برگزاری «نخستین رویداد سرمایهگذاری گیلان» در روزهای ۲۷ و ۲۸ آبان ۱۴۰۵ در تالار مرکزی رشت با شعار «گیلان، دروازه سرمایهگذاری پایدار ایران»، موجی از تیترهای پرطمطراق را در رسانههای استانی و ملی به راه انداخت. از «آمادهسازی بیش از ۲۰ بسته سرمایهگذاری به ارزش ۷۵ همت» و تعبیر «بارش فرصتها درگیلان» گرفته تا تیترهایی که از «حضور ۵۶۰ سرمایهگذار» و «۱۸ گروه و صندوق سرمایهگذاری» در رشت خبر میدادند. در کنار این همایش، حتی جشنوارهای رسانهای نیز برای انعکاس دستاوردهای آن تعریف شد.
اما برای کسی که سالها در متن بازار سرمایه، صندوقهای جسورانه، تامین مالی پروژهها و مذاکرات واقعی میان سرمایهگذار و سرمایهپذیر نفس کشیده است، این اعداد و تیترها پیش از آنکه هیجانانگیز باشد، پرسشبرانگیز است. مرز باریکی میان یک «رویداد واقعی سرمایهگذاری» و یک «رویداد نمایشی (شو)» وجود دارد؛ مرزی که اگر نادیده گرفته شود، نتیجهای جز فرسایش اعتماد فعالان اقتصادی و هدررفت منابع و البته اتلاف سرمایه اجتماعی نخواهد داشت.
۱– اعتبار رویداد به «معامله» است، نه به «تریبون»
در ادبیات حرفهای سرمایهگذاری، اعتبار یک رویداد با متراژ بنرها، تعداد سخنرانان دولتی، مراسم رونمایی از پوستر یا حجم پوشش خبری سنجیده نمیشود؛ اعتبار یک رویداد تنها و تنها با یک شاخص اندازهگیری میشود: چند معامله واقعی (Deal) از دل آن بیرون آمد؟
اگر برگزارکنندگان یک رویداد سرمایهگذاری بتوانند با مستندات شفاف نشان دهند که در نتیجه برگزاری آن، حتی یک سرمایهگذاری واقعی از سوی بخش خصوصی در یک کسب وکار یا طرح تولیدی استان به سرانجام رسیده و سرمایه به حساب طرح تزریق شده است، آن رویداد موفق و معتبر است.
اما وقتی خروجی رسانهای یک رویداد دو روزه، عمدتا به سخنرانیهای کلی درباره «ظرفیتهای بالقوه استان»، «نبود تنش گازی» یا اعلام پروژههای زیرساختی دولتی و حاکمیتی (نظیر مشارکت وزارت راه و سازمان منطقه آزاد انزلی در اسکله کاسپین یا اراضی سپیدرود که ماهیتا طرحهای عمرانی-دولتی با سابقه قبلی هستند) محدود میشود، باید پرسید سهم بخش خصوصی و کسب وکارهای واقعی گیلان در این میان دقیقا کجاست؟
امضای تفاهمنامههای کلی و غیرالزامآور یا بازنشر برنامههای عمرانی دستگاههای دولتی زیر نام «رویداد سرمایهگذاری»، دردی از کمبود نقدینگی و سرمایه در گردش بنگاههای گیلانی دوا نمیکند.
۲– معمای «۵۶۰ سرمایهگذار»؛ حاضران تالار مرکزی دقیقا چه کسانی بودند؟
نکته قابل تامل در پوشش خبری این رویداد، چرخش ظریف واژگان میان متن مصاحبهها و تیتر رسانههاست. در حالی که در خبرهای پیش از رویداد به نقل از معاونت اقتصادی استانداری از «دعوت از ۵۶۰ تن از فعالان اقتصادی» سخن گفته شده بود، این عدد در تیتر بسیاری از رسانهها به «۵۶۰ سرمایهگذار در راه گیلان» تبدیل شد.
در زیستبوم مالی، هر «فعال اقتصادی»، «عضو اتاق بازرگانی»، «پیمانکار» یا «مدیر دولتی» لزوما سرمایهگذار (Investor) نیست. اگر واقعا بیش از پانصد سرمایهگذار به رشت آمدهاند، افکار عمومی و فعالان اقتصادی استان حق دارند پاسخ چند پرسش ساده و شفاف را بدانند:
-هویت و نام این سرمایهگذاران چیست؟ کدام هلدینگهای سرمایهگذاری، شرکتهای تامین سرمایه، صندوقهای پژوهش و فناوری، صندوقهای جسورانه (VC) یا سرمایهگذاران فرشته (Angel Investors) در این رویداد حاضر شدند؟
-وبسایت و کارنامه (Track Record) آنها کجاست؟ این افراد و نهادها تا امروز در کدام استانها و در چه حوزههایی سرمایهگذاری کردهاند و میانگین اندازه سرمایهگذاری (Ticket Size) آنها چقدر بوده است؟
-آیا با صاحبان سرمایه و تصمیمگیران نهایی طرف بودیم یا صرفا مدعوین همایشی؟ در بسیاری از رویدادهای دولتی، صندلیهای سالن با مدیران میانی، کارشناسان دستگاهها و فعالان صنفی پر میشود، اما در خروجی خبری، کل جمعیت حاضر در سالن به عنوان «سرمایهگذار» فاکتور میشود.
