ابتدا از زحمات و تلاشهای بیوقفه کشاورزان شالیکار گیلانی قدردانی میکنم. باتوجه به صحبتهای دکتر هادی حقشناس، استاندار محترم باید بگویم خوشبختانه حال شالیکاران گیلان خوب است؛ زیرا آنان با هوشیاری و در زمان مناسب از نزولات آسمانی زمستان برای آمادهسازی شالیزارهای خود در بهار امسال بهره بردند. از سوی دیگر، شرایط آبوهوایی در بهار و تابستان تا این مقطع، با وجود کاهش ۱۵ درصدی بارندگی، به دلیل مدیریت صحیح مصرف آب کشاورزی، برای رشد و داشت شالیزارها و خوشههای برنج مناسب بوده است.
با این حال، شالیکاران تلاش خود را برای تولید کیفیتر و افزایش تولید انجام میدهند اما در این میان قیمت برنج نیز باید هم مناسب و هم عادلانه باشد؛ بهگونهای که نه کشاورزان تحت فشار اقتصادی ناچار به کاهش تولید یا فروش زمینهای شالیزاری خود شوند و نه مصرفکنندگان از خرید برنج ایرانی محروم شوند. شایسته نیست مردم گیلان به دلیل گرانی و تورم، ناچار به مصرف برنج خارجی شوند و سفرههایشان از برنج بومی خالی بماند.
در این مسیر لازم است مجموعه تیم اقتصادی دولت و وزارت جهاد کشاورزی باید هم در بخش تولید و هم در کنترل قیمت برنج بومی گیلان و مازندران نقش موثرتری ایفا کنند. از یک سو، با پرداخت یارانههای تولید از کشاورزان حمایت شود و از سوی دیگر، با استفاده از ابزارهای نظارتی و بازدارنده، از افزایش غیرمنطقی قیمتها در بازار جلوگیری به عمل آورده شود. به عنوان نمونه، قیمتگذاری دقیق برنجهای آماده عرضه در کارخانههای شالیکوبی میتواند با حضور نمایندگان وزارت جهاد کشاورزی، اتحادیه برنجکاران و صاحبان کارخانههای شالیکوبی انجام شود. مطمئنا سود این اقدام به نفع تولیدکننده و مصرفکننده خواهد بود.
هرچند هنوز تا آغاز برداشت برنج زمان باقی مانده است، اما احتمال بارندگیهای غیرمنتظره در هفتههای آینده وجود دارد و باید از هماکنون برای آن آمادگی لازم ایجاد شود تا زحمات کشاورزان گیلانی آسیب نبیند. متاسفانه امکانات انبارداری در بسیاری از روستاهای گیلان برای نگهداری خوشههای برداشتشده بسیار ضعیف است و در صورت بارندگی هنگام برداشت، خسارتها دوچندان خواهد شد.
نکته مهم دیگر، نحوه قیمتگذاری برنج سفید و شلتوک در کارخانههای شالیکوبی است که متاسفانه گاهی تحت تاثیر روابط غیرشفاف و دلالی قرار دارد و همین موضوع نقش مهمی در افزایش قیمت برنج در بازار ایفا میکند.
تا زمانی که دولت و وزارت جهاد کشاورزی نظارت مستمر و موثر بر عرضه، فروش و حتی ارسال برنج از کارخانههای شالیکوبی به سایر استانها نداشته باشند، قیمت برنج هرگز بر پایه سود منصفانه و عادلانه شکل نخواهد گرفت. همین خلأ نظارتی باعث شده است که از مافیای برنج و قیمتهای غیرمنصفانه در بازار سخن گفته شود.
اما سوال جدی از مسئولان کشوری، استانی، دولت و وزارت جهاد کشاورزی این است که چرا دغدغه برنج تنها تا زمان برداشت پررنگ میشود، در حالیکه مشکلات اصلی کشاورزان و مصرفکنندگان پس از برداشت شالی از مزارع آغاز میشود؟ در این مرحله، حمایت موثر دولت از هر دو سوی زنجیره، یعنی تولیدکنندگان و مصرفکنندگان، یا وجود ندارد یا بسیار کمرنگ است.
حق مسلم مردم گیلان و مازندران این است که توان خرید و مصرف برنج بومی و ایرانی را داشته باشند. جای تأسف دارد که بسیاری از مردم این استانها به دلیل گرانی و کاهش قدرت خرید، ناچار به مصرف برنج خارجی شدهاند و حتی حسرت خوردن برنج بومی را بر سفرههای خود دارند. این، همان قصه و غصه همیشگی برنج ایرانی است که نیازمند توجه جدی و تصمیمگیری مؤثر مسئولان است.
*کارشناس برنج