در سالروز میلاد زندهیاد «فریدون پوررضا» راوی ترانههای فولکلور گیل و دیلم، بارانی از موسیقی بر خانه فرهنگ گیلان باریدن گرفت. صدای فریدون پوررضا، اینبار نه از میان سازها و اجراهای آشنا، بلکه از دل حنجرههای یک گروه کُر به گوش رسید.
ترانهها از آلبوم «وارش» با تنظیم «محمد انشایی» و «رهبری مصطفی گلشن ماسوله» بودند که حاصل تجربهای متفاوت در بازخوانی آثار پوررضاست؛ مجموعهای که حدود ۴۰ خواننده در قالب گروه کُِر و بدون استفاده از ساز در اجرای آن حضور داشتند.
این آلبوم با بازآفرینی ۱۰ قطعه از آثار این هنرمند گیلانی، تلاشی برای پل زدن میان میراث موسیقایی فریدون پوررضا و نسل امروز است. آلبوم «وارش» روز جمعه سوم مهرماه ۱۴۰۵، همزمان با سالروز تولد فریدون پوررضا، با حضور اعضای خانواده استاد و جمعی از اهالی موسیقی و هنر در خانه فرهنگ گیلان رونمایی شد.
«صوبه عید»، «تالان تالان»، «وارش»، «آسیه خانم»، «دیلمان»، «سیا ابران» و «جان زن مار» از ترانههای این آلبوم بود که توسط گروه کر برای حاضران اجرا شد. گروه کُِر «شهر باران» از سال ۱۴۰۰ به رهبری مصطفی گلشن ماسوله شکل گرفت و از گروههای فعال در اجرای موسیقی کُرال با تکیه بر موسیقی محلی ایران، به ویژه نغمههای گیلان است.
ترانههای جاری در ذهن مردم گیلان
«محمد انشایی» موسیقیدان گیلانی و تنظیمکننده این قطعات، در آیین رونمایی از این آلبوم گفت: آثار زندهیاد پوررضا همواره در ذهن من جاری بوده و همیشه فکر میکردم چگونه میتوانم دین خود را به این آثار ادا کنم. میاندیشیدم کدام رنگ و کدام عطر میتواند صدا و آواز استاد پوررضا را دوباره تکرار کند و همانقدر اثرگذار باشد.
با فعالیت گروه کُر شهر باران، فرصت بسیار خوبی پیش آمد تا صدای استاد را منتشر کنیم. جرقه این کار را مصطفی گلشن ماسوله، رهبر این گروه زد تا حدود ۴۰ نفر از جوانان خوشصدا و هنرمند آن را اجرا کنند؛ انگار کل گیلان ترانههای استاد پوررضا را میخواند.
آلبوم «وارش» جمعه سوم مهر ماه ۱۴۰۵، همزمان با سالروز تولد فریدون پوررضا، با حضور اعضای خانواده استاد و جمعی از اهالی موسیقی و هنر در خانه فرهنگ گیلان رونمایی شد
در بخشی از مراسم انشایی ترانه «سیا ابران» با شعر «مرتضی کریمی» را برای حاضران بازخوانی کرد. سپس فیلم مستند «سیا ابران» ساخته «کمیل فتاحی» درباره زندهیاد فریدون پوررضا نمایش داده شد.
«لیلا پورکریمی»، شاعر جوان گیلانی نیز در این مراسم از پوررضا به عنوان «صدای گیلان» یاد کرد؛ صدایی که خاطره شادمانی و رنجهای مردم گیلان را در خود جای داده بود. او بهعنوان یکی از شاگردان استاد، شعر خود در وصف پوررضا را برای حاضران خواند.
فرشید پوررضا: بسیاری از محققان بر این باورند که خاطرات نیاکان و پدران و مادران ما از طریق ژن به ما میرسد؛ پس اگر نوایی، آهنگی یا ترانهای از قدیم شما را متاثر و منقلب میکند، بدانید که در خاطرات زیسته نیاکان سهیم شده و با آن زندگی کردهاید
انتقال خاطرات موسیقایی نیاکان
در این مراسم «فرشید پوررضا» یکی از فرزندان استاد گفت: بسیاری از محققان بر این باورند که خاطرات نیاکان و پدران و مادران ما از طریق ژن به ما میرسد؛ پس اگر نوایی، آهنگی یا ترانهای از قدیم شما را متاثر و منقلب میکند، بدانید که در خاطرات زیسته نیاکان سهیم شده و با آن زندگی کردهاید.
