محیط‌زیست

ما سال‌هاست مدیریت پسماند را از جایی آغاز می‌کنیم که عملا پایان ماجراست: از سطل زباله. درواقع به شهروند می‌گوییم زباله‌اش را تفکیک کند؛ به شهرداری می‌گوییم جمع‌آوری کند؛ به پیمانکار می‌گوییم حمل کند؛ به کارخانه می‌گوییم پردازش کند و وقتی هیچ‌کدام از این حلقه‌ها درست کار نکرد، سراغ دفن، سوزاندن یا راه‌حل‌های پرهزینه دیگر می‌رویم. اما یک سوال ساده کمتر پرسیده شده است: اصلا چرا این زباله تولید شد؟ به گمان من، نقطه آغاز فهم «مصرف‌کننده سبز» همین سوال است. مصرف‌کننده سبز فقط کسی نیست که بطری پلاستیکی را در مخزن…

مدیریت‌ پسماند یکی از چالش‌های مهم به‌ ویژه در استان‌های شمالی کشور به‌ شمار می‌آید. تردیدی وجود ندارد که وظیفه هریک از ما به‌ عنوان تولیدکنندگان زباله، موضوعی است که نیازمند توجه ویژه است. تلاش در مسیر کاستن از پسماند تولیدی و همچنین کمک به تفکیک آن در مبدا از جمله مواردی است که در مدیریت مناسب پسماند، کمک به حفظ محیط‌زیست و بهره‌مندی صحیح از منابع موجود می‌تواند موثر باشد. و اما این روزها در بندرانزلی خبر آغاز کوششی نو در قالب شروع شرکت پسماندپاک گیلان به گوش می‌رسد. برگزاری نشست‌های آموزشی در حوزه محیط‌زیست و…

کتاب "طبقه و محیط‌زیست" نوشته شهرام اتفاق از آن دست آثاری است که تلاش می‌کند رابطه‌ی میان نابرابری اجتماعی و بحران محیط‌زیست را نشان دهد. نویسنده از این زاویه به مساله نگاه می‌کند که تخریب محیط‌زیست فقط نتیجه‌ بی‌توجهی فردی یا ضعف فنی نیست، بلکه ریشه در ساختارهای طبقاتی، اقتصادی و سیاسی دارد. به عبارت ساده‌تر، کتاب می‌خواهد بگوید؛ همه‌ طبقات اجتماعی به یک اندازه در ایجاد بحران محیط‌زیستی نقش ندارند و همچنین همه‌ی طبقات به یک اندازه از پیامدهای آن آسیب نمی‌بینند. کتاب می‌خواهد بگوید؛ همه‌ طبقات اجتماعی به…

نظام برنامه‌ریزی و ساختار قانونی و اجرایی کشور طی دهه‌های متمادی به تدوین اصول و ضوابطی منجر شده است که بر اساس آن، مدیریت و اداره کشور با نقش‌آفرینی اشخاص حقیقی و حقوقی و در چارچوب قوانین، اقدام به اتخاذ تصمیم‌ها و رویکردهایی می‌کند؛ تصمیم‌هایی که آثار و پیامدهای آن‌ها تا درونی‌ترین لایه‌های زندگی شهروندان نفوذ کرده و آینده سرزمین را ترسیم می‌کند. در این میان، برخی مفاهیم و کلیدواژه‌ها همانند یک «مد» یا گرایش مقطعی در بازه‌های زمانی خاص به کانون توجه نظام قانون‌گذاری و اجرایی تبدیل می‌شوند. کارنامه این مفاهیم…

در میانِ زندگی روزمره، وقتی پرنده‌ای از بالای سرمان رد می‌شود، معمولا چندان به این‌که از کجا آمده یا به کجا می‌رود، نمی‌اندیشیم. مشغله‌های روزانه آن‌قدر زیاد است که لحظاتی برای مکث و نگاه به آسمان، نادرند. گاهی یک پرستو توجه‌مان را جلب می‌کند یا لک‌لکی روی دودکشِ همسایه می‌نشیند و ما چند ثانیه نگاهش می‌کنیم و بعد به کار خود بازمی‌گردیم. اما همین پرنده‌ها، هر سال دو بار سفری طولانی را آغاز می‌کنند. سفرهایی که گاه از هزاران کیلومتر فراتر می‌رود. از سرما به گرما و از یک قاره به قاره‌ای دیگر و ما از خطرهایی که در…

