بررسی رابطه بین درختان و شهرها یعنی ورود به قلب تپنده پایداری شهری، سلامت عمومی و تابآوری در برابر تغییرات اقلیمی است. این رابطه عمیقا همزیستگونه است، اما اغلب مملو از تنش و تعارض.
در ادامه، نگاهی جامع به نحوه تعامل درختان و شهرها میاندازیم. از چالشهایی که با آن روبرو هستند تا مزایای بزرگی که ارایه میدهند. در یک شهر، درختان صرفا گیاهانی مجزا از هم نیستند؛ بلکه در مجموع به آنها جنگل شهری گفته میشود. این شامل هر درختی در پارکها، حاشیه خیابانها، حیاط خلوتها و حتی آنهایی که در کوچهپسکوچههای فراموششده میرویند، میشود.
جنگلداران شهری این زیرساختهای سبز را به همان جدیتی مدیریت میکنند که مهندسان عمران جادهها را مدیریت میکنند. زندگی در شهر برای یک درخت بسیار طاقتفرسا است. تردد سنگین عابران و عملیات ساختمانسازی خاک را فشرده میکند و ریشهها را از اکسیژن مورد نیازشان محروم میسازد. بتن و آسفالت پرتوهای خورشید را جذب کرده و ریشهها را داغ میکنند و دمای سطح زمین را نسبت به مناطق جنگلی تا 7 درجه سانتیگراد افزایش میدهند.
ریشهها اغلب برای دسترسی به فضا با تاسیسات زیرزمینی، فاضلابها و پیِ ساختمانها رقابت میکنند. در بالای زمین نیز، برای برخورد نکردن با سیمهای برق به شکلی خشن هرس میشوند. نمکهای جادهای، فلزات سنگین ناشی از دود اگزوز خودروها در خاک جمع میشوند و مانند زهر، ولی با اثرات کند عمل میکنند.
درختان در مناطق پرتردد، آسیب فیزیکی میبینند، محل ریختن زباله میشوند و توسط افراد غیرمتخصص بهطور نادرست هرس میشوند با وجود تمام این سختیها، شهرهایی که بهطور جدی در درختکاری سرمایهگذاری میکنند، بازدهی خیرهکنندهای از سرمایهگذاری خود میبینند.
یک درخت بالغ و پربرگ میتواند روزانه تا حدود ۱۵۰ لیتر آب جذب کرده و به صورت بخار آزاد کند که اثر خنککنندگی آن معادل ۱۰ دستگاه کولر گازی به مدت ۲۰ ساعت کار مداوم است. این امر گرمای کشنده شهری را کاهش میدهد. تاج درختان باران را میگیرند و سیستم ریشهای آنها مانند اسفنج عمل میکند.
یک درخت بالغ میتواند سالانه حجم زیادی از آب باران را جذب کند و به طور قابل توجهی خطر سرریز رواناب سطحی و سیل را کاهش دهد. درختان ذرات معلق (دوده و گردوغبار) را روی برگهای خود به دام میاندازند و آلایندههای گازی مانند ازن، اکسیدهای نیتروژن و دیاکسید گوگرد را جذب میکنند. درختان ریههای شهر هستند. در مقیاس جهانی، درختان شهری تقریبا ۵/۵ میلیارد تن کربن را در خود ذخیره میکنند.
مطالعات بهطور مداوم نشان میدهد که محلههایی با تاجپوشش متراکم درختی، نرخ افسردگی، اضطراب و بیشفعالی کمتری دارند. بیمارانی که از اتاق خود درختان را میبینند، سریعتر بهبود مییابند. املاکی که درختان بالغ دارند، ۵ تا ۱۵ درصد بیشتر به فروش میرسند. خیابانهای سایهدار آسفالت خنکتری دارند به این معنی که آسفالت زودتر ترک نمیخورد و سالانه مبلغ زیادی در هزینههای تعمیر و نگهداری جادهها صرفهجویی میشود.
جنگلداری شهری مدرن بر شعار دقیقی تاکید دارد: درخت مناسب را برای مکان مشخص انتخاب کنیم. در خیابانهای باریک با سیمهای برق، شهرها گونههای کوتاهرشد بکاریم. در بلوارهای عریض، درختان بزرگ و عمرطولانی کاشته شوند. در مناطق مستعد خشکسالی، شهرها به سمت گونههای مقاوم میروند. در گذشته، شهرها یک گونه را در تمام خیابانها میکاشتند.
وقتی بیماری مرگ نارون شیوع پیدا کرد، میلیونها درخت را نابود کرد و خیابانها را لخت گذاشت. امروزه، جنگلبانان بر تنوع زیستی تاکید میکنند، هیچ گونهای نباید بیش از ۱۰ درصد از کل تاجپوشش یک شهر را تشکیل دهد. علاوه براین، بسیاری از شهرها جمعیت درختان پیر و سالخوردهای دارند. وقتی درختان به پایان عمر خود در محیط شهری میرسند (معمولا ۶۰ تا ۱۰۰ سال)، خطرناک میشوند. شهرهای آیندهنگر، همین الان درختان جوان میکارند تا وقتی درختان کهنسال از بین رفتند، تاجپوشش به طور کامل از دست نرود.
آینده شهرها فراتر از صرفا کاشتن یک درخت حرکت میکند. ما در حال ورود به عصر شهرهای دوستدار طبیعت هستیم. با استفاده از روش ژاپنی میاوکی (میکروجنگل ها)، نهالهای بومی و انبوه را در زمینهای کوچک خالی شهری میکارند. این جنگلهای کوچک ۱۰ برابر سریعتر رشد میکنند و تنها در چند سال به قطبهای تنوع زیستی تبدیل میشوند.
شهرها، حسگرهای اینترنت اشیا به درختان متصل میکنند تا رطوبت خاک و رشد آنها را پایش کنند و زمانی که درختی دچار تنش یا خطر سقوط است به جنگلبانان هشدار دهند. شهرها برای اتصال تاجپوشش درختان، مسیرهای پیوستهای طراحی میکنند که به پرندگان و حشرات اجازه دهد بهطور ایمن از میان پیچوخمهای شهری مهاجرت کنند.
ضربالمثلی قدیمی میگوید: بهترین زمان برای کاشتن درخت، بیست سال پیش بود. دومین زمان بهترین، همین الان است. در شهرها، این موضوع بهمعنای واقعی کلمه، مساله مرگ و زندگی است. شهری بدون درخت، یک تنور بتنی است؛ شهری با تاجپوشش متنوع و سرسبز، خانهای زیستپذیر است.