امروزه داده‌های هواشناسی و اطلاع از وضعیت جوی نقش مهم و عمیقی روی ابعاد مختلف زندگی انسان‌ها ایفا می‌کند. از فعالیت‌های چند ساعت آینده در زندگی روزمره گرفته تا برنامه‌ریزی‌های چندین روز آینده و در نهایت مهم‌ترین تصمیمات مدیریتی برای ماه‌های پیش رو در حوزه منابع آب، کشاورزی، انرژی و .. وابسته به آگاهی از پیش‌بینی‌های جوی است.
پیش‌بینی‌های جوی براساس مدت زمان وقوع به انواعی مختلفی دسته‌بندی می‌شوند و شامل پیش‌بینی‌های خیلی کوتاه مدت، کوتاه مدت، میان مدت و اقلیمی (فصلی) است. طبیعتا هر یک از این انواع پیش‌بینی‌ها نیازمند امکانات و ابزارهای مختص به خود بوده، درصد خطای متفاوتی دارند و البته کاربردهای متمایزی را نیز شامل می‌شوند.
اما آن‌چه مسلم است هر چه بازه زمانی وقوع پیش‌بینی‌ها طولانی‌تر باشد صحت وقوع کاهش یافته و خطای آن‌ها افزایش می‌یابد. بعنوان نمونه براساس راستی آزمایی‌های صورت گرفته، بالاترین احتمال وقوعی که برای پیش‌بینی‌های فصلی در بولتن‌های صادرشده بدست آمده؛ حدود ۷۰ درصد است. بنابراین در بهترین شرایط، صحت وقوع پیش‌بینی‌های اقلیمی (فصلی) به ندرت بیش از این آستانه رقم می خورد.
باتوجه به پیشرفت‌های قابل توجه در تکنولوژی و تسریع چشمگیر فرآیندهای محاسباتی توسط ابرکامپیوترها، طی دهه‌های اخیر مدل‌های پیش‌بینی وضعیت جوی برای بازه‌های زمانی خیلی کوتاه مدت تا میان مدت، قادر هستند علاوه بر توزیع جغرافیایی با تفکیک مکانی مناسب، تغییرات انواع کمیت‌ها و پدیده‌های جوی، اعم از میزان بارش، مقادیر دما، تغییرات باد، فشار هوا و غیره …. و همچنین انواع بارش شامل بارش باران، برف، تگرگ و…را برای گام‌های زمانی کوتاه حتی تا یکساعت آینده شبیه‌سازی و پیش‌بینی کنند.
بارش استان گیلان، طی ماه اکتبر (نیمه مهر تا نیمه آبان) به احتمال ۵۰ تا ۶۰ درصد، بین ۲۵ تا ۵۰ میلیمتر(معادل بیش از شرایط میانگین بلندمدت در این بازه و طی ماه نوامبر (نیمه آبان تا نیمه آذر) به احتمال ۴۰ تا ۵۰ درصد، بین ۵ تا ۲۵ میلیمتر بیش از شرایط میانگین بلندمدت است
به عبارت دیگر توسط این مدل‌ها می‌توان دریافت که طی ساعات تا چندین روز آینده در هر منطقه جغرافیایی چه نوع وضعیت جوی با چه پدیده‌ها و چه شدتی را تجربه خواهیم کرد. در حالی‌که عملکرد پیش‌بینی‌های اقلیمی (فصلی) متفاوت است.
در این مدل از پیش آگاهی فقط می‌توان ناهنجاری‌های بارش و دما را برای ماه‌های آینده برآورد کرد و در خصوص توزیع مکانی و زمانی مقادیر بارش‌ها و تغییرات دمایی، اطلاعاتی در اختیار کاربران قرار نمی‌گیرد.
به بیان ساده پیش‌بینی‌های اقلیمی (فصلی) نمی‌توانند بطور مشخص زمان و نحوه نفوذ و فعالیت موج‌های بارشی، موج‌های سرمایی و گرمایی و شدت فعالیت آن‌ها و حتی تعداد سامانه‌های نفوذی به منطقه را در فواصل زمانی مورد نظر نشان دهند بلکه فقط بیان می‌کنند که برای ماه‌های آینده، شرایط بارش و دما در منطقه تا چه اندازه با شرایط میانگین بلندمدت فاصله دارد و آیا شامل ناهنجاری مثبت یا منفی خواهد بود؟
بررسی آخرین بولتن صادر شده پیش‌بینی‌های اقلیمی (فصلی) طی مهرماه توسط سازمان هواشناسی کشور، نشان می‌دهد بارش استان گیلان، طی ماه اکتبر (نیمه مهر تا نیمه آبان)، به احتمال ۵۰ تا ۶۰ درصد، بین ۲۵ تا ۵۰ میلیمتر(معادل بیش از شرایط میانگین بلندمدت در این بازه و طی ماه نوامبر (نیمه آبان تا نیمه آذر) به احتمال ۴۰ تا ۵۰ درصد، بین ۵ تا ۲۵ میلیمتر بیش از شرایط میانگین بلندمدت است.