– بستههای «۷۵ همتی» کجا هستند و با چه فرمتی ارایه شدند؟
استاندار گیلان در این رویداد از آمادهسازی بیش از ۲۰ بسته سرمایهگذاری به ارزش ۷۵ همت (۷۵ هزار میلیارد تومان) خبر داد؛ عددی که به طور میانگین به معنای حدود ۳.۷۵ همت سرمایه برای هر بسته است. در اقتصاد امروز ایران، جذب و تخصیص چنین ارقامی نیازمند سطحی از مهندسی مالی و شفافیت اسنادی است که با کلیگوییهای مرسوم فرسنگها فاصله دارد.
پرسش کلیدی از متولیان این رویداد این است که این بیش از ۲۰ بسته سرمایهگذاری دقیقا در چه قالبی تدوین شدهاند؟
1-آیا برای این پروژهها پیچدک (Pitch Deck) استاندارد، تیزر سرمایهگذاری (Investment Teaser) یا طرح کسبوکار و مطالعه امکانسنجی (Business Plan & Feasibility Study) قابل اتکا تهیه شده است؟
2-آیا مدل مالی (Financial Model) این طرحها شامل برآورد دقیق جریان نقدینگی، نرخ بازده داخلی (IRR)، دوره بازگشت سرمایه و ساختار تقسیم ریسک در اختیار کارشناسان مالی قرار گرفته است؟
3-مهمتر از همه، این بستهها الان کجا هستند؟ چرا هیچ درگاه آنلاین، کتابچه دیجیتال یا دیتاروم (Data Room) عمومی وجود ندارد که سایر سرمایهگذاران داخلی و خارجی بتوانند به این اسناد دسترسی داشته باشند؟
در استانداردهای حرفهای، بستههای سرمایهگذاری هفتهها پیش از برگزاری رویداد منتشر و نامنگاری میشوند تا تیمهای تحلیل مالی سرمایهگذاران، آنها را بررسی کنند، نقاط ابهام را استخراج نمایند و تنها در صورت توجیه اقتصادی، برای مذاکره نهایی در محل رویداد حاضر شوند. هیچ سرمایهگذار حرفهای با شنیدن یک معرفی پنجدقیقهای پشت تریبون، تصمیم به سرمایهگذاری چند هزار میلیارد تومانی نمیگیرد.
۴- مقایسه با ماهیت واقعی رویدادهای سرمایهگذاری و سرنوشت جلسات B2B
ماهیت یک رویداد سرمایهگذاری اصیل (چه در قالب Deal-Making Forum و چه در قالب Demo Day)، تسهیل برخورد مستقیم، هدفمند و از پیش زمانبندیشده میان سرمایه و پروژه است. در یک رویداد استاندارد، بخش عمده زمان و انرژی نه در سالن اصلی و پای سخنرانیهای تشریفاتی، بلکه در اتاقهای مذاکره B2B و جلسات یکبهیک (One-on-One) میگذرد؛ جایی که سرمایهپذیر با اسناد مالی روی میز مینشیند و سرمایهگذار با سوالات فنی و حقوقی، ریسک و بازده طرح را محک میزند.
وقتی اخبار منتشرشده از رویداد رشت را مرور میکنیم، جای خالی گزارشهای مستند از نحوه برگزاری، تعداد و ساختار جلسات B2B میان کسب وکارهای گیلانی و سرمایهگذاران واقعی کاملا به چشم میآید. تمرکز غالب خبرها بر اظهارات مسوولان اجرایی استان و وعدههای کلان بوده است، نه بر میزهای مذاکرهای که صاحبان صنایع، استارتاپها و کارآفرینان واقعی گیلان توانسته باشند در آن دغدغهها و طرحهای خود را بیواسطه به سرمایهگذاران بخش خصوصی عرضه کنند.
گیلان نیازمند جریان سرمایه است، نه ویترین اعداد
استان گیلان از نظر موقعیت ترانزیتی، کشاورزی، گردشگری، اقتصاد دریامحور و نیروی انسانی متخصص، بدون تردید یکی از مستعدترین نقاط ایران برای سرمایهگذاری مولد است. اما دقیقا به همین دلیل، نباید ظرفیتهای این استان را در قالب رویدادهایی با خروجیهای مبهم و آمارهای نجومیِ فاقد پشتوانه اسنادی مستهلک کرد.
تا زمانی که متولیان امر به جای انتشار فهرست شفاف سرمایهگذاران حاضر، افشای عمومی بستههای سرمایهگذاری با فرمتهای استاندارد مالی و گزارشدهی دقیق درباره تعداد قراردادهای منعقدشده در ماههای پس از رویداد، به تیترهای تبلیغاتی و عددسازیهای کلان و همچنین به عوام فریبی عمومی بسنده کنند، چنین گردهماییهایی بیش از آنکه موتور محرک سرمایهگذاری در کسبوکارهای گیلان باشند، در حد یک «شو» باقی خواهند ماند. توسعه گیلان نه با شعار «بارش فرصتها»، بلکه با شفافیت، امنیت سرمایهگذاری و نشستن واقعی سرمایه در کنار کارآفرین اتفاق میافتد.