شهروندان چند محلهی رشت از مشکلات جدی در زمینهی کمبود سطل زباله در سطح شهر گلایه میکنند. شهروندی از محلهی کسبخ شهید چمران، همچنین شهروندانی از محلههای سلیمانداراب، نخودچر، استقامت، شهید نظری، معلولین، حمیدیان، صفاری، سردار جنگل، خیابان فلسطین و ضیابری، همگی بر یک موضوع مشترک تاکید دارند: کمبود شدید سطل زباله در معابر و فاصلههای طولانی بین مخازن موجود.
به گفتهی این شهروندان، حتی برای دور انداختن یک دستمال کاغذی ساده، باید در خیابان به دنبال مغازههایی بگردند که سطل زباله داشته باشند. برخی مغازهها سطل دارند اما آن را داخل مغازه قرار دادهاند؛ بهگونهای که فرد برای استفاده از سطل ناچار به ورود به مغازه و گاه انجام خرید میشود. در خیابانهای اصلی نیز یا اصلا سطل زباله وجود ندارد یا با فاصلههای بسیار زیاد نصب شدهاند.
در محلاتی مانند کسبخ شهید چمران، سلیمانداراب، فاز یک و دو ضیابری، یونسآباد شهروندان میگویند کمبود مخازن زباله باعث شده مردم زبالههای خود را در ابتدای کوچهها جمع کنند تا شهرداری بتواند آنها را جمعآوری کند. این وضعیت، علاوه بر ایجاد بوی نامطبوع و منظره ناخوشایند، گاهی موجب درگیری بین ساکنان ساختمانها میشود؛ زیرا برخی واحدهای نزدیک به محل دپوی زباله از شرایط موجود ناراضیاند.
ساکنان این محلهها میگویند بارها درخواست نصب سطل زباله کردهاند. مدتی مخازنی نصب شده بود، اما پس از مدتی جمعآوری شدند. اکنون نیز سطلهای موجود یا شکستهاند، یا فرسوده، یا بدون پایه و غیرقابل استفاده هستند. به گفتهی آنان، نیاز فوری به نصب سطلهای تمیز و مناسب برای جلوگیری از انتشار بوی نامطبوع و حفظ نظم شهری احساس میشود.
در واکنش به گلایه شهروندان، کارشناسان شهری ریشه این مشکل را نه در کم کاری مدیریت شهری، بلکه در محدودیتهای ساختاری، استانداردهای بینالمللی و بعضا موضوعات امنیتی میدانند که به فراخور اتفاق میافتد.
ریشه مشکل در ساختار فضایی شهر رشت است
«سجاد حسینی»، کارشناس پسماند، معتقد است؛ کمبود سطلهای زباله در رشت به دو دلیل اصلی برمیگردد. دلیل اول موضعات امنیتی و اعتراضاتی است که در سالهای اخیر به فراخور شکل گرفته و مخازن به آتش کشیده میشوند و دلیل دوم به استانداردهای جهانی مربوط میشود؛ در بسیاری از کشورها به ازای هر واحد مسکونی یک یا چند مخزن زباله در نظر گرفته میشود. این استاندارد در ایران قابل اجرا نیست.
سجاد حسینی: ساختار شهری رشت، به خصوص کوچههای آن، با تعاریف استانداردهای جانمایی مخازن زباله همخوانی ندارد و اجرای این استانداردها را دشوار میسازد
استاندارد دیگری نیز وجود دارد که بر اساس آن، هر واحد مسکونی نباید بیش از ۱۵۰ متر با نزدیکترین مخزن فاصله داشته باشد. اما در رشت، به ازای هر ۲۰ ساختمان، تنها یک مخزن ۷۷۰ لیتری جانمایی شده است. در کوچههای بنبست نیز، برای تامین این استاندارد، باید ۵ مخزن ۷۷۰ لیتری قرار داد که این امر عملا امکان تردد و پارک خودرو را با مشکل جدی مواجه میکند.
وی اضافه میکند: جانمایی مخازن در کوچههای باریک و بنبست، عملیات تخلیه را با مشکل مواجه میکند. هر خودروی حمل زباله برای تخلیه یک مخزن به ۵ تا ۷ دقیقه زمان نیاز دارد. اگر ۷ مخزن در چنین کوچهای وجود داشته باشد، نیم ساعت تنها صرف تخلیه آنها خواهد شد. در مجموع، ساختار شهری رشت، به خصوص کوچههای آن، با تعاریف استانداردهای جانمایی مخازن زباله همخوانی ندارد و اجرای این استانداردها را دشوار میسازد.
تعداد مخازن را 40 درصد افزایش دادیم
اما در کنار محدودیتهای فنی، مدیران شهری نیز به تغییرات و چالشهای اجرایی در زمینه مدیریت پسماند اذعان دارند. «سهیل نوری»، مدیر پسماند شهرداری رشت در این خصوص به مرور گفت: در حدودا یکسال اخیر تعداد کل مخازن زباله شهر رشت 40 درصد افزایش پیدا کردهاند. در واقع در این بخش هم نوسازی انجام شده و هم افزایش کمی اتفاق افتاده است. البته در مواقعی و به دلایلی مخازن برداشته میشدند که مجدد ما آنها را در محلهای مناسب جانمایی کرده و میکنیم.
