افزایش چشمگیر سفر به گیلان در یک سال گذشته ــ سالی که همزمان با دو جنگ و شرایط ویژه کشور سپری شد ــ فشار مضاعفی بر زیرساختهای جادهای استان وارد کرده است. محور قزوین–رشت، به ویژه در محدوده امامزاده هاشم و روستای گلسرک، همواره یکی از گرههای اصلی ترافیک سنگین شمال کشور بوده؛ مسیری که در ایام پرتردد عملا قفل میشود و ساعتها معطلی برای مسافران رقم میزند.
در دل همین محدوده، کاروانسرای شاهعباسی، تپه تاریخی و تونلهای تاریخی گلسرک قرار دارند؛ آثاری ارزشمند که بخشی از هویت تاریخی منطقه را شکل میدهند. از سال گذشته اداره کل راهداری گیلان وعده داده بود بخشی از مسیر بین پلیسراه تا امامزاده هاشم را تعریض کند و اجرای پروژه را به پیمانکار بخش خصوصی سپرد، اما به دلایلی از جمله کمبود اعتبارات، عملیات با کندی پیش رفت و به صورت مقطعی و نیمهتمام رها شد.
اکنون در حالیکه پروژه هنوز به سرانجام نرسیده، پیمانکار با دستور راهداری و بدون اخذ مجوزهای لازم، اقدام به تخریب بخشی از تپه تاریخی شاهعباسی برای توسعه مسیر کرده است. این در حالی است که میراثفرهنگی رسما با ادامه عملیات مخالفت کرده، اما کار همچنان ادامه دارد و به گفته اهالی محل و دهیاری، مسئولان محلی با استناد به شرایط اضطراری جنگ و عنوان «پروژه ملی» آنان را از پیگیری و جلوگیری از تخریب منع و حتی تهدید میکنند. تخریب هزاران درخت از نوع کمیاب و در معرض انقراض از گونههای درختان هیرکانی از دیگر تبعات شوم ادامه این دست فعالیتهای عمرانی فاقد مجوزات قانونی است.
شروع تخریب غیرقانونی و بیاعتنایی پیمانکار
«سجاد صولت»، دهیار روستای گلسرک، در گفتوگو با مرور در این خصوص توضیح داد: از سال گذشته پروژهای برای تعریض ۱۱ کیلومتر از محور رشت–قزوین، حدفاصل پلیسراه تا امامزاده هاشم، تعریف شده است. این پروژه پیشتر توسط پیمانکار دیگری اجرا میشد که به دلیل ناتوانی در پیشبرد عملیات خلع ید و پیمانکار فعلی جایگزین او شد. با اینحال، فعالیت این پیمانکار نیز با نوسانات شدید همراه بوده و کار بارها متوقف و دوباره از سر گرفته شده است.
دهیار گلسرک: پیمانکار به طور ناگهانی یک دستگاه بیل مکانیکی را به پایین تپه شاه عباسی منتقل کرده و اقدام به خاکبرداری در محدوده پیچ شاه عباسی کرده است. این تپه به همراه تونلها و استحکامات نظامی موجود در بالای آن، در سال ۱۴۰۰ و پس از خاکبرداریهای غیر اصولی، به عنوان اثر ملی در فهرست میراثفرهنگی ثبت شده است
وی افزود: به پیمانکار تکلیف شده محدوده دوربرگردان کاروانسرای شاهعباسی را که در حال حاضر غیراستاندارد و ناایمن است، برای تسهیل تردد خودروها اصلاح و اجرا کند. همچنین مقرر شد تجهیزات کارگاهی و لجستیکی پروژه به همین نقطه منتقل شود. از اواخر بهمن سال گذشته تجهیز کارگاه انجام و عملیات آغاز شده است. با اینحال، طی این مدت خاکبرداریهای گستردهای بدون رعایت الزامات ایمنی صورت گرفته که خطر بروز تصادفات را افزایش داده است؛ موضوعی که به پلیسراه نیز اطلاع دادهایم.
دهیای روستای گلسرک اضافه میکند: مساله اصلی اما اقدام اخیر پیمانکار است. او به طور ناگهانی یک دستگاه بیل مکانیکی را به پایین تپه شاه عباسی منتقل کرده و اقدام به خاکبرداری در محدوده پیچ شاه عباسی کرده است. این تپه به همراه تونلها و استحکامات نظامی موجود در بالای آن، در سال ۱۴۰۰ و پس از خاکبرداریهای غیر اصولی، به عنوان اثر ملی در فهرست میراثفرهنگی ثبت شده است.
