بعضی کسب وکارها با سرمایههای کلان آغاز نمیشوند؛ با یک کنجکاوی ساده شروع میشوند. گاهی یک آشنایی دانشگاهی، یک تحقیق علمی یا حتی قدم زدن در دل جنگل، سرآغاز مسیری میشود که سالها بعد به یک فعالیت صنعتی تبدیل میشود.
داستان «مزدا دلیری» مدیر و موسس شرکت هورشید اهورامزدا پارس نیز از همین جنس است؛ کارآفرینی که حدود ۱۵ سال پیش زمانی که نام قارچهای دارویی هنوز برای بسیاری از مردم ایران ناآشنا بود، مسیر تولید این محصولات را آغاز کرد، نخستین استانداردهای این حوزه را پیگیری کرد، واحد تولیدی راه انداخت اما در ادامه با چالشهایی مانند افزایش هزینهها، تغییر سیاستهای اقتصادی، خدمت سربازی و تعطیلی محل تولید روبهرو شد.
اگرچه واحدتولیدی او متوقف شد، اما از این علاقهمندیاش فاصله نگرفت و امروز همچنان در زمینه تامین، بستهبندی و عرضه قارچهای دارویی فعالیت میکند و امیدوار است با فراهم شدن شرایط، دوباره تولید صنعتی را از سر بگیرد.
در گفتوگوی پیش رو، او از تجربههای خود، شکستها، درسها و چشمانداز آینده این صنعت به مرور میگوید.
***
*ورود شما به این حوزه چگونه آغاز شد؟
-از نوجوانی به کارهای نو و خلاقانه علاقه داشتم. از انرژی خورشیدی گرفته تا پرورش آبزیان و هر کاری که حرفی برای گفتن داشته باشد و بتواند ارزش افزوده ایجاد کند .آغاز جدی فعالیت من به همکاری با یکی از پژوهشگران دانشگاه تهران برمیگردد. ایشان روی قارچهای دارویی تحقیق میکردند و از من خواستند نمونههایی از قارچهای جنگلی گیلان را برای تحقیقات فارماکوگنوزی جمعآوری کنم.
همین همکاری باعث شد وارد دنیای قارچهای دارویی شوم. ابتدا مطالعه و تحقیق کردم، سپس تولید آزمایشگاهی را آغاز کردم و بعد به سمت تولید نیمهصنعتی و صنعتی رفتم. درحال حاضر حدود ۱۵ سال است که در حوزه قارچهای دارویی فعالیت میکنم. زمینه کار ما تولید، تامین، بستهبندی و عرضه قارچهای دارویی و خوراکی مانند گانودرما، یال شیر، شیتاکه، مایتاکه، کوردیسپس و برخی گونههای دیگر است.
کار را از یک فضای بسیار کوچک و بهصورت آزمایشی آغاز کردم. ابتدا تولید خانگی انجام دادم تا فرایندها را یاد بگیرم. بعد از آن یک سالن کوچک اجاره کردم و تولید محدود را شروع کردیم. با مشاهده نتایج مناسب و وجود تقاضا از سوی شرکتهای دارویی، تصمیم گرفتیم تولید را توسعه دهیم
*چرا قارچهای دارویی را انتخاب کردید؟
-سه عامل جذاب برای من؛ نوآوری، ارزش اقتصادی و اثرگذاری بر سلامت انسان بود. آن زمان این حوزه در ایران تقریبا ناشناخته بود و احساس میکردم میتوان در زمینهای فعالیت کرد که هم دانشبنیان باشد و هم به سلامت جامعه کمک کند.
*تولید را چگونه آغاز کردید؟
-کار را از یک فضای بسیار کوچک و بهصورت آزمایشی آغاز کردم. ابتدا تولید خانگی انجام دادم تا فرایندها را یاد بگیرم. بعد از آن یک سالن کوچک اجاره کردم و تولید محدود را شروع کردیم. با مشاهده نتایج مناسب و وجود تقاضا از سوی شرکتهای دارویی، تصمیم گرفتیم تولید را توسعه دهیم. در ادامه یک واحد صنعتی- زیر نظر اداره نوغان راهاندازی کردیم، تجهیزات تخصصی مانند دیگ بخار، اتوکلاو، اتاق تمیز، تجهیزات رطوبت و قفسهبندی تهیه کردیم و بخشی از تجهیزات را نیز با هزینه کم بازسازی کردیم.
