قریب 70 روز پس از آتشسوزی بازار بزرگ رشت؛ این بازار همچنان در گیرو دار وعدههای مسئولان و عدم و همکاری بانکها و بیمهها با دستان خالی بر خاکستر خود نشسته و چشم انتظار احیا و مرمت است. 430 واحد صنفی با مالکیت حقیقی و حقوقی در گسترهای 15276 متر مربعی (بیش از یک و نیم هکتار) و سطح اشغال 9278 متر مربع، طی اعتراضات شب 18 دی ماه 1404 در آتشسوزی بازار بزرگ رشت سوختند.
طی این حریق که ناشی از سرایت آتشسوزی مسجد حاج مجتهد به سایر واحدهای صنفی رخ داد، 7 راسته بازار شامل (طاقی بزرگ، طاقی کوچک، قصیریه فخر، لوازمالتحریر، میخ فروشان وحومه، سرای ملک و تعدای از واحدهای صنفی خیابان شریعتی نابود و به گفته فعالین بازار قریب 400 کسبه به طورِ مستقیم و بیش از 6 هزار نفر محل کسب و اشتغال خود را از دست دادند.
حال با گذشت دو ماه از این حوادث و به رغم حضور متعهدانه استاندار گیلان و پیگیری مداوم در خصوص احیا و مرمت و پرداخت خسارات، ترک فعلها و عدم همکاری بیمهها از پرداخت دیون، ترکشهای تازهای به جان زخمی بازاریان وارد کرده است و مجالی برای تنفس و احیای مجدد به آنها نمیدهد.
***
پایگاه خبری مرور در میزگردی با حضور فعالین بازار و مسئولین استان به تشریح این چالشها و موانع پیش روی بازار رشت بعد از آتشسوزی پرداخت. «علیرضا تهیدست» رییس اتاق اصناف گیلان، «محمدرضا قاسمیان» معاونت فنی استانداری گیلان، «مهیار سماکچی» عضو و سخنگوی شورای شهر رشت و فعال بازار و «بهاری» رییس اتحادیه لوازمالتحریر در این میزگرد به بیان مشکلات، موانع و اقدامات انجام شده در روند احیای بازار پرداختند. آنچه در این نشست قابلتوجه و اهمیت است؛ اشاره مستقیم به قصور و ترک فعل بیمهها در روند احیا و بازسازی بخشهای سوخته بازار رشت است که در ادامه میخوانید.
***
بازار پول خود را میخواهد و بیمه باید پاسخگو باشد
«علیرضا تهیدست»، رییس اتاق اصناف گیلان، در ابتدا با بیان اینکه عمق فاجعه بازار رشت قابل مقایسه با سایر حوادث مشابه کشور نیست تصریح کرد: بازار برای مرمت و بازسازی با مشکلات و چالشهای زیادی مواجه است. اعم از دریافت تسهیلات بانکی و مالی، مرمت، تسهیل در قوانین منعی صدور چک بانک تا زمان استقرار موقت بازاریان.
این فعال صنفی با تاکید به حضور و مساعدت ویژه استاندار گیلان در تسریع عملیات احیا و مرمت بازار و تلاش برای استقرار موقت بازاریان در نقاط دیگر به چالشهای موجود در اجرای این اقدامات اشاره کرد و گفت: در جلسات متعددی که با استانداری و دستگاههای متولی برگزار شد؛ مناطق مختلفی برای استقرار موقت حدود 330 بازاری آسیب دیده معرفی شد؛ از جمله بلوار آیتالله احسانبخش، خیابان جوان، خیابان شریعتی که مطرح شدند اما همه اینها به دلایل شرایط خاص و نیاز به استقرار بلندمدت و در نظر گرفتن شرایط جوی، زیرساختهای برق، اینترنت و تلفن مانع از این انتقال شد که در نهایت مجمتع آدینه با تودیع 60 واحد مغازه برای اسکان بازاریان بهترین گزینه انتخاب شد که متاسفانه به دلیل مخالفت سهامداران و جلوگیری از جزیرهای شدن استقرار اصناف این امر نیز محقق نشد.
