دکتر هادی حقشناس استاندار گیلان در بخشی از مصاحبه خود با رسانهها در باره وضعیت برنجکاران گفتند: در حال حاضر برنجکاران وضعیت نسبتا خوبی دارند. قیمت برنج سال گذشته مناسب بود. من الفبای اقتصاد را میدانم و بر اساس همان میگویم حال برنجکاران خوب است. امسال اگرچه در گیلان کاهش بارندگی داشتیم، اما در کل کشور بارندگی افزایش داشت. در گیلان به طور میانگین حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش بارندگی داشتیم اما با این حال وضعیت کشاورزان خوب است. شما جایی نمیبینید که کشاورزان به شکل گسترده با کمبود آب مواجه شده باشند. سدها و منابع آبی وضعیت مناسبی دارند و سال گذشته هم اعتراض جدی از سوی کشاورزان درباره آب نداشتیم.
این سخن استاندار پرتلاش گیلان (که حال برنجکاران گیلان خوب است) اگر فقط دایر بر وضعیت آب استان است؛ شاید بخاطر بارندگی اندکی بهتر امسال، درست باشد اما از ایشان (بیشتر به خاطر بومی بودن و اینکه الفبای اقتصاد را میدانند) انتظار این بود که با درک شرایط سخت اقتصادی کشاورزان این سخن عجیب و بهتانگیز را نمیگفتند! چرا که در واقع حال کدام بخش از اقشار جامعه ما خوب است تا حال برنجکاران ما نیز خوب باشد !!
بر اساس برآورد تشکلهای صنفی در حوزه برنج در حال حاضر حدود ۵۰۰ هزار تن از محصول سال قبل (در هنگام برداشت محصول فصل جدید) هنوز به فروش نرفته و روی زمین مانده در این شرایط چگونه کشاورز میتواند حال خوبی داشته باشد؟
در فصل زراعی جاری بخشی از برنجکاران ما که توانایی مالی محدودی برای حفظ محصول خویش را داشت با توجه به تجربه فروش سال گذشته بخشی از محصول خویش را در انبارها، منازل و کارخانجات برنجکوبی نگهداشته تا با فروش آن در روزهای پایانی فصل کشاورزی، توان اقتصادی خویش را متناسب با تورم حفظ کرده و آن را برای هزینههای کاشت، داشت و برداشت فصل جدید هزینه کنند اما در این روزها با مواجه شدن با رکود و کسادی بازار برنج برای محصول برنج خود تقاضایی نمییابند و این در شرایطی است که تورم عنان گسیخته جامعه معیشت همه اقشار مردم و به ویژه کشاورزان استانهای شمالی را سخت تحت فشار اقتصادی بیسابقه قرار داده است.
به ویژه این روزها با سیاست جدید دولت، حذف ارز ترجیحی برای برنج و لغو منع واردات برنج برای فصل برداشت (با استفاده از شرایط جنگی) با واردات برنجهای هندی و پاکستانی بالنسبه ارزان شاهد جولان و عرض اندام این نوع برنجها در بازار هستیم که با قدرت خرید پایین مردم با استقبال بیشتری هم مواجه شده تا برنج ایرانی با تقاضایی در خور روبرو نگردد.
یکی از بزرگترین نگرانیهای کشاورزان و برنجکاران، فروش محصول نهایی خود به قیمتی است که صرفه اقتصادی داشته و بتواند علاوه بر بازگشت هزینهها سودی برای آنان داشته باشد که بتوانند هزینههای معیشتی یکسال خانواده خود را تامین کنند.
اما در سالهای اخیر نوسان قیمت برنج، عدم وجود بازار پایدار، ورود سرمایههای راکد و سرگردان جامعه و حضور پررنگ و مخرب شرکتهای بزرگ و مافیایی در بازار برنج، کشاورزان را با چالشهایی جدی روبرو کرده است. به طور کلی هزینههای تولید برنج در ایران در مقایسه با کشورهای تولیدکننده دیگر بسیار بالاتر است و قیمت فروش محصول، کفاف این هزینهها را نمیدهد به ویژه در شرایط جنگی، بحران وسیع اقتصادی، تورم عنان گسیختهای که معیشت همه آحاد جامعه و به ویژه کشاورزان و برنجکاران را هدف گرفته است.
میدانیم که هرساله دولت به منظور تنظیم بازار و حمایت از کشاورزان و برنجکاران در فصل برداشت برای چهار ماه واردات برنج را منع میکرد اما امسال تحت تاثیر شرایط جنگی ممنوعیت واردات فصلی را لغو نموده که با وضعیت فعلی بازار و زمین ماندن ۵۰۰ هزار تن از برنج سال قبل و ورود سرسامآور برنج خارجی در بازار برنج ایرانی چگونه یارای رقابت با برنج وارداتی خواهد داشت؟
وضعیت مدیریت بازار برنج، غیر از افزایش هزینههای تولید، ورود سرسامآور و بیضابطه برنج خارجی از مهمترین دغدغههای شالیکاران شمال کشور است. وزارت جهاد کشاورزی باید هرچه سریعتر برای حمایت از تولیدکنندگان داخلی و ساماندهی بازار اقدامات موثر و عملی انجام دهد.
افزایش چشمگیر هزینههای تولید و حملونقل نیز از دیگر عواملی است که کشاورزان را به سمت عدم عرضه سوق داده است. قیمت ارز و دلار تاثیر مستقیمی بر هزینههای تولید و واردات نهادههای کشاورزی دارد. افزایش قیمت نهادهها مانند کود، سم و ماشینآلات کشاورزی، هزینه تمام شده برنج را به شدت افزایش داده است. هزینههای سرسامآور و چند برابری کاشت داشت و برداشت محصول برنج شامل کود، سم، بذر، آب بها، مزد نیروی انسانی، اجاره ماشینآلات و مزد کارخانههای شالیکوبی، حمل نقل، کیسههای پلاستیکی و … همه و همه از افزایش سرسامآور و بیرویه هزینه تولید دلالت دارد.
در چنین شرایطی کشاورزان برای جبران هزینههای خود ناچار و متمایل به فروش با قیمتهای بالاتر هستند اما زمانی که بازار توان و ظرفیت پرداخت این قیمتها را نداشه باشد آنها ترجیح میدهند محصول خود را نگهداری کنند تا زمانی که شرایط بازار برای فروش مساعدتر شود.