زمان برداشت برنج به تدریج نزدیک میشود. سال گذشته به جهت شرایط جنگی ممنوعیت ترخیص برنج در فصل برداشت لغو شد؛ اما حالا انجمن تامینکنندگان، تولیدکنندگان و واردکنندگان برنج ایران در نامهای به وزیر جهاد کشاورزی خواستار تداوم اجرای ممنوعیت واردات برنج در فصل برداشت شده است. هنوز مشخص نیست دولت چه تصمیمی برای واردات برنج گرفته است. واردات با چه سقف و حجمی انجام خواهد شد و آیا بازار بار دیگر با موج عرضه برنج خارجی مواجه میشود یا خیر؟
در این میان اما شاید پرسش مهمتر این باشد که سرنوشت حدود ۵۰۰ هزار تن برنج ایرانی باقیمانده از محصول سال گذشته چه خواهد شد؟ محصولی که هنوز راهی به بازار پیدا نکرده است. از سوی دیگر، غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، چند روز پیش از کاهش قریبالوقوع قیمت برنج ایرانی خبر داد. آن هم در شرایطی که بخش قابل توجهی از خانوارها در خرید برنج مرغوب داخلی ناتوانند و به مصرف برنج خارجی گرایش اجباری پیدا کردهاند.
در این میان، حذف ارز نیمایی و جایگزینی ارز توافقی برای واردات شوک تازهای به بازار وارد کرده و باتوجه به رسواییهای گذشته درباره نقش شرکتهای واردکننده و توزیعکننده نگرانیهای زیادی به وجود آمده است. برخی از این شرکتها سال گذشته وقتی کشور خسته از تورم و فقر در زیر سختترین بمباران قرار داشت؛ برنج واردشده با ارز ترجیحی را با نرخ دلار آزاد به مردم فروختند. گیلان ۱۳ نماینده در مجلس دارد و مجلس نیز از سر ناچاری در تعطیلات به سر میبرد، حالا پرسش اینجاست که واقعا چه کسی قرار است از منافع شالیکاران و مصرفکنندگان دفاع کند؟
دبیر انجمن تامینکنندگان، تولیدکنندگان و واردکنندگان برنج ایران اخیرا در نامهای به وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به وضعیت تولید داخلی، موجودی انبارها و شرایط بازار، خواستار تداوم اجرای ممنوعیت واردات برنج در فصل برداشت سال جاری شده است
در حال حاضر برنج هاشمی حدود ۵۹۹ هزار تومان، علیکاظمی ۴۷۵ هزار تومان، طارم حدود ۳۷۵ هزار تومان، عنبربو حدود ۳۸۵ هزار تومان و شیرودی حدود ۳۰۰ هزار تومان در بازار عرضه میشود.
ممنوعیت واردات برنج در فصل برداشت تداوم پیدا کند
همه ساله در فصل برداشت برنج ایرانی، ممنوعیت چهار ماهه واردات برنج ابلاغ میشود. در سال زراعی قبل به دلیل شرایط تولید و جبران کسری برنج مورد نیاز کشور، ممنوعیت ترخیص برنج در فصل برداشت در سال ۱۴۰۴ لغو شده بود.
مسیح کشاورز، دبیر انجمن تامینکنندگان، تولیدکنندگان و واردکنندگان برنج ایران اخیرا در نامهای به وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به وضعیت تولید داخلی، موجودی انبارها و شرایط بازار، خواستار تداوم اجرای ممنوعیت واردات برنج در فصل برداشت سال جاری شده و نسبت به پیامدهای حذف یا تضعیف این محدودیت هشدار داده است.
۵۰۰ هزار تن برنج ایرانی بدون خریدار مانده است
ظاهرا نمایندگان این انجمن در استانهای شمالی کشور، مکاتباتی در این خصوص داشته و اعلام کردهاند که طبق برآورد تقریبی آنها حدود ۵۰۰ هزار تن موجودی برنج ایرانی از فصل زراعی قبل به دلیل شرایط رکود و تورمی کشور باقی مانده و این یک تهدید بالفعل است. انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان معتقد است؛ در صورت عدم امکان عرضه این برج توسط کشاورزان، لطمه جدی به بازار وارد میشود و حتی امکان اعتراض عمومی و عدم ادامه کشت دور از انتظار نخواهد بود.
جهاد کشاورزی اخیرا اعلام کرده که با توجه به شرایط آب و هوایی و بارشهای خوب کشور، انتظار تولید حداقل دو میلیون تن برنج سفید ایرانی وجود دارد. استانهای شمالی کشور و استانهای خوزستان، فارس و اصفهان تولید خواهند داشت.
سالانه بیش از یک میلیون و ۱۰۰ هزار تن شلتوک در گیلان تولید میشود. از این میزان شلتوک نزدیک به ۷۰۰ هزار تا ۷۵۰ هزار تن با احتساب رتونگیری، برنج سفید به دست میآید. در مازندران اما بعد از فرآوری، یک میلیون تن برنج سفید استحصال میشود. در مجموع استانهای کشت کننده ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار تن برنج سفید تولید میکنند.
