محمدتقی پور احمد جکتاجی پژوهشگر و روزنامه نگار گیلانی در جلسه نخست تیر ماه خانه فرهنگ گیلان نسبت به بحران هویت در گیلان هشدار داد.
وی با اشاره به اهمیت زبان در حفظ هویت گفت: ما گیلانیها چنان در حال استحاله قومی هستیم که زبان مادریمان را فراموش کردهایم.
جکتاجی با بیان این که اغلب گیلانیان شهری اکنون فارسی صحبت میکنند خاطرنشان کرد: هنگامی که یک زبان در منطقه جغرافیایی خود از دهان کودک، نوجوان و جوان شنیده نشود، در آغاز پیری و زوال قرار دارد.
وی تصریح کرد: البته به جز گیلک ها اقوام دیگر از جمله تالش ها در این جغرافیا زندگی می کنند که اصالتا بومی و با گیلک ها هم ریشه هستند.
جکتاجی با بیان این که از آستارا تا چابکسر جغرافیای سیاسی فعلی ما است یادآور شد: جغرافیای تاریخی ما خیلی فراتر از این است و تا منطقه طارم، طالقان، غرب مازندران و رودبار الموت را در بر میگیرد.
جکتاجی: ما گیلانیها چنان در حال استحاله قومی هستیم که زبان مادریمان را فراموش کردهایم. اغلب گیلانیان شهرنشین اکنون فارسی صحبت میکنند.هنگامی که یک زبان در منطقه جغرافیایی خود از دهان کودک، نوجوان و جوان شنیده نشود، در آغاز پیری و زوال قرار دارد
این پژوهشگر افزود: بسیاری از گیلانیان امروز هنوز مردد هستند که فرهنگشان محلی است یا قومی؟آیا گیلکی زبان است یا گویش و لهجه که این نیازمند روشنگری و کار فرهنگی است.
وی با تاکید بر لزوم شناخت تاریخ و دغدغهمندی نسبت به حفظ هویت قومی تصریح کرد: همانقدر که باید از تفریط و استحاله و بیرنگی دوری کنیم باید مراقب افراط و تعصب بی مورد و اظهارات نادرستی با حکم کلی چون تمدن و فرهنگ از اینجا به سایر نقاط کشور رفته نیز باشیم.
این محقق گیلانی با اشاره به پانهایی (ملی گرایی قومی) که در برخی جاهای کشور به راه افراط رفته و به دلیل اشتراکاتی در آن سوی مرز صحبت از تجزیه میکنند، افراط و تفریط را عامل عدم تعادل و ایجاد بحران در جامعه دانست .
بازیابی هویت
هویت چند مولفه و عامل دارد که مهم ترین آنها سرزمین، تاریخ، زبان،فرهنگ، دین و همبستگی و وفاق جمعی است.
جکتاجی با بیان این مطلب افزود: ما در معیار کلی کشوری داریم به اسم ایران و هویتی به نام هویت ایرانی که جامعتر از هویت گیلانی است.
اگر سرزمین، قوم، زبان و فرهنگ و تاریخ باشد اما فرد فاقد آگاهی و شناخت کافی و درست، باور و وفاداری باشد، آنوقت دچار بحران هویت میشویم همانند شرایطی که اکنون در آن بسر میبریم
وی سرزمین گیلان و جامعه گیل بعنوان نیای همهی اقوام بومی گیلان، زبان گیلکی و فرهنگ موجود در این جغرافیای سبز تاریخی را عامل پیوند دهنده اینها و خاطرهی جمعی گذشته را مجموعهای سازنده هویت دانست و تاکید کرد: وجود پیوند و همگرایی، وفاداری، علاقه و تعصب منطقی ما را صاحب هویت میکند.
وی با بیان اینکه اگر سرزمین، قوم، زبان و فرهنگ و تاریخ باشد اما فرد فاقد آگاهی و شناخت کافی و درست، باور و وفاداری باشد، آنوقت دچار بحران هویت میشویم همانند شرایطی که اکنون در آن بسر میبریم خاطرنشان کرد: البته که این بحران هویت، تنها شامل حال ما نمیشود و بسیاری از اقوام را درگیر کرده است.
این پژوهشگر یادآور شد: هزاران سال پیش در گیلان تمدن شبانی در مناطق کوهستانی شکل گرفت چرا که جلگه هنوز قابل سکونت نبود و اگر ساکنانی داشت اندک بود.
وی در ادامه به تقویم باستانی گیلان اشاره و خاطرنشان کرد: بر اساس این تقویم که مبتنی بر فرهنگ شبانی بود 17مرداد وارد سال 1600 میشویم و نوروزبل است.نوروزبل، جشنی باستانی در گاه شمار گالشی به عنوان آغاز سال دیلمی ثبت شده و اقوام گیلان زمین، مردم غرب مازندران، الموت و طالقان این روز را جشن می گرفتند.
هزاران سال پیش در گیلان تمدن شبانی در مناطق کوهستانی شکل گرفت چرا که جلگه هنوز قابل سکونت نبود و اگر ساکنانی داشت اندک بود. بر اساس این تقویم که مبتنی بر فرهنگ شبانی بود 17مرداد وارد سال 1600 میشویم و نوروزبل است
جکتاجی در بخش دیگری از سخنانش شاعران و نویسندگان گیلکی نویس را سرداران حفظ زبان مادری دانست و یاد و نام محمد فارسی شاعر گیلانی را گرامی داشت .
وی یادآور شد: محمد فارسی که اخیرا از میان ما رفت دغدغهاش شعر بود، سالها برای ما شعر گفت و همیشه شاعر ماند. دو کتاب«نسیم نرم آواز » و«مرا دوخوانده عشق» سرشار از شعرهای ناب گیلکی از وی به جا مانده است.
وی با اشاره به بحران هویتی بخصوص در زبان و ادبیات گیلکی،شناخت شاعران گیلانی مانند بشرا و مرادیان و دیگران را هم پای فارسیگویان دارای اهمیت دانست.
گیله وا، ارگان گیلها
جکتاجی در ادامه به دو نشریه «دامون» و «گیلهوا» بعنوان ارگان گیلها و منبعی قابل اعتماد و استناد که به مساله گیلان شناسی و هویت قوم گیل پرداخته اشاره و یادآور شد: گیله وا که از 34 سال پیش و پس از نشریه دامون منتشر شد اکنون به شماره 186 رسیده ولی بسیارانی از انتشار آن بیخبرند.
جکتاجی با اشاره به ماخذ و مرجع بودن چنین آثاری افزود: این نشریه فرصتی برای علاقمندان به گیلان و گیلانشناسی، مساله هویت، آداب و سنن، تاریخ و یادگاران به جا مانده از مفاخر درگذشته ما است.
این نویسنده و پژوهشگر گیلانی ابراز امیدواری کرد؛ همگان در این اقلیم سبز به هویت خود از جمله زبان گیلکی وفادار باشند.