گیلان رویای چهار فصل گردشگران است؛ سرزمینی که دریا و آسمان در آن به هم می‌پیوندند، مه شولایش را بر دوش کوه می‌افکند و پاییز، جنگل‌هایش را به بومی رنگارنگ بدل می‌کند؛ جایی که زندگی هنوز با ریتمی آرام جریان دارد. دریای کاسپین، جنگل‌های هیرکانی، رودخانه‌ها و آبشارها، چشم‌اندازهای روستایی و معماری بومی، در کنار خوراک‌های خوش‌عطر و طعم، بازارهای محلی و مدرن، هر سال مسافران بسیاری را از نقاط مختلف ایران به خود فرامی‌خواند. با این حال، گردشگری مزیتی است که هنوز آن‌گونه که باید در گیلان به فعلیت نرسیده است.
گردشگری یک ارتباط دوسویه میان مسافر و مقصد است؛ از یک سو گردشگر به اطلاعات، راهنمایی، دسترسی مناسب به خدمات و شناخت دقیق جاذبه‌ها و امکانات مقصد نیاز دارد و از سوی دیگر، مقصد به رفتار مسئولانه او برای حفظ طبیعت، فرهنگ و سبک زندگی جوامع محلی نیازمند است.
توجه همزمان به این نیازها، ضرورت ایجاد بستری جامع برای معرفی مقصد، ارائه اطلاعات کاربردی و راهنمایی گردشگران درباره شیوه صحیح و مسئولانه سفر را شکل داد و در نهایت به تهیه و راه‌اندازی پلتفرم «شمالوژی» با بهره‌گیری از ایده‌ها و فناوری‌های نوین انجامید.
سامانه جامع خدمات اقامت، تور و گردشگری تجربه‌محور که توسط مجموعه تجاری «شن‌های ساحلی» تهیه شده و تلاش کرده است با بهره‌گیری از فناوری اطلاعات، میان گردشگر و جامعه میزبان ارتباط برقرار کند؛ و آن‌گونه که خود می‌گوید، «آمده تا فراتر از معرفی مقصد، پلی باشد میان گردشگران و زیست اصیل گیلان؛ از آیین‌ها و طعم‌ها تا قصه‌های میان جنگل و دریا.
آیین رونمایی رسمی از پلتفرم «شمالوژی» در هشتمین روز مهرماه ۱۴۰۵، همزمان با هفته گردشگری، با حضور جمعی از استادان، فعالان حوزه گردشگری و مسئولان در تالار گلستان برگزار شد. سخنرانان در این آیین هر یک از زاویه‌ای بر ضرورت توسعه گردشگری گیلان با تکیه بر ظرفیت‌های طبیعی، فرهنگی و تاریخی استان، حضور مؤثر بخش خصوصی، استفاده از فناوری‌های نوین و توجه به نیازهای گردشگران تأکید کردند.
لزوم درآمدزایی از ظرفیت‌های گردشگری گیلان
استاندار گیلان در این مراسم با اشاره به ظرفیت‌های طبیعی، تاریخی، فرهنگی و علمی استان گفت این ظرفیت‌ها می‌تواند زمینه‌ساز توسعه گردشگری و ایجاد درآمد برای گیلان باشد. «هادی حق‌شناس»، با اشاره به نقش گیلان در تحولات تاریخی ایران و چهره‌های علمی و فرهنگی استان، از جمله محمدعلی مجتهدی و دکتر محمد معین، بر ظرفیت‌های تاریخی و علمی گیلان تأکید کرد.
وی همچنین به رشد پروازهای فرودگاه رشت اشاره و یادآوری کرد: شهریورماه امسال ۶۴۰ پرواز در این فرودگاه انجام شده که در تاریخ آن بی‌سابقه بوده است. به گفته او، پرواز همزمان به روسیه، عراق و ترکیه برقرار شده و پرواز ترکیه نیز از هفته آینده دوباره برقرار خواهد شد.
حق‌شناس با اشاره به ورود حدود ۱۰۰ هزار گردشگر خارجی به گیلان طی چهار ماه پس از جنگ رمضان، موقعیت جغرافیایی فرودگاه رشت و افزایش پروازها را از عوامل مؤثر بر کاهش هزینه سفر و توسعه گردشگری استان دانست.
استاندار گیلان درباره زیرساخت‌های اقامتی نیز گفت: پیش از دولت کنونی، استان سه هتل پنج‌ستاره و ۱۷ هتل چهارستاره داشت، اما در دوره کنونی برای ۱۳ هتل چهار و پنج‌ستاره مجوز صادر شده و ۲۲ موافقت اصولی دیگر نیز در حوزه اقامت صادر شده است. وی راهبرد استان را توسعه گردشگری در کنار حفظ بخش کشاورزی عنوان کرد و گفت: در گردشگری خدمت عرضه و درآمد ایجاد می‌شود، در حالی که در صنعت کالا تولید می‌شود.
