تاریخ

جنبش‌ مشروطه ایران تنها حاصل تلاش گروهی از سیاستمداران یا روحانیان نبود؛ بلکه مجموعه‌ای از نیروهای اجتماعی، انجمن‌های‌محلی، احزاب‌ سیاسی و گروه‌های انقلابی در شکل‌گیری و پیروزی آن نقش داشتند. در میان همه مناطق ایران، گیلان جایگاهی ویژه داشت. موقعیت جغرافیایی این استان، ارتباط نزدیک با قفقاز و حضور روشنفکران و مهاجران سیاسی، سبب شد که گیلان به یکی از مهم‌ترین مراکز سازماندهی مبارزان مشروطه تبدیل شود. در این میان، احزاب و کمیته‌های مختلفی، چه ایرانی و چه قفقازی در کنار یکدیگر فعالیت کردند و با وجود تفاوت‌های فکری…

در حافظه‌ تاریخی ایران، لاهیجان تنها شهر چای نیست؛ پیش از آن‌که عطر چای در دامنه‌هایش بپیچد، این شهر با باغ‌های توت، پیله‌های ابریشم و تلاش نوغانداران شناخته می‌شد. ابریشم در این شهر تنها یک محصول اقتصادی نبود، بلکه بخشی از هویت، فرهنگ و شیوه‌ زیست مردم به شمار می‌رفت. اما امروز، این میراث بیش از آن‌که با بحران تولید روبه‌رو باشد، با بحرانی عمیق‌تر دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ بحران نداشتن وارث. مرگ برخی میراث‌ها در سکوت رخ می‌دهد؛ زمانی که زنجیره‌ انتقال از یک نسل به نسل دیگر گسسته می‌شود. داستان نوغان‌داری در گیلان…

یادم هست که در کودکی معیار آدرس دادن هم باغ بود . کمتر می‌گفتیم نقره دشت و بیشتر باغ گوهری برای آدرس دادن نام برده می‌شد. پدر که بزرگ شده‌ یوتپه بود، همیشه از سيزده بدر ایام کودکی در باغ مدیریه می‌گفت و باغ محتشم محل همیشگی سيزده بدرهای ما بود. اما رشت امروز، شهری است که باغ در آن بیشتر یک خاطره است تا واقعیت. از جنگل‌های جلگه‌ای که روزگاری از ساحل تا کوهپایه پیوسته بودند، تنها لکه‌هایی پراکنده باقی مانده. آنقدر جزیی که روستای فتاتو بعنوان تنها جنگل جلگه‌ای گیلان ثبت ملی شده است. از باغ‌های بزرگ…

در سال‌های اخیر، خوشبختانه توجه عمومی به تاریخ و میراث فرهنگی شهرهای ما افزایش یافته است؛ اتفاقی که در صورت هدایت صحیح، می‌تواند به تقویت حافظه تاریخی جامعه ومهم‌تر، افزایش مسوولیت‌پذیری نسبت به میراث فرهنگی بینجامد. با این حال، آنچه بیش از هر چیز نیازمند تامل است، شیوه پرداختن به این میراث در بخشی از فضای مجازی آن هم با مدد از هوش مصنوعی  است. تاریخ‌نگاری، صرفا روایت کردن گذشته یا توصیف زیبایی‌های یک بنا و یک رویداد نیست. پژوهش تاریخی، بر پایه اسناد، منابع معتبر، تحلیل انتقادی و شناخت زمینه‌های تاریخی شکل…

در یادداشتی که با عنوان تحفه‌های پورداود از سفر به هندوستان، تقریبا همزمان با هشتادمین سالروز تأسیس انجمن ایران‌شناسی، که یادگار پورداود است، منتشر شد ادعاهایی مطرح شد که در این یادداشت به آن می‌پردازم. در این‌که پورداوود اولين مترجم اوستا به فارسی است هیچ شبهه‌ای وجود ندارد. "نگارنده همیشه در گوش داشت که زرتشتیان ایران نیز در میان هم‌وطنان خود به درست‌کاری و بی‌آزاری و بردباری مشهورند. مطالعه‌ کتب مزد‌یسنا و مشاهده‌ اعمال پارسیان (هند) مرا بر آن داشت که به تفسیر اوستا، کتاب دینی ایرانیان، بپردازم تا از این‌رو…

