آرشیو برچسب

جامعه

شهر پرده‌ای سیاه بود

کودک که بودم، یک شهر در زندگی‌ام وجود داشت. شهری که پس از هزار شامورتی‌بازی، خواب بعدازظهر را می‌پیچاندم و خودم را از رختخوابی که مادربزرگ برایم مهیا کرده بود، می‌رهانیدم، در ایوان ‌خانه او شروع به ساختنش می‌کردم. شهری بر بسترِ سرزمینِ گُلگُلیِ فرشِ ایوان ‌خانه‌ با دو محله، یک میدان بزرگ و چهار خیابان اصلی که دور شهر می‌چرخیدند و خیابان‌های فرعی که مسیرشان را در میان گل و بوته‌های نقش‌ شده بر سطح فرش پیدا می‌کردند. شهرم گاه عناصر طبیعی چون تپه و کوه را با بلندکردن بخش‌هایی از فرش و چپاندن قاب…

وقتی مردان تنها می‌شوند و زنان شبکه می‌سازند

تا همین چند سال پیش «گعده مردانه» فقط یک عادت نبود؛ بخشی از زیست اجتماعی بود. جایی برای گفتن و شنیدن، برای سبک شدن، برای گرفتن تصمیم‌هایی که شاید در ظاهر بی‌اهمیت بودند، اما در عمل مسیر زندگی را تغییر می‌دادند. در دل همین دورهمی‌های ساده، شبکه‌هایی شکل می‌گرفت که نه اسم داشتند و نه ساختار رسمی اما کار می‌کردند؛ از پیدا کردن شغل تا عبور از بحران‌های شخصی. گعده، به زبان جامعه‌شناسی، یک نهاد غیررسمی تولید سرمایه اجتماعی بود، حتی اگر خود افراد چنین تعبیری از آن نداشتند. این تصویر هنوز کاملا از بین نرفته…

هلال امید در شب ملال

قاب اول: خانم «ف» روان‌درمانگر خوبی است و اما این فهم من از خوب بودن او از آن‌ جاست که چند بار دیده‌ام به هر آن کس که نیازمند توجه یک روانشناس باشد، کمک می‌کند. مثلا وقتی خانم «س» در یک جمع فرهنگی، خیلی گذرا از تنش‌ها و افسردگی‌اش سخن گفت، خانم روانشناس که آشنایی چندانی هم با وی نداشت، حرفی نزد. چند روز بعد اما از خانم «س» شنیدم که خانم «ف» شماره تلفنش را از دوستی مشترک گرفته و بدون هیچ چشم‌داشتی، خیلی مفصل با او حرف زده و راهکارهای موثری را پیشنهاد داده است. قدرشناسی و آرامشی که در صدای این بانو موج می‌زد،…

روایت جنگ؛ در جست‌وجوی زبانی مشترک

30 اردیبهشت شهر رشت میزبان دوره دوم برنامه «تاکستان» بود؛ رویدادی که بیش از آن‌که یک نشست منظم و رسمی باشد، شبیه مجالی برای روایت بود؛ مجالی که در آن شرکت‌کنندگان از جایگاه‌ها و مناظر گوناگون کنار هم نشستند تا درباره «جنگ، جامعه و سرزمین» حرف بزنند؛ نه به شکل سخنرانی آکادمیک، بلکه بیشتر به عنوان روایتگران تجربه و حافظه. گفتنی است رویداد «تاکستان خراسان» نیز دهم فروردین، با همین محور برگزار شد و حالا با حضور در رشت، گویی می‌خواست زنجیره‌ای از روایت‌های پراکنده را در شهرهای مختلف به هم پیوند دهد؛ روایت‌هایی که از…

ایراندخت، در غبار فراموشی گم شد

ایراندخت محصص، نقاش، منتقد هنری و یکی از تاثیرگذارترین پژوهشگران حوزه کاریکاتور ایران در نخستین روزهای فروردین ۱۴۰۵ پس از سال‌ها دست‌ و پنجه نرم‌ کردن با بیماری آلزایمر، چشم از جهان فروبست و در غبار فراموشی گم شد. ایراندخت در سال 1311 در کرمانشاه در خانواده‌ای گیلانی و فرهیخته به دنیا آمد. پدرش حقوقدان بود و از کارمندان عالی‌رتبه وزارت تازه تاسیس دادگستری و مادرش هنگامه محصصی زنی مدبر و اولین مدیر دبیرستان دخترانه، بنام فروغ در شهر رشت بود که دستی در ادبیات داشت و دوست پروین اعتصامی... او که خواهر…