بر این اساس، هرگونه فعالیت عمرانی، ساختوساز یا خاکبرداری در محدوده این اثر باید با رعایت حریم مصوب و اخذ مجوز رسمی از میراثفرهنگی انجام شود؛ در حالیکه هیچ یک از این مراحل قانونی طی نشده و پیمانکار بدون مجوز اقدام به عملیات کرده است.
وی افزود: در همان روز، موضوع را به یگان حفاظت میراثفرهنگی و نیروی انتظامی اطلاع دادیم و مانع ادامه فعالیت غیرقانونی شدیم. در نهایت صورتجلسهای تنظیم و توقف عملیات به پیمانکار ابلاغ شد تا تا زمان صدور مجوز، هیچگونه فعالیتی انجام ندهد. قرار بود پیمانکار برای دریافت مجوز اقدام کند، اما مجددا عملیات را از سر گرفت.
دهیار روستای گلسرک میگوید: دو روز گذشته نیز پیمانکار بار دیگر بیل مکانیکی را به آن سوی پیچ شاه عباسی منتقل کرده و اقدام به خاکبرداری کرد که با دخالت ما، کار متوقف شد. با اینحال، پیمانکار ما را تهدید کرده که به کار خود ادامه خواهد داد و دهیاری قادر به جلوگیری از آن نیست.
تعطیلات اداری و بیم تخریبهای جبرانناپذیر
پیمانکار همچنین دو کارشناس میراثفرهنگی مرتبط با پروژه را به محل آورد، اما به گفته دهیار، این کارشناسان نسبت به تخریبهای انجامشده و عدم رعایت حریم اثر ملی تذکر جدی ندادند. مجددا با حضور کارشناسان از محدوده بازدید شد و مقرر گردید تا زمان صدور مجوز رسمی، عملیات متوقف بماند. با این وجود، پیمانکار امروز پنجشنبه 31 اردیبهشت دوباره کار را آغاز کرده و عملا به تذکرات بیاعتنایی کرده است.
راهداری اعلام کرده نمیتوان مانع اجرای پروژه ملی شد و حتی با تمسک به شرایط جنگی کشور، تهدید کرده که مردم حق جلوگیری از اجرای پروژههای ملی را ندارد. همچنین هشدار داده علیه دهیاری و پیگیریهای رسانهای اهالی اقدام خواهد کرد
صولت ادامه داد: اداره کل میراثفرهنگی روز گذشته طی نامهای رسمی مخالفت خود را با اجرای پروژه در این محدوده به اداره کل راهداری گیلان اعلام کرده و تصریح داشته که هیچگونه فعالیتی نباید انجام شود. قرار است رونوشت این نامه روز شنبه در اختیار دهیاری قرار گیرد تا بتوانیم از طریق آن پیگیر توقف عملیات شویم. اما با توجه به تعطیلی ادارات در روزهای پایانی هفته، نگرانی ما این است که در فاصله باقیمانده تا شنبه، تخریبهای بیشتری در این محدوده انجام شود.
به گفته صولت، نیروی انتظامی نیز تذکر توقف داده و اعلام کرده در صورت ادامه فعالیت، ورود و دستور قضایی دادستانی ضروری است. دهیار گلسرک در پایان اضافه کرد: اداره کل راهداری و حملونقل جادهای گیلان عنوان میکند این پروژه ملی است و با پنهان شدن پشت این عنوان برای پیشبرد غیرقانونی پروژه استفاده میکند، در حالیکه این پروژه در سطح استانی تعریف شده است. راهداری اعلام کرده نمیتوان مانع اجرای پروژه ملی شد و حتی با تمسک به شرایط جنگی کشور، تهدید کرده که دهیاری و مردم محلی حق جلوگیری از اجرای پروژههای ملی را ندارد. همچنین هشدار داده علیه دهیاری و پیگیریهای رسانهای اهالی اقدام خواهد کرد و با طرح شائبه منافع شخصی آنها و با صدور یک جوابیه، تلاش میکند موضوع اجرای غیرقانونی پروژه و آسیب به اثر ثبت ملی را تحتالشعاع قرار دهد.
لازم به ذکر است؛ رسانه مرور برای انعکاس دیدگاه رسمی ادارهکل راهداری و حملونقل جادهای گیلان، موضوع را پیگیری کرد تا توضیحات این نهاد درباره روند اجرای پروژه و ادعاهای مطرحشده منتشر شود. با اینحال پاسخی از سوی مسئولان مربوطه دریافت نشد.