فرار رو به جلو بیمه از پرداخت دیون
رییس اتاق اصناف در ادامه به مبحث بیمه بهعنوان یکی مهمترین مطالبات بازاریان اشاره و با انتقاد از بیمه مرکزی و بیمه ایران در عدم همکاری پرداخت خسارت به بازاریان آسیبدیده افزود: بیمه برای فرار از پرداخت دیون، بهانههای مختلف را دستاویز عدم پرداخت خسارات کرده است و تاکنون منجر به نتیجه نشده که این رفتارها مورد تایید مقامات استان و بازارایان نیست.
وی تصریح کرد: بیمه معتقد است؛ آیتمهای مربوط به آتشسوزی ناشی از بلوا و اغتشاشات در قراردادهای ما با بازاریان دیده نشده و پرداخت این دیون شروط خاصی دارد. این در حالی است که آنچه خود بازاریان اعتقاد دارند این است که این آتشسوزی ناشی از حریق بلوا و اغتشاش نبوده و متاثر از آتشسوزی یک نقطه دیگر بوده است. لذا اینجا یک مبحث حقوقی پیش آمده که بیمه با استفاده از این خلا فرار رو به جلو انجام میدهد.
با اینحال تهیدست تاکید کرد: با توجه به اینکه بیمه از تعهدات خود فرار و شانه خالی کرده و موضوع دیگری را دستاویز عدم پرداخت دیون خود قرار داده اما قوانین جاری کشور آنقدر محکم و مستدل است که در نهایت بازارایان قادر به دریافت مطالبات خود از بیمهها باشند. چون اکثریت این افراد در همان ساعات اولیه تامین دلیل انجام دادند و از بعد اعلام خسارت و کارشناسی خسارت نمایندگیهای بیمه و کارگزاران بیمه مستندات مرتبط با حریق را در بحث سیکل اداری خود وارد کردند.
تهیدست: بیمه برای فرار از پرداخت دیون، بهانههای مختلف را دستاویز عدم پرداخت خسارات کرده است که این رفتارها مورد تایید مقامات استان و بازارایان نیست. با اینحال قوانین جاری کشور آنقدر محکم و مستدل است که در نهایت بازارایان قادر به دریافت مطالبات خود از بیمهها باشند
وی تاکید کرد: آتشسوزی هیچگاه با میل صاحبین صنوف رخ نمیدهد و کسبه بعد از سالها پرداخت حق بیمه اکنون برای دریافت دیون خود محق هستند. این در حالی است که بیمهها با ارایه تبصرههای مختلف تاکنون از این امر فرار کردهاند. حال آنکه متولی اصلی بیمه مرکزی و بیمه ایران، دولت است. بازار پول خود را میخواهد. پولی که سالها برای چنین روزی به بیمه پرداخت و در واقع سرمایهگذاری کرده.
تهیدست، درآمد بیمهها طی سه سال اخیر از بازار رشت را در حدود 7 همت اعلام کرد و افزود: خسارات بخش آسیبدیده بازار رشت 3 همت است. لذا با توجه به اینکه سقف تسهیلات بیمه 1/1 همت تعیین شده از این رو بار مالی برای بیمه در پرداخت دیون وجود ندارد. متاسفانه اعتمادسازی فرهنگ بیمه با این اقدامات زیر سوال رفته و بیمهها باید در قبال بازاریان پاسخگو باشند.
وی در پاسخ به سوال مرور در خصوص پیشرفت کار و رفع موانع بازسازی بازار و مطالبات کسبه آسیبدیده اظهار کرد: بحث دیگر مورد مطالبه است استمحال تسهیلات و صدور چکهای برگشتی بود که تاکنون بیش از 10 درصد مطالبات و رفع موانع انجام شده و هماکنون در باب ابعاد مالی و تسهیلات بسیاری از افراد حادثهدیده تشکیل پرونده دادهاند.