تا همین چند سال پیش «گعده مردانه» فقط یک عادت نبود؛ بخشی از زیست اجتماعی بود. جایی برای گفتن و شنیدن، برای سبک شدن، برای گرفتن تصمیم‌هایی که شاید در ظاهر بی‌اهمیت بودند، اما در عمل مسیر زندگی را تغییر می‌دادند. در دل همین دورهمی‌های ساده، شبکه‌هایی شکل می‌گرفت که نه اسم داشتند و نه ساختار رسمی اما کار می‌کردند؛ از پیدا کردن شغل تا عبور از بحران‌های شخصی. گعده، به زبان جامعه‌شناسی، یک نهاد غیررسمی تولید سرمایه اجتماعی بود، حتی اگر خود افراد چنین تعبیری از آن نداشتند. این تصویر هنوز کاملا از بین نرفته…

وقتی خبرها از پشت درهای بسته بیرون می‌زنند، یعنی تصمیمی در راه است که می‌تواند چهره یک شهر را برای همیشه تغییر دهد. برخی تصمیم‌ها، پیش از آن‌که ساخته شوند، نشانه‌های خود را در شیوه تصویب‌ آن بروز می‌دهند. زمانی که یک طرح شهری، پیش از آن‌که حتی فرصت ارائه پیدا کند. در کمتر از چند دقیقه به تصویب می‌رسد، باید نگران شد؛ نه از خودِ طرح، بلکه از مسیری که به این تصمیم ختم شده است. حالا زمزمه‌های بلندمرتبه‌سازی در رشت و برخی نقاط استان، دیگر صرفا یک شایعه نیست؛ طرحی که اگر جدی گرفته نشود، ممکن است پیش از آن‌که درباره‌…

رشت، نگین فراموش‌شده شمال، در حال مرگی تدریجی و خاموش است؛ مرگی که حاصل نگاهی سودجویانه به منابع طبیعی و اجرای پروژه‌هایی برای نابودی آن است. این فرآیند نه ناشی از بی‌برنامگی یا ناآگاهی، بلکه نتیجه برنامه‌ریزی از پیش طراحی‌شده‌ای است که مسؤولان شهر خود بانی آن بوده‌اند. شهر باران اکنون در حال خفه‌شدن است: خفه در دود خودروها، خفه در زباله‌های انباشته در مسیر رودخانه‌ها و خفه در ساختمان‌های بلندی که مانند قارچ‌های سمی، بی‌هیچ برنامه و منطقی از هر سو سر برمی‌آورند و فضای شهر را مسموم کرده‌اند. اما آیا…

روز‌‌هایی که در آن زندگی می‌کنیم، نتیجه ندیدن و نشنیدن‌ها پیرامون ‌اندیشه‌‌های افرادی چون مرحوم «جواد صفی‌نژاد» است. انسانی که نشنیده نشود انگار که مرده است و جامعه‌ای که نمی‌‌شنود هم مرده‌تر! امثال افرادی مانند صفی‌نژادها در تاریخ علم ایران که مربوط به جغرافیا و محیط‌زیست و منابع آب کم نبوده و نیستند. کسانی که هرچند تحصیلات در علوم نوین داشتند ولی با تلفیق علوم نوین با داشته‌‌های تاریخی برآمده از حافظه تاریخی و اجتماعی ایران‌ مدل‌‌های را برای دوام ایران مطرح می‌کردند. از ‌جمله حوزه تخصصی ایشان که خیلی برای این…

در سال‌های اخیر، گیلان به یکی از کانون‌های اصلی تقاضا برای ساخت‌وساز در کشور بدل شده است؛ روندی که در ظاهر با شعار «رشد و توسعه» همراه است، اما در واقع، تکرار همان الگوی مخرب و ضد محیط‌زیستی است که پیش‌تر در بخش‌های دیگر ایران، پیامدهای فاجعه‌باری چون فرونشست زمین، آلودگی هوا و آب، از بین رفتن اراضی کشاورزی و تخریب اکوسیستم‌ها را رقم زده است. اکنون این الگو به گیلان رسیده است؛ استانی که هنوز نشانه‌هایی از هویت بومی، معیشت کشاورزی، طبیعت زنده و فرهنگ هم‌زیست با محیط، الگوهای معمار‌ی و نظام شهرنشینی را در خود حفظ…