مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی گیلان در گفتگو با مرور؛
سند توسعه بخش تعاون اجرایی شود
اخیرا سه تعاونی از گیلان در جشنواره تعاونیهای برتر کشور برگزیده شدند؛ رویدادی که در کنار فعالیت اقتصادی در حوزههای مختلف، بخشی از ظرفیت اقتصاد مردمی گیلان را نشان میدهد. در این میان، تعاونیهای توسعه و عمران نیز به عنوان یکی از ظرفیتهای جدید بخش تعاون، تاکنون در ۱۳ شهرستان استان ثبت شدهاند و در شهرستانهایی مانند لنگرود، ۱۱ پروژه اجرا کردهاند که سود حاصل از آن به اعضا پرداخت شده است. در رشت نیز این تعاونی حدود ۶ هزار عضو فعالیت دارد.
«علی لقمانی» مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی گیلان، در گفتوگو با مرور درباره وضعیت تعاونیهای استان، اشتغال، حمایت از جوانان و ظرفیتهای پیشروی بخش تعاون سخن گفته است.
***
*در مورد جشنواره تعاونیهای برتر کشور از گیلان چه تعاونی های برنده شدند و گزینش به چه صورت انجام شد؟
–جشنواره تعاونیهای برتر کشور چند سالی است که در بستر سامانه جامع و هوشمند تعاون انجام میشود. مبنای انتخاب و برتری تعاونیها امتیازاتی است که جهت انجام تکالیف قانونی و سایر فعالیتهای مالی و اقتصادی که شرکت انجام میدهد در سامانه بارگذاری میکند و سامانه به صورت هوشمند امتیاز میدهد. بنابراین در اینجا انسانی برای داوری وجود ندارد. داوری هم سیستمی است؛ یعنی تمام اطلاعات را وارد می شود و با یک کلیک رتبه بین تعاونی های سراسر کشور مشخص می شود.
تعاونی در بازارهای مختلف فعالیت دارند؛ از مسکن و حملونقل، صنعت و کشاورزی و فرش و صنایع دستی، تعاونیهای اعتبار و مرزنشینان، سهام عدالت. در مورد میزان اشتغالزایی حدود ۳۶000 نفر در استان در بخش های مختلف تعاونی فعالیت دارند و در سال ۱۴۰۴، و 5 ماهه اول امسال به طور مجموع 2100 نفر به فرصت های شغلی جدید اضافه شدند
ما در سه رشته از ۱۶ گرایش در کشور از استان گیلان تعاونی برتر داشتیم؛
–در بخش صنعت، مجموعه تولید سرنگ و ست سرم و انژکتور در رودسر، این مجموعه از بزرگترین مجموعههای تولید کننده است و تقریباً پنج کارخانه دارد و برای حدود ۳۰۰ نفر اشتغال ایجاد کرده است.
در بخش کشاورزی، مجموعه تولید ماهیان خاویاری”قروق” در شهرستان تالش، این تعاونی در هفت یا هشت سال اخیر، سومین بار است که در جایگاه برتر ملی قرار می گیرد. به این دلیل که بزرگترین تولیدکننده و صادرکننده خاویار در سطح کشور است؛ و 25 درصد خاویار کشور را تولید میکند و به کشورهای مختلف صادر میکند.
تعاونی مرزنشینان بخش مرکزی آستارا، شایسته تقدیر ملی، از بابت اینکه تکالیف قانونی خود را انجام داده، شفافیت داشته و تجارت و صادرات-واردات انجام داده است.
* تعاونیهای استان در چه حوزههایی فعال هستند و در یک سال اخیر چه تعداد شغل جدید ایجاد و چقدر منجر به درآمد پایدار شده است؟
–تعاونی در بازارهای مختلف فعالیت دارند؛ از مسکن و حملونقل، صنعت و کشاورزی و فرش و صنایع دستی، تعاونیهای اعتبار و مرزنشینان، سهام عدالت. در مورد میزان اشتغالزایی حدود ۳۶000 نفر در استان در بخش های مختلف تعاونی فعالیت دارند و در سال ۱۴۰۴، و 5 ماهه اول امسال به طور مجموع 2100 نفر به فرصت های شغلی جدید اضافه شدند.
