استانداری گیلان طرحی نو برای ارایه اعتبار خرید اقساطی تا سقف ۵۰ میلیون تومان به گردشگران، در انداخته است که شاید یکی از نوآورانهترین سیاستهای مالی در حوزه گردشگری کشور باشد؛ طرحی که شاید بتواند الگوی سفر را تغییر دهد، باعث افزایش تقاضا شود و گردشگری استان را وارد مرحلهای تازه کند.
اما در شرایطی که گیلان به نسبت مازندران هم زیرساختهای ضعیفتر دارد و هم دورتر از مرکز است که خود باعث مشکل در جذب گردشگر است، پرسش اصلی این است که جدای از مسایل فرهنگی، اصلا زیرساختهای گردشگری گیلان توان پذیرش گردشگران اقساطی را دارند؟
پاسخ به این پرسش نیازمند نگاهی عمیق به ظرفیتها و چالشهای موجود و پیامدهای احتمالی این سیاست است.
گیلان از نظر تعداد اقامتگاه(هتلها، بومگردیها، خانهمسافرها و ویلاهای گردشگری) در میان استانهای شمالی جایگاه قابلتوجهی اما غیر متوازن دارد.
رشت، فومن، انزلی، لاهیجان و ماسال بیشترین تمرکز اقامتگاه را دارند، در حالی که غرب گیلان و مناطق کمترشناختهشده با کمبود جدی اقامتگاه استاندارد مواجهاند. افزایش گردشگران اقساطی، اگر بدون مدیریت مقصد رخ دهد، فشار را بر همین نقاط پرتراکم وارد میکند و احتمال افزایش قیمت، ازدحام و کاهش کیفیت سفر را بالا میبرد.
ساماندهی خانهمسافرها و توسعه اقامتگاههای استاندارد در مناطق کمتر توسعهیافته با یک برنامه مدون و با تسهیل قوانین مربوطه، پیششرط موفقیت این طرح است.
در بخش حملونقل، گیلان از نظر دسترسی جادهای وضعیت مناسبی دارد، اما ترافیک مزمن محورهای اصلی بهویژه رشت_قزوین، رشت_انزلی و رشت_لاهیجان در ایام پیک سفر به مرز اشباع میرسد. بگذریم که پروژههای رینگی نیز نظیر ژ۵ منتظر هستند تا هر ۴ سال یک انتخابات برگزار شود تا تکانی بخورند.
افزایش سفرهای اقساطی، بدون تقویت حمل و نقل عمومی، میتواند مشکلات جادهای گیلان را بخصوص برای بومی ها تشدید کند.
چالشهای اصلی فعلی ،کمبود ناوگان اتوبوسرانی و تاکسیرانی ، محدودیت پروازها علیرغم طرح توسعه فرودگاه رشت، توسعهنیافتگی شبکه ریلی و کمبود قطار در خطی که با هزینه گزاف ساخته شده است، ضعف حمل و نقل درونشهری در رشت و انزلی است و اگر قرار است طرح جدید به رونق گردشگری منجر شود، تقویت حمل و نقل عمومی و مدیریت هوشمند ترافیک ضروری است.
محیطزیست و مدیریت پسماند نقطه بعدی آسیبپذیری گیلان است که ظرفیت زیستمحیطی آن محدودتر از آن است که بدانیم . جنگلها، تالابها و سواحل آن، همزمان که جاذبه گردشگریاند، بسیار شکننده هم هستند.
افزایش گردشگران، بدون تقویت مدیریت پسماند و حفاظت محیطزیست، میتواند فشار مضاعفی بر این اکوسیستمها وارد کند. اگر برای مدیریت پسماند شهری و روستایی ناکافی ، تهدید تالاب انزلی و جنگلهای هیرکانی، قاچاق چوب، فشار بر سواحل در روزهای پیک سفر در گردشگری اقساطی فکری نشود به توسعه پایدار منجر نمیشود و محیطزیست باید در مرکز سیاستگذاری قرار گیرد.
