مستند پرتره «خط سمیع» به کارگردانی سعیده پورعلی و تهیهکنندگی فرید فیروزی، با تمرکز بر زندگی حرفهای، دیدگاههای معماری و نقش آموزشی محمدمهدی رییس سمیعی، معمار ملی و از چهرههای اثرگذار در شکلگیری جریان آموزش معماری در گیلان، آماده نمایش شد. مستند «خط سمیع» در مدت ۳۹ دقیقه تولید شده و تهیهکنندگی آن را فرید فیروزی بر عهده دارد. خانه فرهنگ گیلان مجری طرح و سازمان نظام مهندسی ساختمان استان گیلان سرمایهگذار این پروژه هستند.
معماری گیلان فقط در بناهای بهجامانده از گذشته خلاصه نمیشود؛ بخشی از تاریخ آن را معمارانی ساختهاند که همزمان با طراحی بنا، در شکلگیری نسلهای بعدی معماران نیز نقش داشتهاند.
این مستند با محوریت روایت شخصی رییس سمیعی، بخشی از تجربه حرفهای و نقش آموزشی او را در دورههای مختلف فعالیتش بررسی میکند و به رابطه میان معماری، آموزش و تجربه زیسته این معمار ملی و از چهرههای اثرگذار معماری معاصر گیلان پرداخته است.
«محمدمهدی رییس سمیعی»، دانشآموخته فوق لیسانس معماری از دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه ملی ایران در سال 1349، فوق لیسانس طراحی شهری از انستیتو معماری و شهرسازی کالیفرنیای جنوبی آمریکا در سال 1357، دانشوری معماری از دانشگاه شهید بهشتی در سال 1378 و دکترای معماری از دانشگاه شهیدبهشتی در سال 1383در سوابق تحصیلی وی آمده است.
طراحی مجتمع مسکونی (باغ شهر) لاکان شهر رشت در زمینی به مساحت 33 هکتار و 1250 واحد مسکونی، طراحی و نظارت مسجد اعظم امام خمینی (مصلی رشت) در زمینی به مساحت 3/3 هکتار و زیربنای 10000متر مربع (ثبت بهعنوان اثرملی، فرهنگی و تاریخی و میراث معماری معاصر)، برنده اول مسابقه طراحی مجموعه فرهنگی و آرامگاه استاد معین، طراحی ساختمان استانداری گیلان، طراحی ساختمان سرپرستی بانک ملت استان گیلان، طراحی ساختمان شهرداری چابهار، طراحی مجموعه تفریحی و ورزشی قصربازی در مسیر راه رشت به انزلی و …. تنها بخشی از نیم قرن تجربه معماری دکتر محمدمهدی رئیس سمیعی در حوزه معماری است.
«خط سمیع» تلاشی برای ثبت بخشی از زندگی و تجربه حرفهای محمدمهدی رئیس سمیعی است؛ معماری که پس از تحصیل در آمریکا به ایران بازگشت و در ادامه فعالیتهای حرفهای خود، در شکلگیری و توسعه آموزش معماری در گیلان نیز نقش داشت. این مستند با رویکردی پرترهمحور، تنها به معرفی پروژههای معماری رئیس سمیعی محدود نشده و تلاش کرده است زندگی شخصی، دوران کودکی، مسیر تحصیل، فعالیتهای حرفهای و تجربه آموزشی او را در کنار یکدیگر روایت کند.
***
ورود به زندگی یک معمار
«سعیده پورعلی»، کارگردان مستند «خط سمیع»، درباره چگونگی شکلگیری این پروژه به خبرنگار مرور گفت: ایده ساخت مستند ابتدا در گروه معماری خانه فرهنگ گیلان مطرح شد. من عضو این گروه هستم و از من خواسته شد ساخت این مستند را آغاز کنم. به گفته او، نخستین روز فیلمبرداری در دیماه سال گذشته انجام شد و فیلمبرداری تا مرداد امسال ادامه داشت؛ هرچند شرایط ناشی از جنگ در مقطعی موجب ایجاد وقفه در روند تولید شد.
مستند پرتره «خط سمیع» به کارگردانی سعیده پورعلی و تهیهکنندگی فرید فیروزی، با تمرکز بر زندگی حرفهای، دیدگاههای معماری و نقش آموزشی محمدمهدی رییس سمیعی، معمار ملی و از چهرههای اثرگذار در شکلگیری جریان آموزش معماری در گیلان، آماده نمایش شد
پورعلی درباره رویکرد مستند توضیح داد: هدف ما این بود که «زیست» دکتر سمیعی را به تصویر بکشیم. به همین دلیل جلسات متعددی را در خانه شخصی ایشان برگزار کردیم و تلاش کردیم به جای اینکه صرفا درباره زندگی و فعالیتهایشان صحبت کنیم، بخشی از زندگی روزمره و فضای شخصی ایشان را نیز ثبت کنیم.
وی افزود: دکتر سمیعی اجازه دادند وارد حریم شخصی ایشان شویم و از خانه و فعالیتهای روزمرهشان فیلمبرداری کنیم. این بخش برای ما اهمیت داشت تا مخاطب بتواند در کنار شناخت شخصیت حرفهای، با وجه شخصی زندگی ایشان نیز آشنا شود.
