مرکز آموزش علمی کاربردی گردشگران پایدار گیل برگزار کرد؛
پی‌آواز رعنا؛ از شب فرهنگی تا باغ فندق
گردشگری فرهنگی، سفر برای دیدن یک مقصد نیست؛ فرصتی است برای نزدیک شدن به شیوه زندگی، روایت‌ها، خاطره‌ها، اسطوره‌ها، تاریخ، هنر و میراث به‌جای مانده از مردمانی که در یک جغرافیا زیسته‌اند. در این نوع گردشگری، مقصد تنها یک نقطه روی نقشه نیست، بلکه مجموعه‌ای از قصه‌ها و نشانه‌هایی است که با حضور گردشگر دوباره زنده می‌شوند.
بر همین اساس، نخستین تور فرهنگی ـ هنری رعنا با رویکردی فراتر از بازدید از یک جاذبه، تلاش کرد؛ بخشی از روایت فرهنگی و تاریخی “رعنا “و جغرافیای پیرامون آن را در بستر واقعی زندگی و طبیعت منطقه، به شکلی ملموس بازخوانی و تجربه کند.
***
در تاریخ ۹ و ۱۰ مهرماه، نخستین تور فرهنگی ـ هنری با عنوان «پی‌آواز رعنا؛ از شب فرهنگی تا باغ فندق» از سوی کمیته فرهنگی مرکز آموزش علمی کاربردی گردشگران پایدارگیل برگزار شد.
محور اصلی این برنامه، بازشناسی اسطوره رعنا و جغرافیای زیست او در بستر فرهنگ و تاریخ منطقه بود؛ روایتی که در طول دو روز از داستان و موسیقی آغاز شد و به زیست روستایی، طبیعت، کشاورزی و میراث فرهنگی منطقه پیوند خورد.
فرضی نژاد: رعنا «سلطان ترانه‌های گیلان» است، این روایت صرفا یک قصه عاشقانه و شاد نیست و یک تراژدی‌ای غمگین است؛ داستان زنی که در برابر نظام فئودال و مردسالارانه زمان خود ایستاد و خواهان حق تصمیم‌گیری درباره ازدواج خویش شد
شب فرهنگی؛ رعنا، روایت یک زن و یک جغرافیا
در بخش گفت‌وگوی شب فرهنگی، « نیما فرید مجتهدی» پژوهشگر عرصه جغرافیای تاریخی منطقه اشکورات به معرفی ظرفیت‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی این منطقه پرداخت.
مجتهدی با اشاره به جغرافیای ویژه اشکورات از قله‌های مرتفع منطقه از جمله بزابون، خشچال و سماموس، دهستان‌های آن و ظرفیت‌های کشاورزی منطقه اظهار کرد: پرورش گل گاوزبان و فندق از مهم‌ترین فعالیت‌های اقتصادی منطقه دانست.
او همچنین به آبشارهای مهم گیلان از جمله میلاش، آسمان‌رود و دودسر اشاره کرد و درباره آبشار دودسر توضیح داد که این آبشار در فصل بارندگی نزدیک به ۷۰۰ متر سقوط دارد و به شکل پله‌پله جریان می‌یابد.
وجود دره‌های کنیونی چاکرود و آسمان‌رود، چشمه‌های منطقه، بناهای تاریخی و محوطه‌های باستانی، پیشینه حضور اسماعیلیان درمنطقه و همچنین گذر بزرگ‌ترین رودخانه داخلی گیلان، پل‌رود از دیگر موضوعاتی بود که در این بخش مطرح شد.
مجتهدی همچنین از قدمت زمین‌شناختی و چهره پرابهت ناهمواری‌های منطقه سخن گفت و پیامدهای بومی و فرهنگی جاده در حال احداث اشکورات به قزوین را از نگرانی‌های خود دانست.
رعنا، سلطان ترانه‌های گیلان
در ادامه، «محمود فرضی‌نژاد» استاد موسیقی فولکلور و پژوهشگر عرصه اسطوره و تاریخ با زبان شیرین گیلکی به ماهیت وجودی رعنا پرداخت و بر جنبه حماسی شخصیت او و جایگاه زن در آواز رعنا تاکید کرد.
