سال ۱۴۰۴ با دو جنگ شروع و با یک آتشبس موقت به پایان رسید. از تبعات اقتصادی این آشفتگی گرانی بود و تورم. در این میان به تدریج زمزمه گران شدن پلاستیک و کمبود آن در جامعه بالا گرفت. خردهفروشان، عمده فروشان، هایپرمارکتها، فروشگاههای بزرگ و حتی مغازههای سوپرمارکت کوچک به سرعت درگیر بحران پلاستیک شدند و از آنجا که همراه خانوادهام مغازه سوپری کوچکی را مدیریت میکنم به عینه دیدم که چگونه نه تنها خرید پلاستیک به صورت اجباری در مغازهها کاهش پیدا کرده بلکه بسیاری از کاسبان همین حالا مجبور شدهاند پلاستیکهای خریدهای قبلی را جمعآوری کرده و در مغازه در اختیار مشتریها قرار دهند.
به نظر میرسد این دست اتفاقات در اکثر سوپرمارکتهای کوچک و بزرگ رخ داده است. اما موردی که برایم جالب بود این است که مغازهداران و کاسبان بازار در گذشته نه چندان دور اصرار زیادی به قرار دادن هر جنسی در پلاستیک برای ارایه به خریدار داشتند. از ظرف ماست و یک بیسکوییت کوچک گرفته تا هر وسیلهای که از سوپرمارکت یا فروشگاه ترهبار خریداری میشد. در اکثر میوه فروشیها هم برای هر میوه پلاستیک جداگانهای در نظر گرفته میشد و تا قبل از این ماجرا هر نفر بهطور متوسط چیزی حدود ۴تا ۵ پلاستیک هنگام خرید از مغازه دار دریافت میکرد.
این رخداد شاید آنچنان ارتباطی به جوان یا پیر بودن افراد و حتی تحصیلات و سطح اجتماعی آنان نداشته باشد و رفتار و عادتی است که در همه سطوح جامعه اتفاق میافتاد. با اینکه ثمنها و گروههای مدنی و محیطزیستی به خصوص در سالهای اخیر تحرکات زیادی برای ترویج فرهنگ تولید زباله کمتر داشته و دارند اما اکثر افراد هنوز اعتقادی به خرید با ساک پارچهای و استفاده کمتر از پلاستیک ندارند.
در حال حاضر با گران شدن سرسام آور پلاستیک، مغازهداران و کاسبان بازار، بابت نگرفتن پلاستیک حتی از مشتریان خود تشکر میکنند. این همان تصویری است که گروههای مردمنهاد محیطزیستی سالها برای تحقق آن کوشیدند و در نهایت این بحران کاهش تولید پلاستیک به علت حمله به صنایع پتروشیمی بود که با یک توفیق اجباری باعث عملی شدن آن در جامعه ما شد.
طی بررسیهای به عمل آمده از بازارکل فروشان رشت، قیمت هر دانه پلاستیک بزرگ ۱۰ کیلویی ۱۰۰۰۰ تومان و ۱ کیلو حدود ۴۰۰ تا ۴۵۰ هزار تومان است. پلاستیک دو کیلویی سفید نیز قیمتی حدود ۴۰۰۰۰۰ تومان دارد. قیمت هر پلاستیک نازک برای نان در نانواییها هم به ۷۰۰۰ تومان در هر عدد رسیده است.
مشکلات این چنینی و افزایش قیمت پلاستیک با شروع جنگ، افزایش ۴۰ درصدی قیمت نفت، افزایش ۲۰۰ درصدی قیمت مواد پلیمری نسبت به قیمت پایه، آسیب به شرکت پتروشیمی و … سبب این افزایش قیمت بیسابقه شده و اثرات زیادی بر صنایع و کسب و کارها و افزایش هزینه ها داشته است. اما اتفاق خوبی که در این میان رخ داد این است که افزایش قیمت پلاستیک، کمک زیادی به کاهش مصرف پلاستیک و استفاده بیشتر از ساک پارچه ای و زنبیل خواهد کرد.
طبق آمارها به طور متوسط هر فرد ایرانی در طول روز حدود ۳ پلاستیک مصرف میکند که امروز با تغییر مدل زندگی و خوراک به ویژه در گیلان و شهر رشت که خوراک و پوشاک بیشترین اهمیت را در بین مردم دارد قاعدتا این تعداد مصرف بیشتر هم خواهد بود.
در یک خانواده ۴ نفره روزانه حدود ۱۲ پلاستیک مصرف میشود که قیمتی بین ۵۰ تا ۶۰ هزار تومان دارد. بنابراین در یک ماه حدود ۱۸۰۰۰۰۰ تومان هزینه تهیه پلاستیک خواهد بود. این در حالی است که گیلان و شهر رشت هم اکنون از نظر سیستم جمعآوری و بازیافت زباله در شرایط خوبی قرار ندارد و در هر کوی و برزن در سراسر گیلان با آن محیط زیست شکنندهاش، شاهد انباشت کوهی از زباله و پلاستیک هستیم.
این درحالی است که هزینه تهیه یک ساک پارچهای بادوام برای انجام خریدهای روزانه برای یک خانواده چیزی حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰۰۰۰ تومان و حتی کمتر است. کمترین مقدار عمر مفید یک ساک پارچهای حدود یکسال است و برخلاف پلاستیک، قابل استفاده در همه مکانهای خرید هم هست. در این میان زنبیلهای حصیری و بومی گیلان و حتی زنبیلهای جدید که در بخشی از آن پلاستیک بکار رفته نیز قابل استفاده برای مدت طولانی است و میتواند کمک زیادی در کاهش استفاده ما از پلاستیک، کاهش هزینه خرید و نیز کاهش مصرف و کمک به محیطزیست شود.
پویش زنبیل یکی از همین حرکتهای اجتماعی است که از سال گذشته در شهر رشت آغاز شده و دنبال کنندگان زیادی هم دارد. امید است هم استانیها و همشهریهای عزیز ما در شهر بزرگ رشت که در مجاورت آن بیشتر تر چهل سال است که فاجعه لندفیل سراوان رقم خورده به این پوششها بپیوندند و در محافظت از محیطزیست از چنین حرکتهایی که کارکردهای مفید چندگانه دارند و به کاهش هزینههای خانوار هم میانجامد حمایت لازم را به عمل آورند.