از کودکی، محل قرارهای مادر و دوستانش در دهه 40 ، سینما «رادیوسیتی» سبزه میدان رشت بود. نام این سینما در دهه ۵۰ تا پیش از وقوع انقلاب به «شهر طلایی» تغییر نام یافت. پس از انقلاب به سینما ۲۲ بهمن تبدیل شد. اما سرنوشت سینما در این شهر بسیار قبلتر شروع شده بود. در نقشه ۱۲۹۶شمسی شهر رشت دو سینما وجود داشت. سینما آلوش بیک که در ابتدای بیستون قرار داشت و سینمای خصوصی خوشتاریا که مکانی حوالی مجتمع خاتمالانبیای کنونی بود. تقریبا هیچ سینمایی در رشت فرجام خوشی نداشت. در مرداد ۱۲۹۷ شمسی که سربازان گورخای ارتش بریتانیا سرمست از پیروزی بر جنگلیها به سبزهمیدان رسیدند، خشمگین از مقاومت جنگلیها، آلوش بیک را شصت سال قبل از سینما رکس آبادان به آتش کشیدند.
چند سال بعد «کریشا مایاک» در همان محل سینما ایران را با دو سالن تابستانی و زمستانی تاسیس کرد. قیمت بلیط ۱۰ شاهی، یک ریال و یک و نیم ریال بود. سینما ایران هم تا سال ۱۳۴۵ خورشیدی به کار خود ادامه داد و در این سال تعطیل شد و حالا سالهاست به پارکینگ ایران معروف شده است.
در کتاب تاریخ سینمای گیلان نوشته کریم کوچک نژاد در باره ظهور سینماهای رشت آمده است: در دهه 1320 سینما سیروس تاسیس شد که در سال 1350 به سینما کوروش تغییر نام یافت و بعد از انقلاب، سینما انقلاب نامیده شد. سینما شرق در دهه 1320، سینما خیام در سال 1336، سینما سعدی در سال 1335، سینما آبشار در سال 1339، سینما میرزا کوچک خان در دهه 1340، سینما مولن روژ (فلسطین) در سال 1342 و سینما رادیو سیتی (22 بهمن) در سال 1344 تاسیس شده اند.
سینما شرق هم سرنوشتی بهتر از آلوش بیک نداشت. ورودی آن در ضلع شمال ساختمان شهرداری بود و حتی کلنل وزیری از مهمانان افتتاحیه آن بود. سینمایی که سالن بالای آن روباز بود که در برف ۱۳۲۸ شهر فرو ریخت و در اوایل دهه سی در کنار ملی شدن نفت و مخابرات، تبدیل به اداره مخابرات رشت شد و ساختمان آن سالهاست حریم منظر ساختمان شهرداری رشت را تهدید میکند.
سینما خیام که نزدیک مهدیه رشت، درست روبروی پارک ولیعهد که پس از انقلاب پارک ولیعصر شد، قرار داشت و فیلمهای هندی جریان اصلی آن بود و پس از انقلاب به نمایشگاه ماشین تبدیل شد.
یکی از آخرین های آن، سرنوشت سینما انقلاب بود که سالها پیش از حوادث ۱۴۰۱ به گشت ارشاد گره خورد و مالک آن به دلیل ورود گشت ارشاد به داخل سینما، با تعطیلی خودخواسته به محاق فراموشی رفت. پیش از آن، سینما سعدی هم دو سال پیش از پنجاه سالگی در بوران برف سال ۸۳ فرو ریخت.
از قدیم ترین های دهه 50، سینما سالار بود که در سال های ۵۰ – ۵۸ فعالیت داشت و پس از آن به پاساژ سالار تغییرکاربری داد. سینما میرزاکوچک هم که در دوران کرونا به استقبال تعطیلات رفت. تنها سینما سپیدرود با تغییر کاربری طبقه همکف و تبدیل سالن بزرگ خود به دو سالن، کجدار و مریز به سینما داری ادامه داد.
اما سینما ۲۲ بهمن، از جنس و عصاره دیگری بود. این سینما، چه در زمانی که رادیوسیتی نام داشت و چه زمانی که شهر طلایی بود، سینمای متفاوت و تأثیرگذار بود.
سینما ۲۲ بهمن رشت هنوز یکی از مهمترین بناهای فرهنگی گیلان است. سالنی که از سال ۱۳۴۵ بهعنوان بزرگترین سینمای رشت و استان گیلان، نزدیک به شش دهه میزبان تجربههای سینمایی چند نسل از مردم این شهر بود. سینما ۲۲ بهمن در سال ۱۳۴۵ از سوی صفرعلی بافکر، تاجر برنج و یکی از چهرههای شناختهشده رشت احداث شد. او بعدها در گفتوگوی مفصلی با خبرگزاری ایرنا تأکید کرده بود که این سینما را «با چنگ و دندان حفظ کرده» و هدفش ایجاد فضایی فرهنگی برای مردم شهر بوده است.
این سینما با ظرفیت ۸۵۰ نفر، از همان ابتدا بهعنوان یک مجموعه خانوادگی شناخته شد. فضایی که مردم رشت برای تماشای فیلم، قرارهای دوستانه و تجربه نخستین مواجهه کودکان با سینما به آن مراجعه میکردند.
این سینما معمولاً اولویت را به اکران فیلمهای هنری و فرهنگی میداد و به همین دلیل محل رفتوآمد سینمادوستان جدی بود. حتی در دهه شصت، یکی دو شب در هفته به فیلمهای خاص اختصاص مییافت و پاتوق روشنفکران رشت بود.
اکران فیلمهای مهم ایرانی و خارجی در دهههای ۵۰ تا ۷۰، که بسیاری از آنها نخستین مواجهه مردم رشت با جریانهای نوین سینمایی بودند، در کنار محافل نقد و گفتوگو، که پس از نمایش فیلمها در لابی سینما شکل میگرفت و بهتدریج به بخشی از فرهنگ سینمایی شهر تبدیل شد، از تاثیرات شگرف این سینما بود.
سینما ۲۲ بهمن را میتوان بخشی از «میراث فرهنگی مدرن» رشت دانست. میراثی که نه به دوره قاجار و پهلوی اول، بلکه به مدرنیته شهری دهه ۴۰ تعلق داشت.
این بنا در حافظه جمعی مردم رشت جایگاهی مشابه بناهای تاریخی ندارد، اما کارکرد فرهنگی آن باعث شده که در ذهن مردم بهعنوان بخشی از هویت شهر ثبت و ماندگار شود. اما پس از درگذشت مالک اصلی در دوران کرونا، اختلافاتی میان وارثان و مالکان فعلی شکل گرفت. این اختلافات در نهایت منجر به صدور حکم قضایی و تعطیلی موقت سینما شد. با وجود تعطیلی، مدیران سینما ابراز امیدواری کردهاند که پس از تعیین تکلیف حقوقی، این مجموعه بتواند دوباره فعالیت خود را از سر بگیرد./ ایدون باد.