*در آن دوره چه دستاوردهایی داشتید؟
-یکی از مهمترین اتفاقات، دریافت مجوز تولید قارچ گانودرما در شرایطی بود که هنوز پروتکل مشخصی برای آن وجود نداشت. برای تدوین این پروتکل با متخصصان دانشگاهی و سازمان نظام مهندسی کشاورزی همکاری کردیم تا امکان صدور مجوز فراهم شود و همچنین قراردادهای با انواع شرکتهای دارویی انجام شد.
از طرفی، موفق شدیم نخستین استاندارد اندازهگیری حد مجاز آلایندهها برای قارچ گانودرمای تولید داخل را دریافت کنیم؛ موضوعی که نشان میداد محصول تولیدی از نظر سلامت و کیفیت در شرایط بسیار مطلوبی قرار دارد. در کنار آن، تولید برخی گونههای دارویی مانند آگاریکوس بلیزئی نیز برای نخستین بار در کشور انجام شد.
*روی چه گونههایی کار کردهاید؟
-تمرکز اصلی ما روی گانودرما، یال شیر، شیتاکه، مایتاکه، کوردیسپس و بوده است. هر کدام از این قارچها کاربردهای متفاوتی دارند؛ برخی بیشتر در تقویت سیستم ایمنی، برخی در سلامت سیستم عصبی و تمرکز برخی در افزایش توانبدنی و برخی نیز به عنوان یک ماده غذایی ارزشمند شناخته میشوند.
سه عامل جذاب برای من؛ نوآوری، ارزش اقتصادی و اثرگذاری بر سلامت انسان بود. آن زمان این حوزه در ایران تقریبا ناشناخته بود و احساس میکردم میتوان در زمینهای فعالیت کرد که هم دانشبنیان باشد و هم به سلامت جامعه کمک کند
*این قارچها چگونه مصرف میشوند؟
-بسته به نوع قارچ، روش مصرف متفاوت است. برخی بهصورت تازه در غذا استفاده میشوند، برخی خشک و آسیاب میشوند و به شکل دمنوش یا عصاره مصرف میشوند. برای استخراج بهتر ترکیبات موثر، معمولا نمونه خشکشده آسیاب شده و در آب داغ قرار میگیرد.
*مخاطبان اصلی محصولات شما چه کسانی هستند؟
-بیشتر مشتریان ما دو گروه هستند؛ افرادی که به دنبال سبک زندگی سالم هستند و گیاه خواران و برخی دیگر همچنین کسانی که به توصیه پزشک یا مشاور تغذیه به منظور پیشگیری و کنترل و درمان بیماری از این محصولات استفاده میکنند.
در سالهای اخیر آگاهی مردم نسبت به قارچهای دارویی افزایش یافته و همین موضوع بازار را نیز بزرگتر کرده است.
*واحد تولیدی شما چه تعداد نیرو داشت؟
-در دوره تولید صنعتی حدود چهار تا پنج نفر بهصورت مستقیم در مجموعه فعالیت میکردند.
دو نفر میکروبیولوژیست بودند و سایر نیروها در بخش تولید، بستهبندی و امور اجرایی فعالیت داشتند.
خودم نیز تقریبا در همه بخشها حضور داشتم؛ از مدیریت و مذاکره گرفته تا فروش، بازاریابی و حتی کارهای اجرایی داخل سالن.
*چرا تولید متوقف شد؟
-تولید به دلیل یک عامل متوقف نشد؛ مجموعهای از اتفاقات همزمان رخ داد. از یک طرف خدمت سربازی باعث شد حضور مستمر در مجموعه برایم دشوار شود. از طرف دیگر محل تولید که در اختیار ما بود، پس از تغییر مدیریت و واگذاری به بخش خصولتی با افزایش چند برابری اجاره مواجه شد و ادامه فعالیت دیگر از نظر اقتصادی امکانپذیر نبود. همزمان افزایش قیمت تجهیزات، هزینههای تولید و سرمایه در گردش نیز فشار زیادی ایجاد کرد و در نهایت ناچار شدیم واحد تولیدی را تعطیل کنیم.