پژوهش تاریخی بیش از آنکه عرصه‌ای برای قضاوت‌های اخلاقی درباره گذشتگان یا متهم کردن کنش‌گران و تسهیل ‌گران میراث تاریخی باشد، فرآیندی پویا و مبتنی بر کشف اسناد جدید است. نوشته‌ای که در پی می‌آید، ناظر به یادداشتی در پایگاه خبری مرور با عنوان «مناره انزلی، قربانی روایت های ساختگی و انحصار گردشگری» است که ظاهرا با استفاده از پژوهش های اینجانب در خصوص قدمت، مناره یا همان فانوس دریایی تاریخی انزلی، نوشته شده، اما متاسفانه نتیجه گیری که از چنین پژوهشی بعمل آمده، به دلایل زیر، نمی‌تواند صحیح  باشد. تاریخ…

سال ۹۷ بود که سروصدای احتمال تخریب خانه ابتهاج در رسانه‌ها پیچید. هم استاندار ورود کرد هم شورای شهر و هم معاون میراث فرهنگی قول ثبت ملی اضطراری آن را داد. اما در نهایت تنها سردیسی از ابتهاج در ورودی استادسرا در داخل سبزه‌میدان، همانجا که پاتوق شطرنج بازان است، قرار داده شد که به "در نگاه می‌کند، ستاره آه می‌کشد... ". سال ۱۴۰۰ که اهمیت تونلی که برای سده‌ها در کُهدم تاریخی قرار داشت به ناگهان بازتاب یافت و این اتفاق موجب ثبت آن شد. حاکم نشین کُهدم که برای سده‌ها میان سپیدرود و رشت و فومن برو و بیایی داشت و بعد از…

کتاب سرودن نان نوشته‌ی اسکات کاتلر شرشو و ترجمه‌ی ملیکا خوش‌نژاد، اثری ناداستانی و تامل‌محور است که در قالبی میان‌رشته‌ای به سراغ یکی از معمولی‌ترین اما بنیادی‌ترین عناصر زندگی بشر می‌رود: نان. این کتاب که از سوی نشر اطراف در سال ۱۴۰۴ و در مجموعه‌ی «زندگی پنهان چیزهای معمولی» منتشر شده، تلاش می‌کند چیزی را که به نظر بدیهی، روزمره و آشنا می‌آید، دوباره به چشم ما غریب، پیچیده و معنادار نشان دهد. شرشو در این کتاب نه فقط از نان به‌ عنوان غذا، بلکه به‌ عنوان یک پدیده‌ی زیستی، تاریخی، اجتماعی، سیاسی و حتی فلسفی سخن…

بیشتر از شصت سال بعد از اصلاحات ارضی، در روستاهای گیلان هنوز بیشتر از کلمات مبالغه آمیز "چاکرم " و "نوکرم" یک عبارت کوتاه به گوش می‌رسد: "تی رعیتم " . عبارتی متعلق به دوران ارباب رعیتی که هنوز در ناخودآگاه جمعی بخش بزرگی از روستاییان تاثیر خود را حفظ کرده است ‌. بررسی تبعات اجتماعی اصلاحات ارضی بخصوص بر روی فرزندان خوانین مجالی دیگر می‌طلبد. سه نسل بعد از اصلاحات ارضی، شاید خبری از خان و رعیت نباشد اما رشت قدیم که محاط بین دو رودخانه‌ بود، هنوز نام اربابان و خوانین را بر پیشانی کوچه‌پس‌کوچه‌های خود می‌بیند ‌.…

کتاب «اقتصاد چگونه جهان را توضیح می‌دهد» با دو مقدمه و 14 فصل نگاشته شده است. این اثر، بخش عمده‌ای از تغییرات و تحولات تاریخ اقتصاد جهان در قرون گذشته است که در آن پیامدها و نتایج سیاست‌ها و تاثیر اختراعات و ابداعات فناورانه مخترعان در فرایند زندگی و سرنوشت مردمان یک عصر یا اعصار گذشته را دگرگون کرده است. سیاست‌ها یا ابداعاتی که گاه میلیون‌ها انسان را از خطر فقر نجات داده و گاه میلیون‌ها تن را به فلاکت کشانده و یا سرعت رشد و تغییرات اجتماعی یک دوره، تقویم زمانی یک قاره را فشرده ساخته است، به نوعی که سرعت رشد…