چربش حذف اضطراری به ثبت اضطراری در گیلان؛
سرنوشت خانه ابتهاج در انتظار تونلهای گلسرک
سال ۹۷ بود که سروصدای احتمال تخریب خانه ابتهاج در رسانهها پیچید. هم استاندار ورود کرد هم شورای شهر و هم معاون میراث فرهنگی قول ثبت ملی اضطراری آن را داد. اما در نهایت تنها سردیسی از ابتهاج در ورودی استادسرا در داخل سبزهمیدان، همانجا که پاتوق شطرنج بازان است، قرار داده شد که به “در نگاه میکند، ستاره آه میکشد… “.
سال ۱۴۰۰ که اهمیت تونلی که برای سدهها در کُهدم تاریخی قرار داشت به ناگهان بازتاب یافت و این اتفاق موجب ثبت آن شد. حاکم نشین کُهدم که برای سدهها میان سپیدرود و رشت و فومن برو و بیایی داشت و بعد از شکست در نبردهای گوناگون و انزوایی طولانی، اکنون به نام گلسرک شناخته میشود.
گلسرک سالهای طولانی بدلیل زیبایی تونل جنگلی که مسافران بعد از امامزاده هاشم به آن وارد میشدند شناخته میشد. اما بعد از افتتاح اتوبان به دو دلیل دیگر شناخته شد. پیچ شاه عباسی و تصادفات معروف آن و ترافیک چند ساعته مسیر ده کیلومتری سراوان تا گلسرک.
اما در سال ۱۴۰۰ که قرار شد معضل ترافیک حل شود در ابتدای کار عمرانی و با پیگیری دهیار گلسرک تونلهای تاریخی گلسرک معرفی شد که طبق گمانهزنیها قدمت آن از قاجار تا سیصد سال ارزیابی شده است.
فرماندار رشت در همان ابتدای امر با اختصاص مبلغ ۲ میلیارد ریال برای مطالعه و مستندسازی این تونل از حفظ آن حمایت کرد و با همکاری دهیاری و میراث فرهنگی، ششصد متر از هفتصد متر طول تونل نقشه برداری شد. “ولی جهانی”، معاون میراث فرهنگی وقت بعدها در قامت مدیرکل میراث استان، با درخواست ثبت اضطراری تونلها مخالفت و باعث توقف عملیات عمرانی در منطقه شد.
وی دوره دقیق احداث این تونل، کاربری سازه در دوره خودش، چگونگی فراهم آوری مصالح مورد نیاز و چگونگی تامین آب را به بررسی بیشتر موکول کرد اما همان زمان عنوان کرد؛ سنگهای مالون، آجرهای فشاری، سنگهای رودخانهای از جمله مصالح تونل است و در فاصله ۱۰ الی ۲۰ متر نیز برج های نگهبانی قرار گرفته است؛ دسترسی به برج ها از طریق تونل و با کمک پلههای زیرزمینی امکان پذیر است.
این سازه زیرزمینی با ابعاد مختلف بوده و در برخی از نقاط، اتاقها مستطیل شکل با سقف نورگیر است و به نظر میرسد اتاق سربازان یا انبار مهمات باشد؛ پس از ساخت تونل، روی سقف با خار و خاشاک پوشانده شده که این امر امکان رویت آن را سخت و دشوار کرده است. اما در شرایطی که حتی در بازدید ماه گذشته از تونل، حفاران با پشتکار فراوان مشغول کارند تا به دفینهای برسند، به ناگهان خبر شروع به کار مجدد راهسازی در رسانهها منتشر شد.
در حالیکه ایران با استناد به مواد ۹ و ۱۰ پروتکل دوم کنوانسیون لاهه برای حمایت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه (۱۹۹۹)، به طور رسمی درخواست کرده است تا تمامی محوطههای میراثجهانی ایران در فهرست اموال فرهنگی تحت «حفاظت تقویتشده» ثبت شوند.
علی دارابی قایممقام وزیر و معاون میراثفرهنگی کشور در نامهای رسمی خطاب به خالد العنانی مدیرکل سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)، درخواست کرد تمامی آثار و محوطههای میراثجهانی ایران در فهرست اموال فرهنگی تحت «حفاظت تقویتشده» قرار گیرند. اما در گیلان که انگار جایی دورتر از ایران قرار دارد، در کنار تعرض مداوم به بناهای ثبت نشده، بناهای ثبت شده نیز مصون نیستند.
مشکل سراوان تا گلسرک پیچ شاه عباسی نیست. مشکل عمده بازارچههایی است که آنقدر پرتعداد شدهاند که نیمی از ترافیک جاده به توقف مسافران در آنها باز میگردد. قرار بود برای پوشش زیان فروشندگان رودبار و جلوگیری از تبدیل اقتصاد رودبار به اقتصاد لوشان و منجیل و رستم آباد، جانمایی این فروشگاهها که تعداد آنها از حساب و کتاب در رفته است در اتوبان انجام شود، اما عملا با احداث آنها در منطقه، علاوه بر تحتالشعاع قرار گرفتن زندگی روزمره مردم محلی که در روزهای تعطیل حتی از منزل خارج نمیشوند، زنگ خطر تخریب یک میراث ملی به بهانه اصلاح هندسی پیچ شاه عباسی به بلندی به گوش میرسد.