هر کس این روزها در کوچه‌های رشت قدم بزند، پیش از هر گزارشی، با چشم خودش وضعیت را می‌بیند. در دوره شهرداری رحیم شوقی، دو مدیرعامل برای سازمان مدیریت پسماند منصوب شده‌اند، اما از نگاه ما نه نظافت شهر محسوس‌تر شده و نه تفکیک از مبدا سامان گرفته است.
پرسش اینجاست که بعد از این‌همه جلسه، تغییر و هزینه، نتیجه کجاست؟
شوقی در خرداد ۱۴۰۲ علی مقصودی را منصوب کرد. حدود شانزده ماه بعد، در مهر ۱۴۰۳، سهیل نوری جایگزین او شد. برکناری مقصودی حاصل تحولات مدیریتی خارج از اراده شهردار بود، اما انتخاب نوری تصمیمی درون شهرداری بود و مسوولیتش با شهردار است.
به باور ما، پیشینه اجرایی نوری با پیچیدگی مدیریت پسماند رشت تناسب روشنی نداشت، آن هم درحالی که در بدنه شهرداری نیروهای باتجربه‌تری حضور داشتند. حوزه‌ای که با سلامت مردم، پیمانکاران متعدد و صدها میلیارد تومان منابع عمومی سروکار دارد، مدیری با تجربه مرتبط می‌خواهد. چنین انتصابی طبیعتا پرسش‌هایی درباره معیار شایسته‌سالاری ایجاد می‌کند.
دوره مقصودی بی‌اشکال نبود؛ رییس شورا هم از انباشت زباله‌های تفکیک‌شده و مشکلات پیمانکاران انتقاد کرد. اما دست‌کم آماری منتشر می‌شد: جمع‌آوری روزانه حدود ۸۵۰ تن و هزینه ۳۰۹ میلیارد تومانی جمع‌آوری و انتقال.
این ارقام به‌تنهایی نشانه موفقیت نیستند، اما امکان پرسش را فراهم می‌کرد. امروز به ارزیابی میدانی ما، وضعیت از آغاز این دوره هم نامطلوب‌تر است. شاید اعداد چیز دیگری بگویند و دقیقا برای همین باید منتشر شوند.
شهردار از مدیریت روزانه هزار تن زباله و فعالیت خطوط کارخانه کود آلی گفته است. اما «مدیریت» کلمه‌ای است که چیزی را روشن نمی‌کند. چقدر وارد خطوط پردازش می‌شود؟ چقدر کود قابل استفاده تولید می‌شود؟ چقدر ریجکتی می‌ماند و چقدر دفن می‌شود؟
شورای شهر هم باید با یک معیار نظارت کند. اگر در دوره قبل نظافت محلات موضوع تذکر بود، امروز هم باید باشد؛ بی‌توجه به اینکه مدیرعامل کیست و با شهردار چه نسبتی دارد.
مشکل از این هم عمیق‌تر است. تا وقتی ساختار قراردادها و پرداخت‌ها بر حجم جمع‌آوری و حمل تکیه دارد، پیمانکار چه انگیزه‌ای برای کاهش زباله دارد؟ این موضوع نیاز به بررسی قراردادها دارد، اما نمی‌توان آن را از اصلاح مدیریت پسماند جدا کرد. معیار تفکیک از مبدا هم آموزش و توزیع مخزن نیست؛ کاهش قابل اثبات پسماند مخلوط و کاهش زباله‌ای است که به محل دفن می‌رسد.
مسوولیت نهایی با شهردار است. پس از بیش از سه سال، شهروندان گزارشی عمومی و راستی‌آزمایی‌پذیر می‌خواهند که بگوید:
۱-چه مقدار پسماند جمع‌آوری شده و هزینه هر تن چقدر تغییر کرده است؟
۲- سهم واقعی تفکیک از مبدأ و بازیافت چقدر است؟
۳- کارخانه کود آلی چه مقدار محصول قابل استفاده تولید می‌کند و چه حجمی همچنان دفن می‌شود؟
اگر اعداد بهبود را نشان دهند، بهتر از همه. اگر نه، شهردار باید دلیلش را توضیح دهد. رشت به نام‌های تازه نیاز ندارد؛ به شفافیت، اصلاح ساختار و پذیرش مسوولیت نیاز دارد.