از طرف دیگر، 9 تعاونی امسال به بهره برداری رسیدند که برای 190 نفر اشتغال ایجاد کردند. در واقع با تشکیل تعاونی جدید، فرصتهای شغلی تعریف میشود و زمانی که به بهرهبرداری میرسند، فرصت شغلی تبدیل به شغل میشود.
*ایا سازمان برای حمایت جوانان طرح و برنامه مشخصی دارد؟ اگر یک جوان دانش و مهارت داشته باشد ولی تسهیلات یا شرایط مالی نداشته باشد، نقش سازمان به چه صورتی خواهد بود؟
–اولویت ما در بخش حمایت از جوانان و دانش آموختگان هستند اما واقعیتش این است که هنوز برنامه جامعی در کشور وجود ندارد که به طور کامل این موضوع را پوشش بدهد، البته ما بر اساس سند توسعه استان، طرحی ارائه کردیم و جلساتی با استاندار و با سازمان مدیریت برگزار شده است که اگر مورد قبول واقع شود و از مسیرهای کارشناسی بگذرد و به مصوبه تبدیل بشود، شاید تبدیل به یک پایلوت در استان گیلان تبدیل شود.
اولا فارغالتحصیلان از ابتدا مسیر شغلیشان مشخص بشود. با دانشگاه گیلان را ما هماهنگی های اولیه را انجام دادیم و بعد تمام دستگاههای زیرساختی باید پای کار باشند؛ از جمله خود جهاد کشاورزی، منابع طبیعی، امور اراضی، که این افراد، جوانان و دانشآموختگان رشته مشخص، برایشان زمین اختصاص پیدا کند.البته از قبل مهارت کسب کنند، بعد زمین به آنها اختصاص پیدا کند، مشاوره کسب وکار رایگان برایشان انجام بشود، وام سهلالوصول با ضمانتهای آسان داشته باشند.
اعتقاد داریم که حمایت های پراکنده نمی تواند موثر باشد. جوانی که فقط دانش دارد، مهارت دارد، ولی واقعا سرمایه ندارد، ضمانت ندارد، زمین ندارد، این را باید دولت فراهم کند. اتفاقا در قانون این جزو اهداف بخش تعاون تعریف شده است. به این معنی که افرادی دارای مهارت و تخصص هستند اما امکانات لازم ندارند، ما امکانات لازم برایشان فراهم کنیم
پیشنهاد مدل اجرایی مشخص ما به آقای استاندار و سازمان مدیریت این بوده که فعلا به طور مشخص دو شهرک تعاون داشته باشیم؛ یک شهرک کشاورزی تعاون با ۵۰ هکتار و یک شهرک صنعتی تعاون با ۵۰ هکتار برای استقرار این افرادی که در این تعاونی ها قرار است ساماندهی بشوند.
ما اعتقاد داریم که حمایت های پراکنده نمیتواند موثر باشد. جوانی که فقط دانش دارد، مهارت دارد، ولی واقعا سرمایه ندارد، ضمانت ندارد، زمین ندارد، این را باید دولت فراهم کند. اتفاقا در قانون این جزو اهداف بخش تعاون تعریف شده است.
به این معنی که افرادی دارای مهارت و تخصص هستند اما امکانات لازم ندارند، ما امکانات لازم برایشان فراهم کنیم. بنابراین در این راستا ما این طرح جامع را ارائه دادیم که حمایتهای پراکنده دولت را در قالب یک پنجره حمایتی و تشویقی قرار بدهیم.
