سمانه نگاه، نیما فریدمجتهدی/ در روزهایی که بارِ سنگین کلمه ال‌نینو، از آسمان و زمین می‌بارد، در گیلان، حداقل در مهرماه، باران کم بارید! آنچه مسلم است نقش عوامل دور پیوند (مانند ال‌نینو) در شرایط جویِ هر بخش از جهان، متفاوت است و اینکه میزان تاثیر این عوامل و نوع پدیده هایی که رقم می زند، به موقعیت جغرافیایی و همچنین ساختار آب‌وهوایی آن منطقه، مربوط است.
هنوز در ابتدای سال آبی جاری، تحلیل شرایط بارشی و نقش عواملی چون ال‌نینو، غیرقطعی و پیچیده است. با این حال، الگوی بلندمدت رفتار جوی در پاییزیِ استان گیلان، اغلب متفاوت از شرایطی بوده که در مهرماه امسال دیدیم. چند سالی است که بدون شک این الگو دستخوش تغییر و نوسان شده است. چندمین سال است که مهر و آبان که پُربارش‌ترین ماه‌های استان گیلان بوده‌اند، شرایط خشکی را تجربه می‌کنند.
البته که بارش های آبان ماه هنوز در راه است. اما مهر ماه امسال، مهری به شدت بی‌مِهر بوده‌است! مهر امسال با کاهش 66 درصدی بارش، مهرماهی خشک برای گیلان رقم زده است. شرق گیلان با 85 درصد کاهش بارش، بیشترین کاهش را در استان تجربه کرده‌است.
شرایط بارشی استان در مهر ماه 1405
سال آبی جدید در استان گیلان، با یک شروع خشک قابلِ توجه آغاز شد. با‌این‌حال، نباید فراموش کرد که استان گیلان، سال گذشته نیز از شرایط بارشی نامطلوبی برخوردار بود. در سال آبی جاری، استان گیلان در مجموع 66 درصد کاهش بارش را تجربه کرده است. این شرایط خشکی کل پهنه جلگه‌ای استان گیلان را در‌بر‌می‌گیرد.
رتبه اول کاهش بارش مربوط به ایستگاه رودسر با رقم 91 درصد است. رتبه بعدی به ایستگاه لاهیجان با 80 درصد کاهش بارش است. منجیل با 32 درصد کاهش، کمترین کاهش را تجربه کرده‌است. در این میان خبر خوش شرایط بارشی بالای نرمال ایستگاههای کوهستانی گیلان است. ایستگاه دامنه شمالی ماسوله در شرایط نرمال قرار گرفته است و ایستگاههای دامنه جنوبی دیلمان و جیرنده با شرایط به نسبه بهتر، 24 و 13 درصد بالاتر، از موقعیت مناسب‌تری برخوردارند.
در این میان اما، ایستگاه رودبار، هرچند شرایط معادله را بهم زده است. کاهش بارش 52 درصدی آن، بهم زننده الگوی پیش گفته است که البته شاید ان را به تفاوت ساختاری آن و تحت تاثیر دره سفیدرود بودن آن باید انتساب داد.
نکته اما، علی‌رغم اینکه با‌توجه‌به شرایط آب‌وهوایی قلل اصلی استان چون سُماموس (مرتفع‌ترین قلّه استان) می‌توانست سفیدپوش باشد تنها دوبار قلّه سُماموس برف مختصری را تجربه کرده‌است. بنابراین شرایط پهنه برف استان نیست با الگوهای بلندمدت فاصله دارد.
در مجموع منطقه غرب استان با 65 درصد کاهش، جلگه مرکزی استان با 67 درصد کاهش و شرق استان با 86 درصد کاهش بارش، شرایط نامطلوبی را آغاز کرده‌اند. منطقه کوهستانی نیز در مجموع با رقم 2 درصد کاهش در محدوده نرمال به پایین قرار گرفته است.
مروی به رفتارهای چند سال اخیر استان گیلان نشان می‌دهد که یکی از بزرگترین مولفه‌های تغییر آب‌وهوا که همان، تغییر‌پذیری و پیش‌بینی‌ناپذیری و خارج شدن رفتار جو از الگوهای بلندمدت است برای این استان رخ داده است و این عدم انطباق با الگوهای آب‌وهوایی، امری چالش برانگیز برای برنامه‌ریزهای کشاورزی، منابع آب و انرژی در استان است.
