شاید برای خیلیها سوال پیش آمده باشد که دریافت عوارض تردد از بزرگراهها به چه زمانی بازمیگردد. اسنادی از دوره قاجار در ایران وجود دارد که دریافت عوارض عبور از یک جاده به ازای ساخت، نگهداری و تعمیرات جاده به افراد متمول و اربابان یک منطقه واگذار میشده است.
در این یادداشت قصد خوانش یک سند مربوطه به راه رشت به کوچصفهان را داریم. این سند که سربرگ ” ایالت گیلان و طوالش ” و تاریخ بیست ربیعالاول ۱۳۳۰ را دارد به این شرح است:
معتمد السلطان میرزا ابوالقاسم خان؛
«به موجب این حکم رسمی به شما نوشته میشود که از تاریخ شهر ربیع الثانی سیچقان ایل ۱۳۳۰ لغایت دو سال کامل باید خودتان را مسوول آبادی و تعمیر خط راه کوچصفهان دانسته و مخارج تعمیر آن را خودتان شخصا متحمل شوید و حقوق معموله را از عابرین سبیل از مال و درشکه و کالسکه و عراده و دوچرخه بطوریکه سنوات سابق میگرفتند، دریافت نمایید و دایر بودن و صاف و بی پست و بلند بودن راه مزبور از وظایف و تکالیف حتمیه خودتان دانسته در مدت اجاره دو ساله به ترتیبی رفتار نمایید که تولید شکایتی بواسطه خراب بودن خط راه برای عابرین سبیل فراهم نشود و نیز باید مطابق مدلول سندی که سپردهاید و در ضبط است رفتار نموده و نکته و دقیقه تخلف از مواد مندرجه در سند خودتان ننمایید.»
اسنادی از دوره قاجار در ایران وجود دارد که دریافت عوارض عبور از یک جاده به ازای ساخت، نگهداری و تعمیرات جاده به افراد متمول و اربابان یک منطقه واگذار میشده است
شاید کلمه سیچقان ایل برای مخاطب جالب توجه باشد. در مکاتبات رسمی دوره قاجار، اغلب تاریخ ترکی هم کنار تاریخ قمری ذکر شده است. این تاریخ ظاهرا فقط جنبه دیوانی و اداری داشته و در متون عمومی کمتر استفاده میشد.
” عبدالله مستوفی” در کتاب «شرح زندگانی من» آورده است: «با اینکه مالیات را از روى سال شمسى میگرفتند و حقوق نوکر دیوان را هم سالانه و از روى سالهاى شمسى میپرداختند، معهذا حساب سنوات از روى سال شمسى ۳۶۵ روز و پنج ساعت و کسرى است و این ۱۱ روز کسرى تفاوت موجب آن میشد که جز هر سى و چندسال یک بار هیچوقت سال مالیاتى با سال تقویمى مطابق نباشد.
براى رفع همین منقصت، دورههاى ۱۲ ساله ترکى (سیچقان ییل و اودییل و بارس ییل و توشقان ییل و لوى ییل و ییلان ییل و یونت ییل و قوى ییل و بیچى ییل و تخاقوى ییل و ایت ییل و تنگوز ییل) را که مسلما همراه سلجوقیان یا مغول به ایران آمده است، محفوظ داشته و در دفاتر دولتى در هر سال یکى از این اسامى دوازدهگانه را با تاریخ قمرى تواما ذکر میکردند که اساس سال مالیاتى محفوظ بماند.»
در مکاتبات رسمی دوره قاجار، اغلب تاریخ ترکی هم کنار تاریخ قمری ذکر شده است. این تاریخ ظاهرا فقط جنبه دیوانی و اداری داشته و در متون عمومی کمتر استفاده میشد
فروغ اصفهانی هم در کتاب فروغستان (سده سیزده هجری) سالهای ترکی را چنین آورده است: «بدان که حکمای ختا شبانهروزی را به دوازده چاغ قسمت کردهاند… اسامی چاغها به ختایی و ترکی به این ترتیب است: اول کسکو که حال سیچقان گویند. دویم اود. سیم بارس. چهارم توشقان. پنجم لوی. ششم ییلان. هفتم یونت. هشتم قوی. نهم بیچین. دهم داقوق که حال تخاقوی گویند. یازدهم ایت. دوازدهم تنگوز و طنقوز.»
معنی سالهای ترکی، به ترتیب، چنین است: ۱- سیچقان ئیل (سال موش) ۲- اود ئیل (سال گاو) ۳- بارس ئیل (سال پلنگ) ۴- توشقان ییل (سال خرگوش) ۵- لوی ییل (سال نهنگ) ۶- ییلان ییل (سال مار) ۷- یونت ییل (سال اسب) ۸-قوی ییل (سال گوسفند) ۹- پیچی ییل (سال میمون) ۱۰- تخاقوی ییل (سال مرغ) ۱۱- ایت ییل (سال سگ) و ۱۲- تنگوز ییل (سال خوک).
در رشت بر روی دو بنای تاریخی کاروانسرای چینی چیان و حمام حاجی ساغریسازان این نام ترکی آمده است.