این مدل را در دهه ۶۰ هم یک بار بررسی کردیم و اجرا شده و تعدادی از تعاونیهای ما که هنوز هم دارند به صورت فعال کار میکنند، دیپلمهای بیکار آن دهه بودند که در گروههای مختلف ساماندهی شدند. بیش از ۳۰، ۴۰ تا از شرکتهای تعاونی هستند و بسیار هم تعاونیهای پایداری هستند.
*در سالهای اخیر کدام دسته از تعاونی ها برای استان ارزش افزوده بیش تری داشتند؟
–بهر حال استان گیلان یک استان کشاورزی است و فکر میکنم در این بخش بیشتر ارزش افزوده داشته است چراکه کمتر درگیر مشکلات صنعت بود. در واقع برای خرید مواد اولیه هر سرمایه گذار برای سرپا نگه داشتن کسب و کار مجبور است با تورم 50 یا 60 درصد هر بار با سرمایه گذاری بیشتر ورود کند، کشاورزی از این لحاظ ریسک کمتری دارد، بنابراین به نظر میرسد که ارزش افزوده بیشتری هم خواهد داشت.
* در مورد حضور و اشتغال زنان در تعاونیها چه توضیحی دارید؟ آیا میتوانیم سهم قابل توجهی برای زنان در نظر بگیریم؟
–طبق قوانین ما تعاونی که 70 درصد اعضای آن از بانوان باشند، میشود تعاونی بانوان. بیش از 220 شرکت تعاونی در حوزه بانوان هست که معادل 10% شرکت های تعاونی می شود و 5000 اشتغال برای زنان ایجاد کرده است. تعدادی از تعاونیها هستند که زنان در سمت های مدیریتی مشغول هستند.
از حوزه های صنعتی مشغول به کار هستند تا حوز های صنایع دستی، یک نمونه در رودبار هست که بانوی استاد دانشگاه و مدیر یک تعاونی هست با 40 نفر پرسنل خانم که در زمینه تولید دسته سیم های برقی لوازم خانگی 5 کارخانه در کشور فعالیت می کنند. به طور خاص در بخش صنایع دستی زنان فعال تر هستند. مدارس غیرانتفاعی، مراکز درمانی هم از موارد دیگر فعالیت بانوان در نظر گرفته می شود.
تعاونیها جدیدترین مدلهای الگوهای مشارکت مردمی هستند که در راستای اصل ۴۴ قانون اساسی تشکیل شدند. پیشرانه توسعه بخش تعاون، همین تعاونیهای توسعه و عمران هستند؛ به این دلیل که این تعاونیها بدون محدودیت، در همه زمینهها میتوانند در یک شهرستان فعالیت کنند
*در مورد کل مجموعه تعاونیها چه تعدادی هستند و در چه زمینه های فعالیت دارند؟
–برای شرکت های تعاونی یک رشتهگرایشهایی تعریف شده است: در زمینه اعتبار ۲۰ شرکت تعاونی، تأمین نیاز تولیدکنندگان ۵۶ شرکت تعاونی، تامین نیاز مصرف کنندگان ۱۲۰ شرکت، تامین نیاز صنفی 87 شرکت، تولید و توزیع 141، خدمات 579، سهام عدالت 16، سهامی عام 1، صنعتی 417، عمرانی15، فرش 53 مسکن 149، معدنی 14 و کشاورزی 741 فعالیت می کنند.
* چه تعداد از این تعاونیها در حال حاضر غیرفعال هستند ؟
–حدود 7000 تعاونی ثبت شده داریم که از این تعداد 2600 غیر فعال هستند.
*برای تعاونیهای غیرفعال چه برنامهای برای احیای آنها دارید؟
–به صورت موردی جلساتی با تعاونی مشکلدار برگزار می شود و دستگاه های اجرایی ذی ربط را دعوت می کنیم یا ان ها را معرفی می کنیم به کارگروه فناوری استان و با کمک آنها هر سال 20-30 شرکت تعاونی احیا می شود. به هر حال تعداد پرسنل محدود است و در کل حدود 40 نفر در کل بخش تعاون مشغول به کار هستند که شاید به همه ماموریت های که از قبل تعیین شده نتوانند برسند.