کسبوکارهای محلی از صنایعدستی تا رستورانها و اقامتگاهها آمادگی استقبال از گردشگران بیشتر را دارند. گردشگری استان آماده رونق است، اما شبکه پذیرندگان طرح اقساطی هنوز گسترده نیست.
این یعنی بخشی از گردشگران ممکن است نتوانند از اعتبار خود استفاده کنند و تجربه سفرشان محدود شود. اتصال گسترده کسب وکارها به شبکه پرداخت و آموزش فعالان گردشگری برای کار با اعتبار اقساطی و بخصوص جلوگیری از افزایش هیجانی قیمت زنجیره تامین گردشگری های هیجانی اگر صورت نگیرد، اثر اقتصادی طرح کاهش مییابد.
و اما مدیریت مقصد که سالهاست حلقه مفقوده گردشگری گیلان است . گیلان هنوز یک نظام مدیریت مقصد یکپارچه ندارد.
این یعنی هماهنگی بین شهرداریها، دهیاریها و ادارهکل میراث فرهنگی محدود است مدیریت بحران سفر (ترافیک، ازدحام، کمبود اقامتگاه) پراکنده است . اطلاعات سفر بهصورت یکپارچه ارایه نمیشود . سفر به جای پخش یکدست دچار تمرکز است.
برای موفقیت طرح اقساطی، ایجاد یک مرکز فرماندهی گردشگری استان ضروری است؛ مرکزی که بتواند سفرها را مدیریت، ظرفیتها را پایش و بحرانها را کنترل و ترافیک ورودی را در سطح استان پخش کند.
به عقیده من اجرای طرح اعتبار خرید اقساطی اگر با برنامهریزی دقیق همراه شود، میتواند به یکی از موثرترین سیاستهای توسعه گردشگری گیلان تبدیل شود.
اما برای رسیدن به این هدف، مجموعهای از اقدامات اجرایی ضروری است که صرفا اشارهای تیتروار به آنها کافیست تا بزودی در یادداشتهای جداگانه به آنها پرداخته میشود:
۱- تقویت زیرساختهای اقامتی و ساماندهی خانهمسافرها و ارتقای کیفیت خدمات
۲- تشویق سرمایهگذاری در مناطق کمترتوسعهیافته
۳ -ایجاد نظام رتبهبندی اقامتگاهها
۴- توسعه اقامتگاههای کمهزینه برای گردشگران اقتصادی
۵ -مدیریت هوشمند حملونقل
۶ -سامانه مدیریت سفر و پیشبینی ترافیک
۷ -افزایش ناوگان حملونقل عمومی
۸ -توسعه خطوط ریلی با افزایش خطوط ریلی از استانهای جنوبی
۹ -ایجاد پارکسوارهای حاشیهای
۱۰ -گسترش شبکه پذیرندگان طرح
۱۱ -اتصال گسترده کسبوکارها به شبکه ۱۲ پرداخت نظیر طرح کالابرگ
۱۲- آموزش موثر فعالان گردشگری
۱۳- افزایش ایستگاههای تفکیک پسماند
۱۴- تقویت نیروهای حفاظتی بخصوص با همیاران داوطلب
گیلان از نظر جذابیت طبیعی، ظرفیت پایهای گردشگری و آمادگی اقتصادی کسبوکارها، آماده رونق است. اما زیرساختهای استان برای پذیرش موج جدید گردشگران اقساطی، بهطور کامل مهیا نیست.
اگر تقویت زیرساختها، مدیریت مقصد و گسترش شبکه پذیرندگان همزمان با اجرای طرح انجام شود، گیلان میتواند به یکی از پیشروترین استانهای گردشگری کشور تبدیل شود.
در غیر این صورت، طرحی که میتواند موتور محرک اقتصاد گردشگری باشد، ممکن است با فشار بر زیرساختها، نتیجهای معکوس برجای بگذارد.