از تحصیل در آمریکا تا تاسیس دانشکده معماری دانشگاه گیلان
کارگردان «خط سمیع» با اشاره به ساختار روایی فیلم گفت: زندگینامه دکتر سمیعی برای ما اهمیت زیادی داشت. تلاش کردیم روایت را از محل تولد و دوران کودکی ایشان آغاز کنیم و در ادامه به دوره تحصیل در آمریکا و بازگشت ایشان به ایران برسیم.
پورعلی ادامه داد: سمیعی پس از بازگشت به ایران، فعالیتهای معماری خود را در گیلان دنبال کرد و در همان دوره در شکلگیری و تاسیس دانشکده معماری دانشگاه گیلان نیز نقش بسزایی داشت. به همین دلیل در مستند تلاش کردیم سه وجه شخصی، آموزشی و حرفهای زندگی ایشان را در کنار یکدیگر روایت کنیم.
محمد مهدی رییس سمیعی پس از بازگشت به ایران، فعالیتهای معماری خود را در گیلان دنبال کرد و در همان دوره در شکلگیری و تاسیس دانشکده معماری دانشگاه گیلان نیز نقش بسزایی داشت
او با اشاره به محدودیت زمانی فیلم افزود: زندگی سمیعی ابعاد بسیار گستردهای دارد و طبیعتا در یک مستند ۳۹ دقیقهای نمیتوان همه زوایای آن را پوشش داد. این زندگی ظرفیت آن را دارد که در مستندهای دیگری نیز مورد بررسی قرار گیرد. ما در این فیلم تلاش کردیم زندگی حرفهای را در کنار زندگی شخصی ایشان قرار دهیم.
از لاکانشهر تا دهکده ساحلی و مصلی رشت
بخش دیگری از «خط سمیع» به فعالیتهای حرفهای «مهدی رییس سمیعی» و پروژههایی اختصاص دارد که او در طول سالهای فعالیت خود در گیلان طراحی یا اجرا کرده است.
به گفته پورعلی، ساختمان استانداری، سرپرستی بانک ملت، ساختمان بانک سامان، قصر بازی، شهرک لاکانشهر، ویلای شخصی و طرح دهکده ساحلی از جمله پروژههایی هستند که در این مستند مورد توجه قرار گرفتهاند.
او همچنین به طراحی بنای مصلی رشت اشاره کرد و گفت: یکی از پروژههایی که در فیلم به آن پرداختهایم، بنای مصلی رشت است که در فهرست آثار ملی ایران نیز به ثبت رسیده است. ارتباط دکتر سمیعی با مرحوم آیتالله احسانبخش و نقش پروژه مصلی در شکلگیری برخی سفارشهای بعدی نیز از موضوعات مورد توجه ما بوده است.
یکی از پروژههایی که در فیلم به آن پرداختهایم، بنای مصلی رشت است که در فهرست آثار ملی ایران نیز به ثبت رسیده است. ارتباط دکتر سمیعی با مرحوم آیتالله احسانبخش و نقش پروژه مصلی در شکلگیری برخی سفارشهای بعدی نیز از موضوعات مورد توجه ما بوده است
روایت از زبان معمار
یکی از ویژگیهای «خط سمیع»، استفاده از روایت مستقیم شخصیت اصلی است. پورعلی در این باره گفت: قهرمان این مستند خودش راوی قصه خودش است و تلاش کردیم روایت را بدون دخل و تصرف از زبان خود دکتر سمیعی پیش ببریم.
در کنار روایت رئیس سمیعی، تعدادی از استادان و صاحبنظران حوزه معماری نیز در این پروژه حضور داشتهاند. پورعلی از دکتر مهرگانی، دکتر سیندخت رضایی، دکتر نیکفهم و دکتر مصطفی پورعلی به عنوان افرادی نام برد که در روند تولید مستند همراه گروه بودهاند و هرکدام از زاویهای به بخشی از زندگی و فعالیتهای رئیس سمیعی پرداختهاند.
او گفت: حضور این افراد کمک کرد گفتوگو شکل بگیرد و بخشهای مختلف زندگی و فعالیت حرفهای دکتر سمیعی از زاویههای متفاوت مورد بررسی قرار گیرد.
به گفته سعیده پورعلی، کارگردان فیلم مستند خط سمیع؛ احتمال برگزاری برنامهای در خانه فرهنگ گیلان برای نمایش و رونمایی از این مستند وجود دارد و در صورت فراهم شدن شرایط، این فیلم تا شهریورماه به نمایش درمیآید. قرار است در این برنامه از محمدمهدی رییس سمیعی تقدیر شود. همچنین این مستند برای حضور در جشنوارههای مختلف نیز ارسال خواهد شد.
«خط سمیع» به کارگردانی سعیده پورعلی و تهیهکنندگی فرید فیروزی تولید شده است. میلاد بهداد مدیر تولید و دستیار کارگردان، میلاد سرابی مدیر فیلمبرداری، امیرحسین خانیپور تدوینگر و ستاره احمدی عکاس و فیلمبردار پشت صحنه این پروژه و صدابرداری این مستند را سمیه عابدین پور بر عهده داشته است.