*بعد از تعطیلی واحد تولید چه کردید؟
-مدتی از فضای تولید فاصله گرفتم و حتی وارد حوزه دیگری شدم، اما احساس کردم علاقه واقعی من همچنان تولید است. بعد از آن با یکی از مجموعههای فعال در زمینه قارچهای دارویی همکاری کردم و تجربههای جدیدی در زمینه تولید شیتاکه، یال شیر به دست آوردم. امروز نیز در حوزه تامین، بستهبندی، فروش اینترنتی و توسعه بازار فعالیت میکنیم و همچنان برند خودمان حفظ شده است.
با وجود تمام سختیها، هنوز به این مسیر باور دارم. شاید واحد تولیدی ما متوقف شده باشد، اما تجربهای که در این سالها به دست آوردهام سرمایهای است که از بین نمیرود.اگر فرصت و همراهی مناسب فراهم شود، تولید قارچهای دارویی میتواند هم به سلامت جامعه و هم زمینه اشتغال و توسعه اقتصادی را در آینده فراهم سازد
*فروش محصولات بیشتر از چه مسیرهایی انجام میشود؟
-درابتدا با شرکتهای دارویی همکاری میکردیم. بعداز آن فضایمجازی، اینستاگرام، فروشگاههای اینترنتی و پلتفرمهایی مانند باسلام و دیجیکالا نقش مهمی در معرفی محصولات داشتند. برای این محصولات صرفا فروش کافی نیست؛ آموزش و آگاهیبخشی نیز بخش مهمی از بازار است.
*آیا این محصولات ظرفیت صادرات دارند؟
-قطعا. کشورهای منطقه بهویژه حوزه خلیج فارس، عراق و برخی بازارهای همسایه میتوانند مقصد مناسبی باشند. ایران از نظر هزینه تولید مزیت دارد و اگر استانداردهای لازم رعایت شود، امکان رقابت با تولیدکنندگان خارجی وجود دارد.
*برای راهاندازی دوباره تولید چه میزان سرمایه لازم است؟
-اگر زیرساخت و زمین آماده باشد، برای یک واحد صنعتی کامل حداقل حدود ۱۵ میلیارد تومان سرمایه نیاز است. البته میتوان در مقیاس کوچکتر نیز شروع کرد، به صورت سنتی تر و هزینه ای معادل 4 تا 5 میلیارد دارد.
*اگر دوباره به ابتدای مسیر برگردید، چه چیزی را تغییر میدهید؟
-مهمترین تغییری که ایجاد میکنم، تشکیل یک تیم حرفهای از همان ابتدا است. امروز معتقدم هیچ کسب وکاری بدون تیم، بازاریابی و تقسیم مسوولیتها رشد پایدار نخواهد داشت.
*چشمانداز آینده شما چیست؟
-هدف من راهاندازی دوباره تولیدصنعتی است. اعتقاد دارم این صنعت میتواند علاوه بر ایجاد اشتغال، ارزش افزوده بالایی برای کشور داشته باشد. اگر سرمایهگذار، متخصص و بخش خصوصی در کنار هم قرار بگیرند، میتوان زنجیرهای کامل از تولید تا صادرات ایجاد کرد.
*حرف پایانی؟
-با وجود تمام سختیها، هنوز به این مسیر باور دارم. شاید واحد تولیدی ما متوقف شده باشد، اما تجربهای که در این سالها به دست آوردهام سرمایهای است که از بین نمیرود. باور دارم هر شکست میتواند مقدمه یک مسیر بهتر باشد و اگر فرصت و همراهی مناسب فراهم شود، تولید قارچهای دارویی میتواند هم به سلامت جامعه کمک کند و هم زمینه اشتغال و توسعه اقتصادی را در آینده فراهم سازد.