هر ساله در ۳۱ ژوئیه (مصادف با ۹ مرداد)، جهان روز جهانی جنگلبان را گرامی میدارد. این روز نه فقط یک مناسبت تقویمی، بلکه یادآور فداکاریهای بیشمار مردان و زنانی است که در خط مقدم حفاظت از جنگل ایستادهاند. جنگلبانان، پاسداران خاموش جنگلها، حیاتوحش و اکوسیستمهای کره زمین هستند که با وجود کمبود امکانات و خطرات فراوان، جان خود را برای بقای سیارهای پایدار به خطر میاندازند.
ایده نامگذاری روز جهانی جنگلبان نخستین بار توسط اتحادیه بینالمللی جنگلبانان (IRF) و بنیاد غیرانتفاعی The Thin Green Line مطرح شد. دلیل انتخاب تاریخ ۳۱ ژوئیه، سالگرد تاسیس خود اتحادیه بینالمللی جنگلبانان در سال ۱۹۹۲ است. سرانجام در سال ۲۰۰۷، نخستین مراسم جهانی این روز برگزار شد و از آن زمان تاکنون، هر سال با شعارها و محورهای مختلف، توجه جهانیان به نقش حیاتی جنگلبانان جلب میشود.
جنگلبانان تنها نگهبانان جنگل نیستند؛ آنها افرادی آموزشدیده و متخصص هستند که طیف وسیعی از مسئولیتها را بر عهده دارند؛ مانند حفاظت از تنوع زیستی (نظارت بر گونههای گیاهی و جانوری در معرض انقراض)، مبارزه با شکار و قاچاق غیرمجاز (مقابله با شکارچیان و قاچاقچیان چوب و حیاتوحش)، مدیریت آتشسوزیهای جنگلی (اطفای حریق و پیشگیری از آتشسوزیهای گسترده)، پایش و احیای اکوسیستم (کاشت درخت، احیای مناطق تخریبشده و کنترل بیماریهای گیاهی)، آموزش و تعامل با جوامع محلی (آگاهسازی روستاییان و عشایر درباره اهمیت حفظ منابع طبیعی) و گردشگری پایدار (راهنمایی و نظارت بر بازدیدکنندگان مناطق حفاظتشده).
شغل جنگلبانی یکی از خطرناکترین مشاغل جهان محسوب میشود. بر اساس آمار بنیاد The Thin Green Line، در دهه گذشته بیش از ۱۰۰۰ جنگلبان در حین انجام وظیفه جان خود را از دست دادهاند. مهمترین تهدیدات پیش روی آنها عبارتاند از: درگیری با شکارچیان مسلح (بسیاری از جنگلبانان توسط قاچاقچیان حیاتوحش به قتل میرسند)، آتشسوزیهای عظیم (محبوس شدن در میان آتش و دود از علل اصلی مرگ جنگلبانان است)، جانوران خطرناک (حملات حیوانات درنده هنگام گشتزنی در طبیعت)، شرایط سخت جغرافیایی (کار در مناطق کوهستانی، دورافتاده و با آبوهوای بسیار گرم یا سرد) و کمبود بودجه و تجهیزات (نبود امکانات کافی مانند وسایل ارتباطی، خودرو و لباس مناسب).
روز جهانی جنگلبان سه هدف اصلی را دنبال میکند:
۱. بزرگداشت یاد کشتهشدگان (ادای احترام به جنگلبانانی که در راه حفاظت از طبیعت شهید شدهاند)
۲. قدردانی از زحمات جنگلبانان (ارج نهادن به تلاشهای روزانه جنگلبانان در سراسر جهان)
۳. افزایش آگاهی عمومی (هشدار به جامعه جهانی درباره خطرات کاهش جنگلها، انقراض گونهها و لزوم حمایت بیشتر از نیروهای حفاظتی)
در ایران نیز جنگلبانان نقش کلیدی در حفظ جنگلهای طبیعی، ذخیرهگاهها، پارکهای ملی و مناطق حفاظتشده ایفا میکنند. با توجه به شرایط اقلیمی خشک و نیمهخشک کشور، جنگلهای زاگرس، هیرکانی و ارسباران از ارزش اکولوژیکی بالایی برخوردارند. متأسفانه جنگلبانان ایرانی با چالشهایی نظیر کمبود شدید نیروی انسانی، حقوق ناکافی، قدیمی بودن تجهیزات و افزایش تعارضات با جوامع محلی دستوپنجه نرم میکنند.
هر یک از ما میتوانیم به سهم خود از جنگلبانان پشتیبانی کنیم، مانند:
- حفظ طبیعت در سفرها: زباله نریزیم و آتش روشن نکنیم.
- گزارش تخلفات: هرگونه شکار یا قطع درخت غیرمجاز را به مراجع ذیربط گزارش دهیم.
- حمایت مالی و معنوی: از سازمانهای مردمنهاد فعال در حوزه جنگل حمایت کنیم.
- افزایش آگاهی: اطلاعات خود را درباره اهمیت جنگلها افزایش دهیم و آن را به دیگران انتقال دهیم.
- درخواست از مسئولان: از دولتها بخواهیم بودجه و تجهیزات کافی در اختیار جنگلبانان قرار دهند.
شعار امسال روز جهانی جنگلبان، «جنگلبانان؛ نگهبانان سیارهای در حال تغییر» است. امسال، بیستمین سالگرد این روز گرامی داشته میشود و این شعار، با نگاهی به آینده، نقش حیاتی جنگلبانان را در دنیایی که بهسرعت در حال تغییر است، برجسته میکند. این شعار به چالشهای متعددی که جنگلبانان با آن روبهرو هستند، مانند تغییرات شدید اقلیمی، کاهش تنوع زیستی، افزایش درگیری انسان و حیاتوحش و جرایم سازمانیافته حیاتوحش اشاره دارد.
روز جهانی جنگلبان، تنها یک روز برای تبریک گفتن نیست؛ بلکه فرصتی است برای تامل در اینکه اگر جنگلبانان نباشند، جنگلها و حیاتوحش چه سرنوشتی پیدا خواهند کرد. ما با درختان و جانوران در یک زیستبوم مشترک زندگی میکنیم و بقای ما به بقای آنها گره خورده است. پس بیایید در این روز، با یک پیام قدردانی در فضای مجازی، از زحمات این مدافعان گمنام جنگل تشکر کنیم. جنگلبانان، سربازان خط مقدم نبرد با تغییرات اقلیمی و انقراض هستند. احترام به آنها، احترام به زندگی بر روی زمین است.