پایان یک رخوت

ورود پژوهشکده گیلان‌شناسی به دهه دوم فعالیت خود همزمان با تغییر مدیریت آن شاید بهانه‌ای باشد برای مرور یک دهه فعالیت پژوهشکده و اهداف آن.

 

بخشی از فرهنگ گیلان‌زمین به دلیل توسعه نامتوازن در صد سال گذشته هیچ‌گاه به ثبت نرسیده است.‌ تاثیرات متداوم مشروطه، دو جنگ جهانی بین الملل، هجوم قوای شوروی به گیلان، کودتای ۳۲، اصلاحات ارضی و انقلاب بهمن ۵۷ تنها در شصت سال و بلایای طبیعی نظیر زلزله ۶۹ و برف های سهمگین سال های ۵۰، ۸۳ و ۸۶  از جمله این رخدادها هستند که در کنار گذار از سنت به مدرنیته، تخریب و بدون مطالعه و آینده نگری بافت‌های تاریخی برای توسعه مراکز شهری رها شدند.

 

و صد البته گذر نسل‌ها بدون انتقال تجربه و البته شکاف میان نسلی منبعث از آن، باعث شد اگر یک نفر را از صد سال پیش به مرکز این شهر بیاوریم نه این شهر را بشناسد، نه این فرهنگ را، نه این زبان را و نه این مردمان را.

 

بطور مثال مراسمی مانند نوروز بل یا احیای تقویم دیلمی اگر به همت پژوهشگران در یک دهه گذشته احیا نمی شد، امروز کمتر اثری از آن بود، ابریشم بعنوان مهمترین کالای تولیدی و صادراتی تاریخ ایران و گیلان در همین سده به محاق رفت و بافت مرکزی شهرهای اصلی استان نظیر رشت، لاهیجان، انزلی، لنگرود و رودسر به واسطه خیابان کشی چنان تغییر یافت که جز در نقشه‌ها و اندک تصاویر و پژوهش‌های موجود، کمتر اثری از گذشته باقی مانده است.

 

در این میان تاسیس پژوهشکده به همت اساتیدی نظیر “عباس پناهی” و “هاشم موسوی” که در بدو تاسیس هم به ترتیب ریاست آن را عهده دار بودند در کنار اهداف تعریف شده آن، باعث شادمانی پژوهشگران گیلان در آن سال ها شد .

 

در کنار برگزاری همایش، نشست‌های علمی و تخصصی در خصوص گیلان، معرفی کتاب و بزرگداشت پژوهشگران برجسته و سمینار، کنفرانس‌ و کارگاه‌های آموزشی مرتبط با فعالیت‌های پژوهشکده در سطح محلی، ملی و بین المللی نظیر بویه شناسی و برگزاری میزگردهای تخصصی در حوزه‌های پژوهشی مرتبط با تاریخ گیلان در ادوار مختلف و تاسیس بخش کوشیار شناسی و یک کتابخانه تخصصی با کتب اهدایی بزرگان گیلان نظیر دکتر محمد معین، شاید بزرگترین نقطه قوت پژوهشکده در آن دوران شناسایی و تقدیر از بزرگان در قید حیات گیلان بود که ذکر اسامی آنان مطول خواهد بود و بزرگترین نقطه ضعف آن نیز عدم توسعه پایگاه اینترنتی و فقدان روابط‌عمومی موثر برای معرفی پژوهشکده و هدایت پژوهشگران علاقمند به سوی آن بود.

 

تغییر دولت‌ها بر روی پژوهشکده هم بی‌تاثیر نبود و در دوران دکتر رنجبر، علاوه بر سیاست‌های دولت رییسی، تاثیر اعتراضات ۱۴۰۱ و آیین‌نامه‌های جدید، بحران انرژی و تعطیلی‌های مکرر نهاد علم، متاسفانه دامن‌گیر این پژوهشکده نیز شد و آن را در یک رخوت و سکون فرو برد.

 

جنگ دوازده روزه، حوادث تلخ دی ماه 1404و جنگ رمضان، قطع همکاری با معدود موسسات آموزشی همکار و تعطیلی حداقل نیمی از سال بدلیل مصوبات شعام، حاصل شرایط سال ۱۴۰۴ بود. زمزمه تغییرات در پژوهشکده از زمستان 1404 مطرح بود اما در اردیبهشت‌ماه شکل رسمی به خود گرفت و ریاست جدید در آغاز دهمین سال این پژوهشکده بر صندلی ریاست نشست و عنوان چهارمین رییس این نهاد را نصیب خود کرد.

 

گیلان نیازمندی‌های پژوهشی فراوانی دارد. پژوهش‌هایی هم در دوره‌ای آغاز شد و هنوز به سرانجام نرسیده است. همانگونه که همایش‌هایی نظیر بویه شناسی، گیلان عصر قاجار، جنبش جنگل و گیلان عصر صفوی در انتظار برگزاری مجدد هستند.

 

جنگل‌های هیرکانی، ابریشم، چای و برنج از موضوعات روز و نیازمند بررسی استان در حوزه مطالعات تاریخی هستند. به زیدیه در قطب زیدیه ایران کمتر پرداخته شده است، در حالی‌که گیلان خاستگاه ایدیولوژیک ایران کنونی بوده است. باستان‌شناسی جلگه نیز نادیده گرفته شده است.

 

اما در کنار تزریق خون تازه به رگ‌های پژوهشکده، پتانسیل کتابخانه تخصصی آن، وجود تنها آزمایشگاه انسان‌شناسی زیستی کشور در آن که‌ می‌تواند مرجع تخصصی تشخیص DNA کشور باشد، فضای فیزیکی مناسب، نزدیکی به مزار میرزا کوچک و امکان برگزاری کارگاه‌های تخصصی در حوزه گیلان‌شناسی، می‌تواند به معرفی بیشتر پژوهشکده کمک شایانی کند.

 

انتصاب ریاست جدید این پژوهشکده در هفته‌ای که گذشت در بهترین زمان ممکن می‌تواند با ترکیبی از جوانی و تجربه ایشان، این نهاد را از سکون پژوهشی و تمرکز بر پژوهش‌های فردی خارج سازد.

ایدون باد