رییس اتاق اصناف همچنین چگونگی مالکیت، میراثی بودن و تولیت اوقافی بخشی از بازار و واحدهای آسیبدیده را از دیگر موانع بازسازی بازار عنوان کرد و افزود: یک چالشی که وجود دارد ثبت ملی برخی مغازههاست که بازسازی و مرمت آنها مشکلات خودش را دارد. اما یک بخش دیگر اشخاص حقیقی که مالکین مغازهها هستند ولی سالیان درازی است که به هیچ عنوان سرقفل دار ملک خود را ندیدهاند.
یک بخش نیز مالک حضور دارد و براساس قوانین مالک و مستاجر و قوانین سرقفل و حق کسب پیشه خود را در موقعیتی میبیند که میتواند مانع از جلوگیری از بازسازی شود تا در شرایط بهتری ملک خود را تبدیل به احسن کند و این شرایط مناسب بهرهبردار عامه از مغازهها نیست. اما آنچیزی که اینجا وجود دارد تمامی افرادی که دچار خسران شدهاند اینکه آتشسوزی و تخریب بنا با میل و خواسته آنها نبوده و قاعدتا این موضوع باید از سوی قانونگذار مدنظر قرار بگیرد که تا چه اندازه سرقفل دار مقصر بوده و تا چه میزان میتواند برای افراد سرمایهگذار و بهره بردار سنگاندازی باشد.
***
قوانین میراثی مانع بزرگ بازسازی بازار
«عبدالرضا قاسمیان»، سرپرست فنی و امور عمرانی و حملونقل ترافیک استانداری گیلان، نیز با ارایه گزارشی فنی از مباحث نقشهبرداری و بازسازی با لحاظ قوانین میراثی تصریح کرد: در حال حاضر یکی از بزرگترین موانع پیش روی انتقال کسبه و بازسازی بازار، مباحث میراثی و ثبت ملی و حرایم ثبتی است که اجازه هیچ تغییری نمیدهد. طبق بررسیها سرقفلی و مالکیت دارند برخی مغازهها عمدتا در اختیار نهادهایی مانند اوقاف، میراثفرهنگی و بیناد مستعضعفان است.
وی با بیان اینکه نقشههای پلاک ثبتی بازار به دلیل نبود کاداستر مشخص نبودند ما با اجرای نقشهبرداری توانستیم مساحت بخش سوخته بازار را در هفت راسته ( طاقی بزرگ، طاقی کوچک، قصیریه فخر، لوازمالتحریر، میخ فروشان، سرای ملک و تعدای از واحدهای صنفی خیابان شریعتی) به میزان 5/1 هکتار بدست بیاوریم. مساحت فضای اشغال کسبه بالغ بر 9 هزار متر مربع عرصه بود.
وی با اشاره به مشکلات میراثی سه راسته طاقی بزرگ، طاقی کوچک و سرای ملک اظهارکرد: به دلیل ثبت ملی عملا دخل و تصرف در این سراها سخت است و ما قادر به هیچ تغییری نیستیم مگر با نظر میراث. مابقی نیز حریم میراثی است و با مساعدت و پیگیری استاندار در تلاشیم که بحث ارتفاع موارد منعی را رفع کنیم. برای سایر مناطق که میراثی نیستند توانستیم از بحث ارتفاع استفاده کنیم تا نظر بازاریان را جلب نماییم.
قاسمیان با اشاره به مشکلات میراثی سراهای بازار در بازسازی و حضور قایم مقام وزیر میراثفرهنگی از رایزنی و گزارش کامل استاندار با هیات دولت قبل از وقوع جنگ خبر داد و گفت: خیلی امیدوار بودیم در این راستا کمکی از سوی دولت دریافت کنیم که متاسفانه با وقوع جنگ بهنظر میرسد کمک مالی دولت از محل مدیریت بحران کشور در بحث میراث فعلا امکانپذیر نباشد.
