آمد و رفت و حضور پرندگان مهاجر، قسمتی دلنشین از طبیعت و هویت شهر ساحلی انزلی‌ست، از این رو برگزاری رویدادی در این شهر به مناسبت روز جهانی پرندگان مهاجر، می‌تواند حرف‌های بسیار در دل داشته باشد. حرف‌هایی که از زخم‌های نشسته بر طبیعت، رنج‌ها، بی‌خبری‌ها، اهمال‌ها و البته امید و همدلی وتدبیر نشان داشته باشند.
صبح و عصر آدینه‌ای که گذشت، در سایه‌سار سقف مرکز بازدیدکنندگان تالاب انزلی، رویدادی به همت نهضت پرنده‌نگری تالاب انزلی و با همکاری سامانه شمالوژی، فصلنامه صنوبر و موسسه گردشگری پایدار گیل برگزار شد.
بخش صبح این برنامه به بازدید از مرکز بازدیدکنندگان تالاب و آشنایی با پرندگان و اهمیت تالاب و زیستمندان آن برای دو گروه سنی کودک و بزرگسال اختصاص داشت و اما عصر روز جمعه ۱۷ مهرماه، گردهمایی و هم‌افزایی فعالان حوزه پرندگان و گردشگری طبیعت در قالب یک نشست تخصصی شکل گرفت.
***
آخرین فلامینگو تالاب انزلی ۵ سال پیش ثبت شد
«آلن پطروسیان» بنیانگذار نهضت پرنده‌نگری تالاب انزلی در ابتدای این نشست با تاکید بر اهمیت پرندگان در حفاظت از طبیعت اظهار کرد: روز جهانی پرندگان مهاجر تنها رویدادی است که دو بار درسال، یک‌بار در آغاز بهار برای حضور پرندگان تابستان‌گذران و بار دیگر درآغاز پاییز برای پرندگان زمستان‌گذران برگزار می‌شود.
وی در بخشی ازسخنانش به آمار تلخ حاصل از مشاهدات پرنده‌نگران درگیلان پرداخت و گفت: آخرین فلامینگویی که در تالاب انزلی مشاهده کردم، ۵ سال پیش بود. و طی این ۵ سال در چک لیست‌هایی که در سامانه جهانی به اتفاق دیگر پرنده‌نگران، ثبت می‌کنیم، هیچ کدام از عزیزان فلامینگو ثبت نکردند. در واقع آلودگی تالاب انزلی سبب شده که مسیر مهاجرت فلامیگوها از این تالاب دور شود.
وی افزود: از منظر پرنده‌نگری توجه ما در عرصه شمارش بر دو هدف وضعیت زیستگاه و سعی در جانشینی خردمندانه پرنده‌نگری به جای شکار متمرکز است.
جامعه به محیط زیست احترام نمی‌گذارد
«سعید نادری» مدیر گروه محیط‌زیست دانشکده منابع‌طبیعی دانشگاه گیلان درباره برآورد جمعیت پرندگان سخن گفت و با بیان اینکه بیش از ده هزار گونه پرنده در دنیا وجود داد، اظهار کرد: شمارش گونه‌های حیات وحش، مبحثی پیچیده در عرصه اکولوژی است، این امر نیازمند یک سیستم کارآمد، متحدالشکل و افراد صاحبِ دانش است.
سعید نادری: باید از داده‌سازی در عرصه سرشماری پرهیز کرد و توجه داشته باشیم که این داده‌سازی‌ها می‌تواند به سفیدشویی منجر شود
و البته نیازمندی لجستیک نیز وجود دارد. بدین معنا که سرشماری گونه‌ها نیازمند حمایت اساسی از نظر بودجه و امکانات است و این امر وقتی محقق می‌شود که محیط‌زیست برای دولت و مردم الویت باشد. این درحالی است که جامعه ما آن گونه که باید به محیط‌زیست احترام نمی‌گذارد و بسیاری از ما در عمل اعتقاد باطنی و قلبی نسبت به آن نداریم.
وی ضمن تصریح بر اهمیت ارتباط ثبات اکوسیستم و اقتصاد با تنوع زیستی به موضوع اهداف متفاوت سرشماری و روش‌هایی که برای سرشماری در ایران به‌کار می‌رود، پرداخت و یادآور شد: یک روش مشخص برای سرشماری یک گونه مشخص وجود ندارد و برای گونه‌های مختلف، شیوه‌های گوناگون وجود دارد.
همچنین دستیابی به داده متقن نیازمند سال‌ها فعالیت دوره‌ای است. از سوی دیگر باید از داده‌سازی در عرصه سرشماری پرهیز کرد و توجه داشته باشیم که این داده‌سازی‌ها می‌تواند به سفیدشویی منجر شود.
