف ما تقویت فرهنگ چای بهعنوان بخشی از سبک زندگی آگاهانه است
سوم، فضای چایجای (چایخانه/فضای گفتوگو) الهامگرفته از سنت چای در چین است. هدف از این فضا فقط نوشیدن چای نیست؛ بلکه ایجاد فرصتی برای «درنگ»، «گفتوگو»، «مطالعه» و تعامل فرهنگی است. با توجه به اینکه گیلان و بهویژه لاهیجان خاستگاه چای ایران است، متاسفانه به اندازهای که باید این عنصر جدی گرفته نشده؛ یکی از اهداف ما تقویت فرهنگ چای بهعنوان بخشی از سبک زندگی آگاهانه است.
* در پایان، برای گسترش این فعالیتها در سطح استان و جذب افراد بیشتر چه پیشنهادی دارید ؟
– بهترین راه برای پایدار شدن این نوع فعالیتها؛ گسترش تمرینات همگانی برگزاری دورههای منظم تایچی و چیکنگ در پارکها، فضاهای عمومی و شهرهای مختلف استان و ایجاد «برنامههای همگانی» شبیه به آنچه در تهران انجام شد (ایستگاههای تمرین با مربی) است.
یکی از برنامه های ما این است که در یک بازه 6 ماه تا 1 ساله، مربیانی را تربیت کنیم که بتوانند در شهرها استان کلاسهای مستقل راهاندازی کنند؛ این فرآیند پیشتر در قالب «سفیران سلامت» در تهران و سایر شهرها انجام شده است؛ در دوران کرونا طی حدود دو ماه، نزدیک به صدها سفیر سلامت آموزش داده شدند که در استانهای خودشان تمرینات را آموزش میدادند.