سهیل نوری، مدیر پسماند شهرداری رشت میگوید: در حدودا یکسال اخیر تعداد کل مخازن زباله شهر رشت 40 درصد افزایش پیدا کردهاند. در واقع در این بخش هم نوسازی انجام شده و هم افزایش کمی اتفاق افتاده است
وی با قبول ملاحظات ساختاری شهر رشت برای جانمایی مخازن بیشتر افزود: عرض معابر شهر کم است و از آنجایی که تولید زباله در شهر 24 ساعته است و شهروندان زبالههای خود را در ساعات خاصی از منازل خارج نمیکنند؛ بنابراین افرادی که محل سکونت یا کسب و کارشان نزدیک مخازن تعبیه شده هست رضایت ندارند تا جانمایی مخازن به درستی در آن محل انجام شود؛ به همین علت در هر مکانی امکان جانمایی مخازن وجود ندارد.
سازمان پسماند طرح جامعی در دست دارد که سال 88 انجام شده و تلاش داریم با انتخاب یک مشاور، این طرح را که یک بخشی از آن مربوط به مخازن زباله و نحوه جانمایی آنها است را بهروزرسانی کنیم. وی معتقد است بهروزرسانی این برنامه جامع، بخش زیادی از مشکلات موجود در حوزه جانمایی مخازن زباله را حل و فصل میکند.
مشکلی برای افزایش تعداد مخازن زباله نداریم؛ شهروندان درخواست کنند
از سوی دیگر شورای شهر رشت نیز موضوع کمبود سطلهای زباله را تایید میکند، اما تاکید دارد که تجهیزات و ذخیره کافی در شهر رشت وجود دارد. «حسن کریمی کرنق»، رییس کمیسیون بهداشت و محیطزیست شهری شورای شهر رشت، در این باره به مرور میگوید: سطل زباله در همه جای شهر وجود دارد؛ اما گاهی توسط خود شهروندان به خاطر کمبودی که هست جابهجا میشوند. سطل زباله به قدر کافی در انبارها موجود است و هر جا شهروندان اگر احساس نیاز کردند؛ میتوانند با شهرداری تماس بگیرند تا سطل زباله بیشتری در محلاتشان جانمایی شود.
کریمی کرنق اضافه کرد: باتوجه به فرسودگی و شکستگی سطلهای زباله، شورا و شهرداری رشت هر ساله برای خرید سطلهای زباله، بودجه بیشتری اختصاص میدهد. من از مناطق مختلف شهر بازدید کردم و ذخیره سطلهای زباله داخل انبارها هم در وضعیت مناسبی است.
حسن کریمی کرنق: سطل زباله در همه جای شهر وجود دارد؛ اما گاهی توسط خود شهروندان به خاطر کمبودی که هست جابهجا میشوند. سطل زباله به قدر کافی در انبارها موجود است و هر جا شهروندان اگر احساس نیاز کردند؛ میتوانند با شهرداری تماس بگیرند تا سطل زباله بیشتری در محلاتشان جانمایی شود
وی در پاسخ به این پرسش که آیا مشکلات ساختاری شهر رشت یکی از دلایل کمبود سطلهای زباله است هم توضیح داد: در مواقعی پیش آمده که شهرداری سطل زباله را در کوچهها جانمایی میکند اما برخی ساکنان و منازل معترض این کار میشوند و معتقدند بوی زباله آنان را اذیت میکند به همین دلیل برخی از نقاط سطح شهر از این حیث ممانعتهایی برای شهرداری ایجاد کرده است.
بحران زباله هر روز تشدید میشود
در جمعبندی طبق گلایههای شهروندان، دیدگاه کارشناسان شهری و صحبتهای مدیریت شهری میتوان گفت؛ کمبود سطلهای زباله در رشت تنها نتیجه کمتوجهی یا کمبود بودجه شهرداری نیست، بلکه این مشکل را میتوان ترکیبی از عوامل مختلف ساختاری، مدیریتی، امنیتی، فضایی و اجتماعی دانست. ساختار قدیمی و کوچههای باریک شهر اجازه جانمایی استاندارد مخازن را نمیدهد و در بسیاری موارد، مخالفت برخی شهروندان با استقرار سطلها در نزدیکی ساختمانها و منازلشان، روند ساماندهی را دشوارتر کرده است.
با این حال نمیتوان ضعف مدیریت شهری و عدم برنامهریزی درست را نادیده گرفت و به سادگی از آن گذشت. در حال حاضر مدیران شهری نه تنها اعتقاد چندانی به کمبود مخازن ندارند بلکه از افزایش ۴۰ درصدی تعداد مخازن زباله در یک سال اخیر و برنامه شهرداری برای بهروزرسانی طرح جامع مدیریت پسماند خبر میدهند.
از حیث آماردهی برای شهری مانند رشت که جمعیت شناور روزانه آن به بالای یک میلیون نفر میرسد و در تمام سال میزبان میلیونها مسافر است اینها البته خبرهای خوبی هستند، اما در بین نیاز واقعی محلات سطح شهر و معابر و آنچه در عمل توسط شهرداری رشت انجام میشود هنوز بیبرنامگی، بیسلیقهگی و شکافی محسوس دیده میشود.
شاید بتوان اینطور نتیجهگیری کرد که حل پایدار این مساله در شهری مانند رشت، نیازمند همکاری سهجانبه میان شهرداری، شورای شهر و شهروندان، گسترش و استمرار آموزش عمومی درباره نگهداری زباله، تفکیک زباله، زمان خارج کردن زباله از منازل و بازنگری در طراحی شهری باشد تا چهره رشت از تلنبار زباله در گوشه کوچهها، کمبود مخازن و چالش جانمایی مخازن در سطح شهر رهایی پیدا کند.