۵۰۰ هزار تن موجودی برنج ایرانی از فصل زراعی قبل به دلیل شرایط رکود و تورمی کشور باقی مانده و این یک تهدید بالفعل است. انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان معتقد است؛ در صورت عدم امکان عرضه این برج توسط کشاورزان، لطمه جدی به بازار وارد میشود و حتی امکان اعتراض عمومی و عدم ادامه کشت دور از انتظار نیست
چقدر برنج خارجی نیاز داریم؟
در حوزه برنج عنوان میشود بین ۷۰۰ تا یک میلیون تن نیاز به واردات داریم، البته این مشمول برنج مصرفی و تامین ذخایر استراتژیک هر دو میشود. البته روایت سومی هم وجود دارد که تولید داخل حدود ۲.۷ میلیون تن بوده و برای مصرف روزانه کافی بوده و فقط برای ذخایر استراتژیک برنج خارجی نیاز است.
معمولا بنا به خواست دولتها تاکنون برنج ایرانی برای ذخایر استراتژیک استفاده نشده است. توجیه آنها این بوده که این محصول در کشور موجود بوده و برای ذخایر استراتژیک باید محصول خارجی خریداری شود.
فقط ۳ ماهه ممنوعیت واردات برنج اعمال شود!
این انجمن در مکاتبه خود با وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده که فصل جدید زراعی کشورهای صادرکننده هند و پاکستان از آبان ماه شروع میشود و در طول ماههای مرداد، شهریور و مهر دوره ممنوعیت واردات برنج کشور که مصادف با پایان سال زراعی قبلی آنان است، به دلیل کمبود عرضه در این کشورها شاهد افزایش قیمت هستیم که در صورت عدم برقراری دوره ممنوعیت و صدور مجوز خرید، منابع ارزی کشور لطمه خواهد دید.
به همین دلیل به دولت پیشنهاد داده که اولا زمان دوره ممنوعیت چهار ماهه واردات که مطابق قانون همهساله انجام میشود به سه ماه کاهش پیدا کند. یعنی دوره ممنوعیت واردات برنج از اول مرداد ۱۴۰۵ تا سه ماه بدون استثناء برای بخش دولتی و خصوصی اجرایی شود. همچنین خواستار این شده تا مجوز ترخیص برنجهای وارداتی در دوره ممنوعیت واردات، تنها مربوط به محمولههایی که پیش از تاریخ اول تیر ۱۴۰۵ وارد کشور شدهاند باشد.
کارشناسان اعلام کردند که با توجه به امضای توافق اولیه بین ایران و آمریکا و رفع محاصره دریایی بنادر جنوب، واردات قابل توجهی از برنج خارجی در تیرماه برای جبران کسری برنج کشور انجام شود.
سالهای پرحاشیه برنج، از برنج تقلبی تا محصول تراریخته
در ۱۰ ماهه سال 1404 یعنی قبل از آغاز جنگ ۳۹ روزه که به محاصره کامل بنادر جنوبی ایران انجامید، آمار گمرک نشان میدهد ۱.۲۵ میلیون تن برنج به ارزش ۱.۳ میلیارد دلار وارد کشور شده است.
در سال ۱۴۰۳ اما داستان واردات برنج متفاوتتر بود. در این سال واردات برنج طلایی تراریخته از فیلیپین و با افشای نام شرکتهای متهم و قراردادهای مشکوک به تیتر یک رسانهها تبدیل شد، مخالفان میگفتند؛ تراریخته(دستکاری ژنتیکی) منشا بسیاری از سرطانها، نازایی و ناراحتیهای کبدی است.
اگرچه سازمان غذا و دارو اینگونه واردات را رد کرد اما افکار عمومی تا مدتها به دنبال ارائه شفاف نتیجه آزمایشات و اسناد بود. واردات ۶۰ هزار تن برنج تقلبی هندی نیز پرونده دیگری بود که ردپای دو دولت رییسی و پزشکیان و البته شرکت «جاهد» وابسته به موسسه جهاد استقلال وزارت جهاد کشاورزی در آن دیده میشود. در آن سال ۵۰۰ هزار تن برنج با هزینه ۵۶۰ میلیون دلار وارد کشور شد. در حالیکه نیاز بازار به واردات تنها ۱۰۰ هزار تن برنج بوده است.
کارشناسان اعلام کردند که با توجه به امضای توافق اولیه بین ایران و آمریکا و رفع محاصره دریایی بنادر جنوب، واردات قابل توجهی از برنج خارجی در تیرماه برای جبران کسری برنج کشور انجام شود
فصل برداشت و تکرار یک مطالبه قدیمی
قربانزاده رییس اتحادیه شالیکوبیداران شهرستان بابل، از جمله افرادی است که معتقدند؛ مازندران با دو نوبت کشت برنج و افزایش تولید ۲۰ درصدی برنج در سال ۱۴۰۴ کاملا قادر به تامین برنج کشور بوده و میتواند نیمی از واردات برنج را کاهش دهد.
شهرستان بابل بعد از رشت، برنج خیزترین منطقه کشور است. سه نقطه شمالی کشور یعنی گیلان، مازندران و گلستان دارای حدود ۳۰ نماینده در مجلس هستند؛ اما کشاورزان آن هنوز با وضعیت نامناسب قیمت برنج در فصل برداشت مواجهند. در حال حاضر زیرساختهای لازم برای توزیع مستقیم محصول از کشاورز به مصرفکننده در ایران وجود ندارد و واکنش این نمایندگان همیشه سکوت، مصاحبههای تبلیغاتی، نمایشی و فرافکنی بوده است.