آرشیو برچسب

تاریخ

دست‌آوردهای گیلانشاه در صنعتی شدن گیلان

در یادداشتی که با عنوان تحفه‌های پورداود از سفر به هندوستان، تقریبا همزمان با هشتادمین سالروز تأسیس انجمن ایران‌شناسی، که یادگار پورداود است، منتشر شد ادعاهایی مطرح شد که در این یادداشت به آن می‌پردازم. در این‌که پورداوود اولين مترجم اوستا به فارسی است هیچ شبهه‌ای وجود ندارد. "نگارنده همیشه در گوش داشت که زرتشتیان ایران نیز در میان هم‌وطنان خود به درست‌کاری و بی‌آزاری و بردباری مشهورند. مطالعه‌ کتب مزد‌یسنا و مشاهده‌ اعمال پارسیان (هند) مرا بر آن داشت که به تفسیر اوستا، کتاب دینی ایرانیان، بپردازم تا از این‌رو…

پژوهش ‌های تاریخی و پرهیز از نسبت دادن انگیزه‌ها

پژوهش تاریخی بیش از آنکه عرصه‌ای برای قضاوت‌های اخلاقی درباره گذشتگان یا متهم کردن کنش‌گران و تسهیل ‌گران میراث تاریخی باشد، فرآیندی پویا و مبتنی بر کشف اسناد جدید است. نوشته‌ای که در پی می‌آید، ناظر به یادداشتی در پایگاه خبری مرور با عنوان «مناره انزلی، قربانی روایت های ساختگی و انحصار گردشگری» است که ظاهرا با استفاده از پژوهش های اینجانب در خصوص قدمت، مناره یا همان فانوس دریایی تاریخی انزلی، نوشته شده، اما متاسفانه نتیجه گیری که از چنین پژوهشی بعمل آمده، به دلایل زیر، نمی‌تواند صحیح  باشد. تاریخ…

سرنوشت خانه ابتهاج در انتظار تونل‌های گلسرک

سال ۹۷ بود که سروصدای احتمال تخریب خانه ابتهاج در رسانه‌ها پیچید. هم استاندار ورود کرد هم شورای شهر و هم معاون میراث فرهنگی قول ثبت ملی اضطراری آن را داد. اما در نهایت تنها سردیسی از ابتهاج در ورودی استادسرا در داخل سبزه‌میدان، همانجا که پاتوق شطرنج بازان است، قرار داده شد که به "در نگاه می‌کند، ستاره آه می‌کشد... ". سال ۱۴۰۰ که اهمیت تونلی که برای سده‌ها در کُهدم تاریخی قرار داشت به ناگهان بازتاب یافت و این اتفاق موجب ثبت آن شد. حاکم نشین کُهدم که برای سده‌ها میان سپیدرود و رشت و فومن برو و بیایی داشت و بعد از…

نان، رازِ زندگیِ روزمره

کتاب سرودن نان نوشته‌ی اسکات کاتلر شرشو و ترجمه‌ی ملیکا خوش‌نژاد، اثری ناداستانی و تامل‌محور است که در قالبی میان‌رشته‌ای به سراغ یکی از معمولی‌ترین اما بنیادی‌ترین عناصر زندگی بشر می‌رود: نان. این کتاب که از سوی نشر اطراف در سال ۱۴۰۴ و در مجموعه‌ی «زندگی پنهان چیزهای معمولی» منتشر شده، تلاش می‌کند چیزی را که به نظر بدیهی، روزمره و آشنا می‌آید، دوباره به چشم ما غریب، پیچیده و معنادار نشان دهد. شرشو در این کتاب نه فقط از نان به‌ عنوان غذا، بلکه به‌ عنوان یک پدیده‌ی زیستی، تاریخی، اجتماعی، سیاسی و حتی فلسفی سخن…

معابری به قدمت قاجار

بیشتر از شصت سال بعد از اصلاحات ارضی، در روستاهای گیلان هنوز بیشتر از کلمات مبالغه آمیز "چاکرم " و "نوکرم" یک عبارت کوتاه به گوش می‌رسد: "تی رعیتم " . عبارتی متعلق به دوران ارباب رعیتی که هنوز در ناخودآگاه جمعی بخش بزرگی از روستاییان تاثیر خود را حفظ کرده است ‌. بررسی تبعات اجتماعی اصلاحات ارضی بخصوص بر روی فرزندان خوانین مجالی دیگر می‌طلبد. سه نسل بعد از اصلاحات ارضی، شاید خبری از خان و رعیت نباشد اما رشت قدیم که محاط بین دو رودخانه‌ بود، هنوز نام اربابان و خوانین را بر پیشانی کوچه‌پس‌کوچه‌های خود می‌بیند ‌.…