قاسمیان: در حال حاضر یکی از بزرگترین موانع پیشروی بازسازی بازار، مباحث میراثی و ثبت ملی و حرایم ثبتی است که اجازه هیچ تغییری نمیدهد. طبق بررسیها سرقفلی و مالکیت دارند برخی مغازهها عمدتا در اختیار نهادهایی مانند اوقاف و میراثفرهنگی است
نماینده استاندار در حوزه بازسازی بازار به مالکین دارای سرقفلی پروانه ساخت رایگان اعطا و همان فضا بهعنوان تضمین تسهیلات بانکی معرفی شود. ضمن اینکه معدل سپرده بانکی ملاک عمل دریافت تسهیلات قرار نگیرد. خدمات نظام مهندسی نیز رایگان خواهد بود.
وی به حمایتهای مالی و تسهیلاتی بانکها و شهرداری رشت اشاره و افزود: هفته گذشته در شورای تامین دو مصوبه داشتیم. در خصوص شرایط مالکیتی برای کسبهای که هیچ دخل و تصرفی در آتشسوزی نبودند، مصوب شد شهرداری به مانند قبل به آنها پروانه ساخت بدهد و در بحث تسهیلات بانکی نیز همان فضا بهعنوان تضمین وام تعیین شود و همچنین بعد از 18 دی ماه کلیه چکهای برگشتی کسبه در بحث دریافت تسهیلات بانکی ملاک قرار نگیرد.
نماینده استاندار در پاسخ به سوال مرور در خصوص متولی پرداخت خسارت بازار کدام نهاد است؟ اظهار کرد: با توجه به پیچیدگی موضوع آتشسوزی بازار که خارج از اختیار کسبه بود در این بحث در روزهای ابتدایی حادثه، اعتقاد استاندار این بود که کسبه درگیر این موضوع نشوند و بخشی از خسارت از محل اعتبارات بحرانی استان پرداخت شود که قراردادش نیز توسط شهرداری منعقد شد، از این رو به دنبال این بودند که هیچ هزینهای برای بازاریان نباشد اما از سوی بازاریان این ذهنیت وجود داشت که باید خسارت توسط بیمه پرداخت شود. ولی بیمه شرایط خاص خودش را دارد و به دلیل اینکه بحث بیمه خارج از این اختیارات ایشان بود در واقع تاکنون میسر نشده و منتظریم ببینیم چه تصمیماتی بعد از رایزنیهای استاندار با وزیر اقتصاد و بیمه اخذ خواهد شد.
***
اگر بیمه تاوان ندهد آنها را رسوا میکنم
«مهیار سماکچی»، عضو و سخنگوی شورای شهر رشت و فعال صنفی بازار، نیز بر پیگیری حق بازاریان برای دریافت خسارات و دیون از بیمه تاکید کرد و افزود: شخصا به دلیل ذینفع بودن در بازار، شخصا به دنبال دریافت دیون از بیمه خواهد بود. ضمن اینکه در برخی از نمایندگان اصناف و شورای شهر رشت این محوریت برای پیگیری حقوقی مطالبات بیمهای وجود دارد.
وی با بیان اینکه در روز اول وقوع حادثه به جز آتشنشان و کسبه هیچ مسئولی در بازار حضور نداشت و من نیز به لحاظ اینکه از بدنه بازار بودم در محل حضور داشتم اظهار کرد: آن روز همه از جمله اتشنشانان سردرگم بودند. تنها بازاریان و کسانی که در بازار زندگی کردهاند میدانند کجا کوچه و راه فرار و عبور وجود دارد.