گردشگری ابزار است نه هدف
«فرزاد رشیدی» مدرس ومشاور پروژه‌های مدیریت مقصد گردشگری روستایی در این نشست به موضوع گردشگری در آسیب و حفاظت از پرندگان و الزامات حضور گردشگران و پرهیز از انتظارات نادرست در طبیعت پرداخت.
وی ضمن تصریح بر این امر که گردشگری ابزار توسعه است نه هدف، گفت: راهنمای گردشگری مجرب بین گردشگر و طبیعت، رابطه‌ای برپایه خرد می‌سازد و می‌کوشد تا گردشگران اکوسیستم را بشناسند.
فرزاد رشیدی: راهنمای گردشگری مجرب بین گردشگر و طبیعت، رابطه‌ای بر پایه خرد می‌سازد و می‌کوشد تا گردشگران اکوسیستم را بشناسند
نقش رسانه در حفظ محیط زیست
«مانیا شفاهی» موسس و مدیر مسوول فصلنامه طبیعت و محیط زیست صنوبر دیگر سخنران این نشست بود که به موضوع اهمیت رسانه در حفاظت از تالاب و پرندگان پرداخت و گفت: هر جامعه با شیوه زندگی، الگوی مصرف و تصمیم‌هایی که برای توسعه خود می‌گیرد به نوعی رابطه‌اش را با طبیعت تعیین می‌کند. و مشکل ازجایی آغازمی‌شود که برداشت ما ازطبیعت از توان بازسازی آن بیشتر می‌شود و اینجاست که حفاظت، معنا و مفهوم می‌یابد.
مانیا شفاهی: رسانه محیط زیستی فقط روایتگر اتفاق نیست، بلکه می‌تواند نگاه جامعه را به طبیعت شکل دهد
وی با بیان اینکه حفاظت یعنی بپذیریم طبیعت ظرفیت مشخصی دارد اظهار کرد: پیامد تصمیم‌های امروز ما برای کسانی است که در تصمیم‌های امروز ما حضور ندارند. بنابراین محیط زیست موضوعی جدا ازاقتصاد، فرهنگ، معیشت و توسعه نیست. در واقع محیط زیست بخشی از همان تصمیم‌هایی است که درباره کیفیت زندگی و آینده جامعه می‌گیریم و رسیدن به این نگاه فقط با دانش محیط زیستی ممکن نیست.
چراکه میان دانستن و تغییر رفتار وعمل مناسب فاصله بسیار وجود دارد.بدین ترتیب همین‌جاست که رسانه اهمیت پیدا می‌کند. رسانه می‌تواند مسایل پیچیده و تخصصی را به زبان جامعه و عامه مردم ترجمه کند.
در واقع رسانه محیط‌زیستی فقط روایتگر اتفاق نیست، بلکه می‌تواند نگاه جامعه را به طبیعت شکل دهد. می‌تواند مساله‌ای را که در محاسبات کوتاه‌مدت توسعه دیده نمی‌شود در برابر چشم جامعه قرار دهد و از هزینه‌هایی بگوید که شاید امروز پنهان باشند اما فردا بسیار جدی‌تر خود را در زندگی و حیات ما نشان خواهند داد.
شفاهی همچنین یادآور شد: پرنده مهاجر مرزهای انسان‌ساخت ما را نمی‌شناسد اما سرنوشتش به تصمیم‌های ما انسان‌ها بسیار وابسته است. شاید این یکی ازمهم‌ترین درس‌هایی باشد که پرندگان مهاجر برای ما دارند.
طبیعت، مجموعه‌ای از قطعات جدا ازهم نیست. آب، خاک، تالاب، کشاورزی، معیشت جوامع محلی، تنوع زیستی و موارد بسیار دیگر می‌توانند در این مجموعه قرار بگیرند و اینجاست که نقش رسانه دوباره اهمیت پیدا می‌کند. چرا که پشت تصویر زیبای یک پرنده ممکن است، یک تالاب و پشت تالاب، مساله آب و پشت آب، مساله تنوع زیستی و کشاورزی و معیشت و پشت همه این‌ها مجموعه‌ای از تصمیم‌های انسانی درباره سرزمین باشد.
گفتنی است؛ در پایان این نشست که با حضور جمعی از پرنده‌نگران، کنشگران و دوستداران محیط‌زیست و فعالان حوزه گردشگری برگزار شد، حاضران به ارایه نظرات و پیشنهادات خویش پرداختند.