فرضی‌نژاد با اشاره به اینکه رعنا «سلطان ترانه‌های گیلان» است، این روایت را صرفا یک قصه عاشقانه و شاد ندانست و آن را تراژدی‌ای غمگین توصیف کرد؛ داستان زنی که در برابر نظام فئودال و مردسالارانه زمان خود ایستاد و خواهان حق تصمیم‌گیری درباره ازدواج خویش شد.
در روایت مطرح‌شده، رعنا دختری بود که برای نوروز، پسر کدخدا در نظر گرفته شده بود؛ اما هم‌زمان با این ماجرا، هادی، سرگالشی که علیه بی‌عدالتی اربابان منطقه به پا خاسته بود در داستان رعنا حضور پیدا می‌کند. رعنا پس از شنیدن وصف رشادت‌های هادی از مجلس عروسی فرار کرد و پیغامی فرستاد: «اگر قرار است همسر شوم، زن مردی غیور و جوانمرد چون هادی خواهم شد.»
فرضی‌نژاد همچنین درباره ساختار اجتماعی گالش‌ها و جایگاه سیاه گالش در فرهنگ منطقه توضیحاتی ارایه کرد و در پایان، ضمن اجرای ترانه رعنا به رواج ترانه‌های مربوط به شجاعت رعنا در مناطق کوهستانی البرز، جلگه و گیلان اشاره کرد.
او همچنین تاکید کرد که استفاده از تعبیر «سیاه رعنا» برای این روایت مناسب نیست؛ چرا که این تعبیر به کنش‌های رعنا در تقابل با نظام حاکم زمانه و جامعه اطلاق شده و بهتر است تعبیر «عروسی رعنا» جایگزین آن شود.
پی‌آواز رعنا تلاشی بود برای آنکه رعنا نه فقط در حافظه و روایت، بلکه در جغرافیای زنده‌ای که داستان او در آن شکل گرفته است، دوباره دیده و شنیده شود؛ سفری از قصه و آواز تا روستا، خانه، باغ و طبیعت
از خانه رعنا تا باغ‌های فندق
در روز دوم تور، شرکت‌کنندگان با بازدید از مزار و خانه رعنا در روستای کشایه و گفت‌وگوی تلفنی با «کامران باباخانی لشکان» نویسنده کتاب سایه‌روشن‌های زندگی رعنا، دختر اشکور، با بخش دیگری از روایت زندگی رعنا آشنا شدند.
در ادامه، بازدید از باغ‌های فندق روستا و آشنایی با فرایند فندق‌چینی و شیوه پرورش این محصول انجام شد. باغداران منطقه درباره فعالیت‌های کشاورزی و ظرفیت‌های باغداری منطقه توضیح دادند و به ویژگی‌های فندق بومی و ضرورت توجه به شرایط اقلیمی و خاک منطقه اشاره کردند.
همچنین درباره دیگر محصولات منطقه از جمله گل گاوزبان، گردو و نوعی زعفران که در تامین نیازهای اقتصادی کشاورزان نقش دارند، توضیحاتی ارایه شد.
در پایان این تور « فرزاد رشیدی» مشاور علمی موسسه گردشگران پایدار گیل با اشاره به اهمیت میراث فرهنگی ناملموس استان، بر ضرورت توجه به این بخش از میراث و همچنین ترویج تورهایی با رویکردی همچون «پی‌آواز رعنا» تاکید کرد.
پی‌آواز رعنا تلاشی بود برای آنکه رعنا نه فقط در حافظه و روایت، بلکه در جغرافیای زنده‌ای که داستان او در آن شکل گرفته است، دوباره دیده و شنیده شود؛ سفری از قصه و آواز تا روستا، خانه، باغ و طبیعت.
سرپرستی این تور بر عهده زینب عظیمی کارشناس ارشد ایرانشناسی بود و مینا رضایی پژوهشگر و مدرس گردشگری نیز به عنوان پشتیبان و برنامه ریز سفردر طراحی و اجرای برنامه همراهی داشت.