سماکچی با اشاره به پیگیری خود بهعنوان یک فرد بازاری برای دریافت خسارت بیمه تاکید و صریحا افزود: به عنوان نماینده مردم میگویم؛ اگر بیمه تاوان بازاریها را ندهد من از طریق تریبون خودم اینها را رسوا میکنم. برای من هیچ خط قرمز و مراعاتی وجود ندارد چون بالغ بر 35 سال است که در حال پرداخت بیمه هستم و همه را مستند دارم. این را بندانید که فرد بازاری دوست دارد هزار سال پول بیمه بدهد اما اتفاقی برایش نیافتد چون آباد کردن دوباره با توجه به هزینههای ضرر و زیان خیلی دشوارتر است.
وی ادامه داد: با صراحت اعلام میکنم: هر جایی بحران بود بیمه در کنار بازار حضور نداشت. همانگونه که در برف سنگین 1383 به بهانههای مختلف از پرداخت دیون و خسارت خودداری کرد. سماکچی با اظهار این که حوادث غیرمترقبه قابل پیشبینی نیست و حتی در حادثه بازار یک گزارشی از آتشنشانی نوشته نشده که بازار را به دلیل اغتشاش آتش زده باشند. یک مکان دیگر اتش گرفته به علت به هم پیوستگی بازار سایر نقاط آتش سرایت کرد. بهطوریکه برخی از مغازهها بعد از چندین ساعت آتش گرفتند.
سماکچی: بهانه تراشی و تبصرهگذاری بیمهها برای فرار از پرداخت خسارت در حالی است که کارگزاران بیمه در هنگام انعقاد قرارداد هیچگاه به گزینههای مختلف اشاره نمیکنند و بسیاری از بازاریان از وجود چنین تبصرههایی در قراردادهای بیمهای آگاه نیستند
این عضو شورا با اشاره به ترک فعلهای بیمهها در این قبیل حوادث گفت: در هنگام برف 1383 گفتند« برف را پوشش نمیدهیم. آمدیم بیمه برف انجام دادیم، برف آب شد و وسایل ما در انبار آب خورد گفتند؛ باید برف و چکههای ناشی از برف را هم بیمه میکردید! باز تاوان ندادند.
بازاری و کاسب از وقوع نوع اتفاق اطلاع ندارد و جالب اینجاست که بیمه به برخی از دوستان گفتند بیمه اغتشاشات انجام بدهید اما به طراحت میگویم که حتی یک کارگزار بیمه حاضر به انجام بیمه اغتشاشات نشد و بیمههای دیگر آمدند گفتند دیگر مغازههایی که در معرض اغتشاشان هستند را بیمه نمیکنیم! چرا ؟ آیا بازار گاو شیرده است؟ بازار پول بدهد تاوان نگیرد؟
آقای تهیدست در جریان است. بیمهها در همین شهر رشت چندین همت سود پول بیمه از بازار کسب کردهاند. حال که زندگی مردم رفت و نابود شد حداقلش اگر شما بخواهید تاوان بازاریان را بدهید باز70 درصد ضرر بازاری بیشتر است. چون انبار بازاری در شب عید سوخت و لباس فروش نمیدانست که قرار است انبارش آتش بگیرد و بالاتر از مبلغ بیمه اش جنس وارد انبارش کرد.
وی تصریح کرد: نوع بهانه تراشی و تبصرهگذاری بیمهها برای فرار از پرداخت خسارت در حالی است که کارگزاران بیمه در هنگام انعقاد قرارداد هیچگاه به گزینههای مختلف اشاره نمیکنند و بسیاری از بازاریان از وجود چنین تبصرههایی در قراردادهای بیمهای آگاه نیستند. هماکنون نیز بیمهگذار به بهانه بلوا و اغتشاش از انجام وظیفه خود نسبت به بازاریان خودداری و حاضر به تاوان نیست.
مگر میشود زمانی که کاسب سالها حق بیمه پرداخت کرده حال که به کمک و خسارت نیازمند است بیمه از دیون خود به بهانههای واهی کنار بکشد؟ الان چون ما به جنگ و شلوغیها برخوردیم آرام ماندیم و سکوت کردهایم. ما صبر کردیم که رایزنیهای دولتی تمام شود. استاندار و رییس اتاق اصناف به شدت پیگیر هستند. درحالیکه هر روز میگذرد برای من بازاری زیاد است و دیر شده اما صبر کردهایم.