حق‌شناس همچنین با اشاره به فعالیت بنادر گیلان، ورود حدود ۱۰ هزار خودروی خارجی از مسیر بندر انزلی را مورد توجه قرار داد و گفت: این موضوع می‌تواند در کاهش مصرف بنزین، افزایش ایمنی و ارتقای صنعت گردشگری استان مؤثر باشد و به گردشگران امکان دهد سیمای استان را بهتر ببینند و زمینه تکرار سفر آنان فراهم شود.
استاندار گیلان بر ضرورت معرفی هویت و میراث فرهنگی استان نیز تأکید کرد و با اشاره به حضور نام گیلان در شاهنامه فردوسی، ماسوله، محوطه باستانی مارلیک و جام‌های طلای کشف‌شده در این منطقه، گیلان را دارای ظرفیت‌های قابل توجه تاریخی و تمدنی دانست.
استاندار گیلان: گیلان ۲۰۰ واحد بوم‌گردی دارد و برای ۱۰۰ واحد دیگر نیز مجوز صادر شده است. همچنین مجوز فعالیت یک شرکت هواپیمایی در استان صادر شده، سه فروند هواپیما وارد شده و ۱۲ پرواز هفتگی در دوره کنونی راه‌اندازی شده است
وی همچنین به یافته‌های انسان‌شناسی در استان اشاره کرد و گفت: جمجمه‌ای در شرق گیلان کشف شده که آثار انجام عمل جراحی روی آن مربوط به حدود ۱۲۰۰ سال پیش است. حق‌شناس با اشاره به فعالیت گیلان‌شناسی در دانشگاه گیلان و برنامه‌های تخصصی این حوزه، از برگزاری همایشی با حضور ۴۰۰ متخصص مغز و اعصاب در استان در آینده نزدیک خبر داد.
وی آموزش فعالان گردشگری را نیز ضروری دانست و گفت: ایجاد زیرساخت به‌تنهایی کافی نیست و نیروهای این حوزه باید آموزش ببینند تا نحوه برخورد با گردشگران موجب بازگشت دوباره آنان به گیلان شود. او در همین زمینه از صدور مجوز برای ایجاد یک هنرستان گردشگری خبر داد.
به گفته استاندار، گیلان اکنون حدود ۲۰۰ واحد بوم‌گردی دارد و برای ۱۰۰ واحد دیگر نیز مجوز صادر شده است. همچنین مجوز فعالیت یک شرکت هواپیمایی در استان صادر شده، سه فروند هواپیما وارد شده و ۱۲ پرواز هفتگی در دوره کنونی راه‌اندازی شده است. حق‌شناس در پایان ابراز امیدواری کرد با پایان جنگ، شرایط برای توسعه بیشتر گردشگری و فعالیت‌های اقتصادی استان فراهم شود.
گردشگری؛ بزرگ‌ترین عامل تحرک در جهان
«محمدتقی رهنمایی»، استاد دانشگاه و از پیشگامان و نخستین مدرسان گردشگری در ایران، با اشاره به ورود تدریجی بخش خصوصی به حوزه گردشگری گفت در برنامه دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، امکانات و اعتبارات قابل توجهی برای این حوزه در نظر گرفته شد و مسئولان به این نتیجه رسیدند که نمی‌توان از گردشگری صرف‌نظر کرد.
وی با قدردانی از فعالان بخش خصوصی که با وجود دشواری‌ها و محدودیت‌ها در صنعت گردشگری باقی مانده‌اند، حمایت از آنان را ضروری دانست و روند دریافت مجوز برای ایجاد واحدهای خدماتی، هتل و رستوران را از مشکلات این بخش عنوان کرد.
رهنمایی با اشاره به تجربه آلمان در دهه ۱۹۷۰، ارائه زمین رایگان، رساندن آب و برق و سوخت تا محل سرمایه‌گذاری، وام‌های کم‌بهره و بلندمدت و دیگر مشوق‌ها را از جمله حمایت‌هایی دانست که زمینه ورود بخش خصوصی به گردشگری را فراهم کرد.
این استاد دانشگاه، گردشگری را در چارچوب تحولات تاریخی جوامع بررسی کرد و با اشاره به انقلاب کشاورزی، شهرنشینی و صنعتی، گردشگری را نیز نوعی «انقلاب» دانست که بزرگ‌ترین تحرک و جابه‌جایی جغرافیایی در تاریخ بشر را ایجاد کرده و بر مناسبات اجتماعی و سیاسی جهان اثر گذاشته است.