گنجینه‌ای از چرایی کلان روندها

کتاب «اقتصاد چگونه جهان را توضیح می‌دهد» با دو مقدمه و 14 فصل نگاشته شده است. این اثر، بخش عمده‌ای از تغییرات و تحولات تاریخ اقتصاد جهان در قرون گذشته است که در آن پیامدها و نتایج سیاست‌ها و تاثیر اختراعات و ابداعات فناورانه مخترعان در فرایند زندگی و سرنوشت مردمان یک عصر یا اعصار گذشته را دگرگون کرده است. سیاست‌ها یا ابداعاتی که گاه میلیون‌ها انسان را از خطر فقر نجات داده و گاه میلیون‌ها تن را به فلاکت کشانده و یا سرعت رشد و تغییرات اجتماعی یک دوره، تقویم زمانی یک قاره را فشرده ساخته است، به نوعی که سرعت رشد…

تاریخ دریافت عوارض عبور و مرور در جاده‌ها

شاید برای خیلی‌ها سوال پیش آمده باشد که دریافت عوارض تردد از بزرگراه‌ها به چه زمانی بازمی‌گردد. اسنادی از دوره قاجار در ایران وجود دارد که دریافت عوارض عبور از یک جاده به ازای ساخت، نگهداری و تعمیرات جاده به افراد متمول و اربابان یک منطقه واگذار می‌شده است. در این یادداشت قصد خوانش یک سند مربوطه به راه رشت به کوچصفهان را داريم. این سند که سربرگ " ایالت گیلان و طوالش " و تاریخ بیست ربیع‌الاول ۱۳۳۰ را دارد به این شرح است: معتمد السلطان ميرزا ابوالقاسم خان؛ «به موجب این حکم رسمی به شما نوشته می‌شود…

مرگ اسطوره‌ زنده

نسل زِد، راپونزل را بهتر از تهمینه می‌شناسد. هزاران سال پیش از راپونزل، موی بلند تهمینه کمندی برای رستمِ تهمتن بود. اما برخلاف یار راپونزل، مردانگی رستم اجازه نمی‌داد تا از موی یار برای رسیدن به بوی یار استفاده کند. نسل ما نیز مارکوپولو را بهتر از "عیسی و عبدالله امیدوار "می‌شناسد. سال‌هاست هر که یک بار به تنهایی گذرش به کوچه می‌افتد، در صفحات مجازی پسوند و پیشوند مارکو به خود بسته است. بی آنکه بداند دو جوان ایرانی، در دهه ۳۰ شمسی، با ۹۰ دلار، یک موتور که بعدها با اهدای شرکت سیتروئن به یک ژیان تبدیل شد و آنهم…

ارزش و ضرورت حفظ اسناد مکتوب

پاسداشت حافظه تاریخی ملت‌ها در میان تمامی سرمایه‌های فرهنگی هر ملت، اسناد مکتوب جایگاهی والا و بی‌بدیل دارند. این اسناد نه صرفا مجموعه‌ای از نوشته‌ها و کاغذهای انباشته، بلکه آینه‌ای شفاف از حیات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی یک جامعه‌اند. هر سند، روایت مستندی از بخشی از تاریخ است؛ یادگار تصمیم‌ها، اندیشه‌ها و کنش‌های انسانی در گذر زمان از همین‌رو پاسداری از اسناد مکتوب را باید پاسداری از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی یک ملت دانست. جایگاه اسناد مکتوب در هویت ملی اسناد مکتوب، گذشته را از فراموشی…

مردی از تبار دانایی

درست عمل کردن چه در ساحت فردی و چه در ساحت گروهی و چه در جامعه، بیش از آنکه وابسته به دانش یا تجربه باشد وابسته به ذخیره دانایی است. ذخیره دانایی یک فرد، یک گروه، یا یک جامعه ترکیبی از دانش و تجربه‌های زیستی است. دانش را در مراکز علمی، کتاب‌ها و در حضور اساتید می‌آموزیم. تجربه را در  فراز و نشیب زندگی کسب می‌کنیم. یک جایی در ساختار ذهنی و آگاهی جمعی ما دانش و تجربه‌های زیستی به هم می‌آمیزند و ذخیره دانایی شکل می‌گیرد. ذخیره دانایی فرهنگ را فاخر، علم را نوآور، اقتصاد را درست و سیاست را واقع بین می‌کند. …