*برنامه و نگاه شما برای یک سال آینده چیست؟ برای توسعه، اشتغال و سرمایهگذاری؟
–قرار بر این است که شاخصهای تعاون از جمله تعداد اعضا، اشتغال و سرمایه، افزایش پیدا کند تا سهم تعاون، مثلا از ۵ درصد به ۲۵ درصدی که از قبل مشخص شده، برسد. نقش این سازمان، ترویجی است و عملا در یک رشته تخصصی فعالیت نمیکند؛ در واقع ما مانند یک دبیرخانه عمل میکنیم. سازمان، یک نوع بهرهبرداری اقتصادی و یک نوع اقتصاد مردمی است.
برنامه ما این است که از طریق شورای توسعه تعاون که به ریاست استاندار برگزار میشود، سند توسعه بخش تعاون اجرا شود. در این سند برای همه دستگاههای اجرایی تکلیف تعیین شده که از یک نقطه به یک نقطه دیگر برسند. در واقع، ما به دنبال فعالسازی ظرفیتها هستیم تا دستگاههای اجرایی دیگر نیز تکالیف خود را انجام دهند و تعاون اثربخشتر باشد.
یکی دیگر از برنامهها نیز فعالسازی ظرفیتهای تعاونیهای توسعه و عمران است. تعاونیهای توسعه و عمران در حال حاضر در ۱۳ شهرستان ثبت شدهاند.
برنامه ما این است که از طریق شورای توسعه تعاون ، سند توسعه بخش تعاون اجرا شود. در این سند برای همه دستگاههای اجرایی تکلیف تعیین شده که از یک نقطه به یک نقطه دیگر برسند. در واقع، ما به دنبال فعالسازی ظرفیتها هستیم تا دستگاههای اجرایی دیگر نیز تکالیف خود را انجام دهند و تعاون اثربخشتر باشد
*اهمیت و ظرفیت تعاونی توسعه و عمران در چیست؟ و چه کسانی می توانند عضو شوند؟
–این تعاونیها جدیدترین مدلهای الگوهای مشارکت مردمی هستند که در راستای اصل ۴۴ قانون اساسی تشکیل شدند. پیشرانه توسعه بخش تعاون، همین تعاونیهای توسعه و عمران هستند؛ به این دلیل که این تعاونیها بدون محدودیت، در همه زمینهها میتوانند در یک شهرستان فعالیت کنند.
حتی دولت مواردی را که رانتی را که میخواهد به افراد دیگر بدهد، میتواند به این تعاونیها واگذار کند؛ چون اعضای این تعاونیها خود مردم هستند. کسانی که متولد، ساکن یا شاغل در هر شهرستان باشند، میتوانند عضو این تعاونیها شوند.
مثلا در همین رشت، تعاونی توسعه شهرستان رشت حدود ۶ هزار نفر عضو دارد و هر کسی هم از مردم میتواند عضو شود. در بعضی شهرستانها، مثل لنگرود، این تعاونیها تاکنون ۱۱ پروژه انجام دادهاند و سود حاصل از آن نیز به اعضا میرسد.
در حال حاضر در شهرستان رشت، بحث گرفتن یک پروژه پارک جنگلی چند هکتاری مطرح است که در حال پیگیری آن هستند. در رودبار نیز چند روز پیش که حضور داشتیم، تعاونی توسعه استان، کشت دیم در هزار هکتار از زمینهایی غیر قابل کشت را شروع کرده است.
بنابراین به نظرم این تعاونیها امیدبخش هستند؛ چراکه مشارکت سرمایهگذاری و مشارکت مردم را به همراه دارند و از پروژه، پول و سود به همه مردم برمیگردد.