پناهگاه مادران گیلان برای باشوها

روایت‌های ناگفته فعالان عرصه فرهنگ از جنگ به همت جیوگی، تحت عنوان تاکستان برگزار شد. تاکستان تا چون تاک باشد و چون درخت نباشد، اما سخنرانان اکثرا متعلق به همان طیفی بودند که در خیابان هستند و نه طیفی که در پیش فرض سایت جیوگی نوشته شده بود. حتی اگر دلسوز بودند، کمتر مستقل و غیرخودی بودند. با این پیش‌ فرض‌ که "طیف وسیعی از جامعه درباره جنگ سکوت کرده است و منظور از جامعه همان محل واقعی تنیدن ذهن‌هاست که البته امروز چندپاره است؛ نه این‌ سوست و نه آن‌ سو. او هم می‌خواهد ایران پیروز جنگ باشد و هم نمی‌خواهد در…

یک کلمهِ حرف حساب

120 سال پیش که شاهی‌ها و مشروطه‌خواهان هنوز به جان هم افتاده بودند و تورم بالاخره کار خود را کرده و قند و شکر و کرایه درشکه سر به فلک کشیده بود؛ درست در چنین روزهایی میرزا محمد علی ملک‌المتکلمین از مراسمی برمی‌گشت که در آن با آن فن بیان قوی‌اش در جهت به جای آوردن "سنتِ یک کلمه حرف حساب" سخنرانی پرشور ولی تلطیف ‌شده‌ای با موضوع "گرانی چیز بدی است" ارائه کرده و به حق بادی به غبغب انداخته بود. میرزا جهانگیر خان سورارافیل در حالی‌که برای او و خودش در آن زمانهِ خراب، عمر طولانی‌تر آرزو می‌کرد ضمن تشویق و اضافه حقوق،…

شورش فرد در برابر حماقت جمعی

در شورش تک‌نفره، میروسلاو کرلژا تصویری تیره و تلخ از وضعیت انسان در جامعه مدرن ارائه می‌دهد؛ تصویری که در آن حماقت جمعی، ریاکاری اجتماعی و فرسایش فردیت در مرکز توجه قرار می‌گیرد. این تصویر نه تنها یک داوری اخلاقی بلکه نوعی تشخیص اجتماعی است که نویسنده از دل تجربه تاریخی و زیسته بیرون می‌کشد و برای مخاطب خود آن را آشکار می­کند. راوی از همان آغاز با طرح ایده حماقت بشر خواننده را با دیدگاهی بدبینانه اما نکته­بینانه روبه‌رو می‌کند؛ دیدگاهی که در آن عقلانیت ادعایی تمدن مدرن زیر سؤال می‌رود. انسان مدرن…

آیا هنوز زنده‌ای؟!

«آیا هنوز زنده‌ای؟» این نام اپلیکیشن جدیدی در چین است که به‌تازگی میان مردم، به خصوص جوانانی که به‌ تنهایی در شهر‌های بزرگی مانند پکن زندگی می‌کنند، رواج پیدا کرده است. کاربران این اپلیکیشن پس از نصب آن بر روی گوشی‌‌های همراه خود باید هر روز دکمه زنده بودن را فشار دهند؛ در غیر این صورت، برنامه با نزدیک‌‌ترین آشنایان‌شان تماس گرفته و هشدار می‌دهد که ممکن است اتفاق نگران‌کننده‌ای در راه باشد. به‌نظر می‌رسد این اپلیکیشن بیشتر از آن‌که درباره مرگ و هشدار مرگ کاربر مورد نظر باشد، درباره ترس از ناپدید شدن است؛ ترس از…

روی موج کتاب و تب جلسات کتاب‌خوانی

انسان امروزی در هزاره‌ی سوم زندگی خود هر لحظه، انگاره‌های ذهنی‌اش را در برابر موضوعات مختلف تغییر می‌دهد و با شنیدن یک حرف و یا یک جمله دگرگون می‌شود تا جایی‌که به تمامی داشته‌هایش و آموزه‌هایش به چشم تردید نگاه می‌کند. بدون‌شک یکی از دلایل این امر، دسترسی به اطلاعات به کمک پیشرفت تکنولوژی و حضور پر رنگ رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی است. از طرفی هم هرکسی در نوشتن نسخه و نظر دادن در هر موضوع و اظهار‌نظر کردن در مورد مسائل مختلف نه‌تنها تعللی نمی‌کند، بلکه تامل و تعقلی هم به‌کار نمی‌برد. با علم به این‌که واحد نظارتی…