به گفته رهنمایی، گسترش گردشگری به کاهش برخی دیوارهای ایدئولوژیک و افزایش ارتباط میان کشورها، از جمله تغییر روابط چین با جهان و شکل‌گیری اتحادیه اروپا، کمک کرده است.
رهنمایی با اشاره به تجربه آلمان در دهه ۱۹۷۰، ارائه زمین رایگان، رساندن آب و برق و سوخت تا محل سرمایه‌گذاری، وام‌های کم‌بهره و بلندمدت و دیگر مشوق‌ها را از جمله حمایت‌هایی دانست که زمینه ورود بخش خصوصی به گردشگری را فراهم کرد
وی با اشاره به افزایش توجه گردشگران اروپایی به ایران از دهه ۱۳۴۰ گفت: در آن دوره حدود ۴۰ هزار نفر از کشورهای عربی، خانواده‌های خود را برای اقامت تابستانی حدود دو ماه و نیم به شیراز می‌آوردند. او همچنین بر اهمیت گردشگری داخلی و تداوم سفرهای آخر هفته در ایران تأکید کرد.
رهنمایی ایران را دارای ظرفیت بالقوه برای جذب گردشگران خارجی دانست و فراهم کردن امکان دریافت آسان‌تر روادید، دسترسی به خدمات مالی، پرواز، اقامت، جاده‌های مناسب و رستوران‌ها را ضروری عنوان کرد. این استاد دانشگاه، کیفیت خدمات و نحوه برخورد با گردشگران را نیز حائز اهمیت دانست، زیرا تجربه نامطلوب می‌تواند مانع بازگشت دوباره گردشگر شود.
گیلان؛ مقصد گردشگری چهار فصل
«جمشید حمزه‌زاده»، رییس جامعه حرفه‌ای هتلداران کشور، با اشاره به ظرفیت‌های گردشگری گیلان گفت جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی استان نعمتی برای گیلان است و این استان به دلیل ویژگی‌های اقلیمی خود از ظرفیت گردشگری چهار فصل برخوردار است.
وی گردشگری را فراتر از جابه‌جایی مسافر دانست و سرمایه‌گذاری، ایجاد درآمد و تعامل میان ملت‌ها را از دیگر ابعاد آن عنوان کرد و خواستار توجه ویژه مسئولان به این بخش و حمایت از فعالان گردشگری شد.
حمزه‌زاده با اشاره به پیامدهای ورود گردشگران از جمله استفاده از اقامتگاه‌ها، هزینه‌کرد، تولید زباله و ایجاد ترافیک گفت گردشگری در کنار مزایای خود، مسائل و مسئولیت‌هایی نیز برای استان ایجاد می‌کند.
وی همچنین با اشاره به عملکرد گیلان در قبال مسافرانی که از جنگ آسیب دیده بودند، گفت این استان از جمله استان‌هایی بوده که بیشترین مسئولیت مدنی خود را در قبال این مسافران انجام داده است.
رییس جامعه هتلداران کشور در ادامه از مشکلات مالیاتی فعالان گردشگری، مسدود شدن حساب برخی هتلداران و افزایش هزینه‌های بیمه و انرژی سخن گفت و از مسئولان خواست برای عبور این بخش از مشکلات حمایت کنند. وی از استاندار گیلان و مسئولان استان خواست با حمایت از فعالان گردشگری، زمینه حرکت این بخش به سمت توسعه واقعی را فراهم کنند.
شمالوژی؛ از گردشگری فرهنگی تا گردشگری هوشمند
«روشن بابایی»، کارشناس و استاد گردشگری، با بیان اینکه گردشگری از شکل سنتی به گردشگری فرهنگی و سپس گردشگری خلاق حرکت کرده و امروز در دوره گردشگری هوشمند و استفاده از هوش مصنوعی قرار دارد، پلتفرم «شمالوژی» را نمونه‌ای از توجه به این رویکرد دانست.
وی با تأکید بر اینکه هوش مصنوعی در گردشگری یک دستیار و نه جایگزین انسان است، گفت این فناوری می‌تواند با ارائه اطلاعات و کلیدواژه‌ها به تصمیم‌گیری و انتخاب بهتر کمک کند.
بابایی امنیت، اعتبار و پشتیبانی را از نیازهای مهم گردشگران دانست و گفت «شمالوژی» صرفاً برای معرفی دریا و جنگل طراحی نشده، بلکه دعوتی برای شناخت گیلان فراتر از منظره‌های طبیعی است؛ از غذاهای محلی و قصه هر خوراک گرفته تا بازارها، هنر دست هنرمندان، زندگی روزمره شهرها، شالیزارها، روستاهای تاریخی، موسیقی و مهمان‌نوازی مردم شمال.
