عصر پنجشنبهای که گذشت در شهر ساحلی انزلی از استاد «بهرام بیضایی» نشان داشت.
«به یاد آن درخت سخنگو» نامی بود که بر محفل یادبود او نقش بست و تنی چند از اهالی فرهنگ گرد هم آمدند تا از خالق «روز واقعه»، «مسافران»، «سگکشی»، «مرگ یزدگرد» و … بشنوند.
در این آیین که به همت موسسه فرهنگی هنری گیلتیتی انزلی شکل گرفت، «محمد بتدوار»، «فرزانه بیگناه مقدم» و «زهرا میری» سه هنرمند توانمندی بودند که به نمایشنامهخوانی «شب هزار و یکم» اثر زندهیاد بیضایی با اجرایی پرشور پرداختند.
و اما «فرهاد مهرانفر» کارگردان، فیلمنامهنویس و پژوهشگر برجسته گیلانی، سخنران این مراسم بود که در بخشی از اظهاراتش با تصریح بر وسعت عرصه کارکرد استاد بیضایی گفت: حوزههای ادبیات نمایشی، سینما، شعر و ادبیات، و به ویژه پژوهش و اسطورهشناسی در آثار او، هر یک نیازمند واکاوی خاص خود از سوی اساتید مرتبط با آن حوزه است.
فرهاد مهرانفر: بیضایی تاریخ و اسطوره را دربست نمیپذیرد، ابتدا آگاهانه پژوهش میکند و در ادامه اساطیر را بهعنوان ماده خام بهکار میگیرد تا به کمک آن به بیان موضوع خویش بپردازد
واقعیت این است که در مورد اسطورههای ایران، بزرگان بسیاری کار کردهاند اما در بسیاری موارد آنها در سایه و عظمت ایرانگرایی، ایرانشهری و باستانشهری آن قرار گرفتهاند، ولی تفاوت بیضایی با دیگران در این است که وی با خرد ناب خود، اسطوره و تاریخ را به نقد میکشد.
بیضایی تاریخ و اسطوره را دربست نمیپذیرد، ابتدا آگاهانه پژوهش میکند و در ادامه اساطیر را بهعنوان ماده خام بهکار میگیرد تا به کمک آن به بیان موضوع خویش بپردازد.
وی یکی از دغدغههای بیضایی را مبحث اشغال سرزمینی دانست و در ادامه یادآور شد: قهرمانان آثار بیضایی از مادر زاده نمیشوند، آنها از دل مردم زاده میشوند. بیشتر قهرمانان زن هستند و بیشترین شخصیتهای اصلی آثارش را زنان تشکیل میدهند که قهرمان زاده نشدهاند، اسطوره نیستند، بلکه از مردم عادی هستند و به اسطوره بدل میشوند.
در بسیاری از آثار او زنانی چالشگر هستند که در جامعه مردانهای زیست میکنند که مردها حاضر نیستند، شرایط ایستا را متحول کنند و زنان ناچارند جامعه را متحول سازند.
قهرمانان آثار بیضایی از مادر زاده نمیشوند، آنها از دل مردم زاده میشوند. بیشتر قهرمانان زن هستند و بیشترین شخصیتهای اصلی آثارش را زنان تشکیل میدهند که قهرمان زاده نشدهاند، اسطوره نیستند، بلکه از مردم عادی هستند و به اسطوره بدل میشوند
این پژوهشگر تصریح کرد: یکی از شاخصههای مهم دیگر آثار زندهیاد بیضایی، «زبان» است. او زبان فارسی را حافظ حافظه تاریخی ما میداند که حامل مجموع هویتی است که مدام در حال فراموشی و گمشدن است. در واقع وی زبان فارسی را بستری میداند که میتواند هویت در حال تلاشی را احیاء، نگهداری و منقل سازد. ولی او صرفا به زبان فارسی تکیه نمیکند و نگاهی نقادانه به تکصدایی فقط یک زبان دارد. ازاین رو با توجه به فولکلور، گویش، لهجه و زبانهای دیگر آثارش را آذین میکنند.
مهرانفر همچنین از اجرای ارزشمند نمایشنامهخوانی در این آیین و اهمیت فعالیت سمنها یاد کرد و گفت: یکی از خواستههای قلبی بیضایی، حفظ و بازیابی حافظه تاریخی است، زیرا ما ملتی هستیم که مدام دچار گسست حافظه تاریخی میشویم، از این رو فعالیت چنین مراکزی به احیا و بازیابی حافظه تاریخی، تداوم آن و آسیبشناسی اشتباهات ما کمک میکنند و با آگاهیبخشی نسبت به اتفاقات و هویت گذشته، موجب میشوند کمتر خطا کنیم.
در پایان لازم به ذکر است نمایش چند ویدیو با مضمون صحبتها و فعالیتهای زندهیاد بیضایی ازدیگر بخشهای این نشست بود که عصر بیست و هشتمین روزِ خرداد در بندر مهآلود برگزار شد.