۷۰ سال تلاش برای نشر موسیقی فولکلور گیلان
«هوشنگ عباسی» پژوهشگر گیلانی نیز در ادامه این آیین گفت : پوررضا بیش از ۷۰ سال برای گردآوری و حفظ موسیقی فولکلور و فرهنگ عامه مردم تلاش کرد.
او با اشاره به این که دو کتاب درباره استاد نوشته و در تدوین و انتشار آثارش نیز همراه او بوده است از احمد عاشورپور، ناصر مسعودی و فریدون پوررضا بهعنوان سه چهره اثرگذار و پایههای موسیقی گیلان یاد کرد.
وی اظهار داشت: عاشورپور در موسیقی فولکلور و تلفیقی، مسعودی بیشتر در موسیقی شهری و عاشقانه و پوررضا بیش از همه در موسیقی فولکلور و با تنوع فراوان شناخته میشد.
هوشنگ عباسی: پوررضا فقط خواننده نبود بلکه ترانه میسرود در انتخاب شعر و مقدمه بسیاری از آثارش نقش داشت به دلیل تسلط بر موسیقی مدرس آواز و همچنین پژوهشگری فعال و صاحب خطی زیبا بود
این نویسنده گیلانی خاطرنشان کرد: پوررضا فقط خواننده نبود بلکه ترانه میسرود در انتخاب شعر و مقدمه بسیاری از آثارش نقش داشت به دلیل تسلط بر موسیقی مدرس آواز و همچنین پژوهشگری فعال و صاحب خطی زیبا بود.
عباسی همچنین از مردمدوستی و کمکهای او به نیازمندان گفت و او را انسانی دانست که در عرصههای مختلف برای جامعه محبت، عشق و دوستی آفرید.
تاسیانی برای صدای پوررضا
«محسن آریاپاد» شاعر و محقق گیلانی هم، استاد پوررضا را شخصیتی کاریزماتیک و فراتر از توصیف با واژهها دانست و گفت؛ جایگاه او را باید در ذهن و دل مردم جستوجو کرد.
وی با اشاره به توانایی حنجره پوررضا حتی در دوران بیماری یادآور شد: یک بار با سرماخوردگی شدید و ناتوانی در حرفزدن، هنگام خواندن چنان توانایی و تسلطی از خود نشان داد که گویی بیماری از میان رفته است.
این شاعر پیشکسوت از ترانه «میگیلان» از ساختههای خود که توسط استاد پوررضا خوانده شده بود و انتشار ویژه نامهای در نشریه «گیلهوا» درباره پوررضا یاد کرد.
زندگینامه
«فریدون پوررضا» سوم مهر ۱۳۱۱ در لشتنشاء به دنیا آمد؛ کودکی که آواز را از پدر آموخت و خیلی زود، موسیقی راه خود را به زندگیاش باز کرد. از سالهای مدرسه، نغمهها در ذهن او نشستند و بعدها برای آموختن و شناخت بیشتر موسیقی راهی تهران شد؛ اما سرانجام به گیلان بازگشت تا صدای سرزمینش را در ترانههایش جاری کند.
پوررضا بیش از ۳۰۰ ترانه اجرا کرد و بخش مهمی از حافظه موسیقایی گیلان را با صدای خود ثبت کرد؛ ترانههایی که در آنها زندگی مردم، شادیها، رنجها، عشقها و روایتهای سرزمین باران طنین انداخت.
او اما تنها خواننده نبود؛ تدریس دستگاهها و گوشههای موسیقی اصیل، پژوهش درباره موسیقی گیلان و انتشار مقاله و آثار مکتوب، بخش دیگری از سالهای فعالیت او بود.
فریدون پوررضا سال ۱۳۹۱ در رشت چشم از جهان فروبست، اما صدایش در حافظه گیلان ماند؛ صدایی که از دل ترانههای این سرزمین برخاست و همچنان با باران، شالیزار، کوه و مردم دیار گیل و دیلم همراه است.