به گفته او، این پلتفرم می‌تواند سفر را به تجربه‌ای عمیق‌تر تبدیل کند و در رونق کسب‌وکارهای محلی نیز سهم داشته باشد. بابایی یکی از کارکردهای پلتفرم‌های تخصصی گردشگری را کمک به انتخاب و مدیریت بهتر سفر دانست و گفت این پلتفرم‌ها می‌توانند در شناسایی و طراحی مسیر، یافتن مقصد و ارائه راهنمای آنلاین در طول سفر به گردشگر کمک کنند.
وی بر اهمیت «مدیریت تجربه» در گردشگری تأکید کرد و گفت: به جای معرفی صرف جاذبه‌ها، باید برای طراحی مسیرهای گردشگری استان برنامه‌ریزی کرد. بابایی پیشنهاد ایجاد مسیرهای تخصصی گردشگری از جمله «مسیر چای»، «مسیر مرکبات»، «مسیر برنج» و «مسیر کیوی» را مطرح کرد.
این کارشناس با اشاره به نقش تجربه گردشگر در بازاریابی گفت: رضایت از هتل، رستوران یا خدمات گردشگری می‌تواند گردشگر را به معرفی تجربه خود در شبکه‌های اجتماعی ترغیب کند و از این طریق به شکل‌گیری اعتماد میان مشتریان آینده کمک کند.
سلمانخواه: گردشگری وارد مرحله‌ای شده است که فناوری دیجیتال و هوش مصنوعی تنها ابزار ارائه خدمات نیستند، بلکه می‌توانند در شناخت مقصد، مدیریت گردشگری و گسترش دسترسی به خدمات نقش داشته باشند
فناوری و بازطراحی گردشگری
مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گیلان نیز با اشاره به ظرفیت‌های گیلان گفت: این استان با برخورداری از میراث فرهنگی و هویت اصیل و ارزشمند، جایگاه مهمی در نقشه گردشگری ایران و جهان دارد.
«یوسف سلمانخواه»، با اشاره به روز جهانی گردشگری، آن را فرصتی برای توجه به ظرفیت‌های گردشگری و نقش این بخش در توسعه اقتصادی دانست و افزود با ورود مفاهیم دیجیتال، نوآوری و فناوری، شیوه‌های شناخت و تجربه گردشگری نیز تغییر کرده است.
وی با اشاره به شعار «دستور کار دیجیتال و هوش مصنوعی در بازطراحی گردشگری» گفت: گردشگری وارد مرحله‌ای شده است که فناوری دیجیتال و هوش مصنوعی تنها ابزار ارائه خدمات نیستند، بلکه می‌توانند در شناخت مقصد، مدیریت گردشگری و گسترش دسترسی به خدمات نقش داشته باشند.
سلمانخواه خاطرنشان کرد: گردشگری دیگر مبتنی بر تصمیم‌گیری یک‌جانبه نیست و به مشارکت دولت و بخش خصوصی، هم‌افزایی فرهنگی و تعامل میان جوامع محلی و گردشگران نیاز دارد.
مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی همچنین بر اهمیت ثبت جهانی آثار و در عین حال حفاظت، روایت و معرفی میراث فرهنگی تأکید و تصریح کرد: این امر بدون حکمرانی مشارکتی و همکاری دولت، جامعه مدنی و بخش خصوصی امکان‌پذیر نیست.
سلمانخواه در پایان بر حمایت از بخش خصوصی و استفاده از فناوری‌های هوشمند در گردشگری تأکید کرد و بهره‌گیری از فناوری را عاملی برای کاهش نابرابری در دسترسی به اطلاعات و افزایش امکان شناخت مقاصد گردشگری دانست.
«فرهام حسینی»، عضو ارشد تیم شمالوژی نیز در انتهای این مراسم بخشی از عملکرد و زاویه دید این پلتفرم را معرفی نمود و تاکید کرد که شمالوژی تنها به ارائه خدمات اقامتی محدود نمی شود و بستری مشارکتی برای رفع اکثر نیاز های جامعه بومی مرتبط با گردشگری و شخص گردشگر می باشد.
این مراسم در ادامه با اجرای موسیقی فولکلور توسط محمود فرضی‌نژاد و اجرای پرفورمنسی با محوریت فرهنگ گیلان همراه بود؛ برنامه‌هایی که بخشی از هویت و فرهنگ بومی گیلان را در کنار رویکردهای نوین گردشگری به نمایش گذاشت.
شمالوژی، اگر بتواند میان فناوری و زیست بومی گیلان پیوندی ماندگار ایجاد کند، می‌تواند گامی در مسیر گردشگری مسئولانه و پایدار باشد؛ مسیری که در آن، سفر تنها به دیدن یک مقصد محدود نمی‌شود، بلکه به شناخت سرزمین، احترام به فرهنگ و طبیعت و رونق زندگی جوامع محلی می‌انجامد.