وی به همراهی مدیریت شهری در بازسازی بازار اشاره کرد و افزود: مدیریت شهری رشت بلافاصله بعد از آتشسوزی با مصوباتی همچون اعطای پروانه ساخت و بخشودگی عوارض وظیفه خود را در قبال بازار انجام داد و اجازه جلوگیری از ساخت را در منطقه 2 صادر نکرده فقط اگر مالک قصد افزایش و اضافه کردن به ملک دارد باید برای دریافت مجوز به شهرداری مراجعه کند.
عضو شورای شهر همچنین به ورود حقوقی شورای شهر به موضوع دریافت خسارت از بیمه اشاره کرد و افزود: من به عنوان نماینده مردم و اصناف اعلام میکنم اگر بیمه تاوان ندهد من بهعنوان نماینده مردم و بخصوص اصناف قول میدهم که با هزینه کرد شخصی و تعیین وکیل نه برای محکوم کردن بیمه به پرداخت دیون بلکه برای ریختن آبروی کسانی که اجازه دادند بازاری با چک برگشتی شرمنده شود اقدام میکنم. باید بگویم زندگی در بازار رشت دیگر جریان ندارد. شاید 400 مغازه سوخته باشد اما 4 هزار مغازه از رونق و کسب و کار افتادند. میدان بزرگ دیگر رونق ندارد.
چه عضوی به درد آورد روزگار دگر عضوها را نماند قرار
***
عدم تعامل کارگزاران بیمه با بازاریان
«عبداله بهاری»، رییس اتحادیه لوازمالتحریر رشت، که یکی از صنوف به شدت آسیبدیده در بازار رشت است نیز ضمن تشکر از مسئولان و بخصوص استاندار گیلان که تاکنون برای حل مشکلات بازاریان پای کار بودند اظهار کرد: تا زمانی که مسئولان کشوری از بازار سوخته رشت بازدید نکردند متوجه عمق فاجعه نبودند و تلاشهای استاندار در این زمینه قابل تقدیر است.
بهاری با انتقاد از عملکرد بیمه در خودداری از پرداخت خسارت به عدم همکاری بانکی در ارایه تسهیلات کم بهره اشاره کرد و گفت: بانک برای بازاریان آسیبدیده وامی به مبلغ 400 میلیون تومان با 23 درصد سود و اقساط 60 ماهه بدون تنفس پیشنهاد کرد که در این شرایط بحرانی مورد استفاده بازاریان نیست.
بهاری: بعد از آتشسوزی ما متوجه تبصره بلوا و اغتشاشات شدیم. موضوعی که هیچگاه در خصوص آن توسط بیمهها اطلاعرسانی نشده بود. این چگونه است که بانکها در قبال تسهیلاتی که ارایه میدهند حتی فاکتور را بیمه و پولش را از بازاری دریافت میکند اما این قبیل تبصرهها از سوی بیمهها تعرفه نمیشود؟
این فعال صنفی نیز از عدم تعامل کارگزاران بیمهای در هنگام انعقاد قرارداد با کسبه انتقاد کرد و افزود: بعد از آتشسوزی ما متوجه تبصره بلوا و اغتشاشات شدیم. موضوعی که هیچگاه در خصوص آن توسط بیمهها اطلاعرسانی نشده بود. این چگونه است که بانک ها در قبال تسهیلاتی که ارایه میدهند حتی فاکتور را بیمه و پولش را از بازاری دریافت میکند اما این قبیل تبصرهها از سوی بیمهها تعرفه نمیشود؟
بهاری همچنین به بیکاری چند هزار کارگر و پیک موتوری در بازار رشت اشاره کرد و گفت: بهطورِ مستقیم و غیرمستقیم حدود 6 هزار نفر از فعالین کارگری بازار رشت، معیشت و درآمدزایی خود را از دست دادهاند.