همچنین طی ماه دسامبر (نیمه آذر تا نیمه دی) در سواحل و نواحی جلگه‌ای با احتمال کمتر از ۴۰ درصد و در ارتفاعات گیلان با احتمال ۴۰ تا ۵۰ درصد، بین ۵ تا ۲۵ میلیمتر بیش از میانگین بلندمدت برآورد شده است. در نهایت بارش‌ها از نیمه دی‌ماه تا نیمه اسفند در محدوده نرمال(میانگین بلندمدت) پیش‌بینی شده است.
به همین ترتیب به ویژه طی نیمه اول مهر تا نیمه اول آبان، با احتمال بیش از ۷۰ درصد، بارش در ارتفاعات شمال‌غرب، ارتفاعات زاگرس و استان‌های حوزه آبریز سدسفیدرود نیز ۲۵ تا ۵۰ میلیمتر بیش از میانگین بلندمدت در این مناطق است و طی ماه‌های بعدی نیز با احتمال وقوع پایین‌تر، بارش‌ها بیش از میانگین بلندمدت در این مناطق برآورد شده است.
بنظر می‌رسد در صورت تحقق برآوردهای پیش‌بینی‌های اقلیمی(فصلی) برای ارتفاعات البرز و زاگرس، بهبود شرایط پوشش برف نیز عامل مهم و تعیین‌کننده‌ای برای تامین آب پایین دست طی سال زراعی پیش رو باشد.
بررسی شرایط دمایی نیز مبین آن است که طی ماه اکتبر (نیمه مهر تا نیمه آبان)، میانگین دمای استان به احتمال ۶۰ تا ۷۰ درصد، نیم تا ۱ درجه بیش از میانگین بلندمدت و طی ماه نوامبر (نیمه آبان تا نیمه آذر) به احتمال ۵۰ تا ۶۰ درصد، نیم تا ۱٫۵ درجه بیش از میانگین بلندمدت و طی ماه دسامبر (نیمه آذر تا نیمه دی) با احتمال ۴۰ تا ۵۰ درصد، نیم تا ۱ درجه بیش از میانگین بلندمدت خواهد بود.
در مجموع بنظر می‌رسد براساس خروجی‌های موجود پیش‌بینی‌های فصلی با احتمال وقوع بین ۴۰ تا ۶۰ درصد، بارش‌های پاییزی بیش از شرایط میانگین بلندمدت و دمای هوا ۰٫۵ تا ۱٫۵ درجه گرمتر از شرایط نرمال پاییزی باشد.
طی ماه اکتبر (نیمه مهر تا نیمه آبان) میانگین دمای استان به احتمال ۶۰ تا ۷۰ درصد، نیم تا ۱ درجه بیش از میانگین بلندمدت و طی ماه نوامبر (نیمه آبان تا نیمه آذر) به احتمال ۵۰ تا ۶۰ درصد، نیم تا ۱٫۵ درجه بیش از میانگین بلندمدت و طی ماه دسامبر (نیمه آذر تا نیمه دی) با احتمال ۴۰ تا ۵۰ درصد، نیم تا ۱ درجه بیش از میانگین بلندمدت خواهد بود
البته باید توجه داشت این شرایط به معنای تداوم روزانه بارش و یا استقرار پیوسته هوای گرمتر از نرمال در منطقه نیست. بلکه بارش‌ها می‌توانند در چندین موج بارشی یک تا چند روزه همراه با نفوذ هوای خنک در استان اتفاق بیفتد.
باتوجه به رخداد شرایط تغییر اقلیم که طی سال‌های اخیر الگوی بارش‌ها را در گیلان دستخوش تحول کرده است، بنظر می‌رسد نباید از وقوع بارش جدی و شدید در بازه‌های زمانی کوتاه غافل شد. بارش‌هایی که منجر به اثرات نامطلوب در حوزه‌های مختلف شهری و زیست‌محیطی شده و می‌توانند خسارت‌های چشمگیر به زیرساخت‌ها وارد کنند.
به عبارت دیگر امروزه تغییر رفتار سامانه‌های جوی و رخداد بارش‌های مخرب و سیلابی، تغییر رویکردهای مدیریتی در پیشگیری از وقوع بحران را اجتناب‌ناپذیر می‌سازد. در این خصوص اقداماتی مانند تداوم اجرای آبخیزداری، پاکسازی و لایروبی رودخانه‌ها و مسیل‌ها برای کاهش اثرات مخرب وقوع سیل، حایز اهمیت است.
