در روزگاری که بسیاری از زبانها، آیینها و سنتهای بومی در معرض فراموشی قرار گرفتهاند، تداوم انتشار یک نشریه فرهنگی در بیش از سه دهه، روایتی از پایداری در پاسداشت هویت محلی است. نشریه «گیلهوا» نیز در ۳۵ سال گذشته، فراتر از یک مجله، به بخشی از حافظه مکتوب فرهنگ، زبان و تاریخ گیلان تبدیل شده و با انتشار پژوهشها، اسناد و آثار نویسندگان و پژوهشگران، نقشی موثر در حفظ و معرفی میراث فرهنگی این سرزمین ایفا کرده است.
نخستین نشست فرهنگی «گیلهشَبان» با محوریت بررسی کارنامه ۳۵ ساله نشریه «گیلهوا»، عصر سهشنبه ششم اَمردادماه به میزبانی مؤسسه فرهنگی گردشگران پایدار گیل در رشت برگزار شد. در این نشست که با حضور جمعی از پژوهشگران، نویسندگان، روزنامهنگاران و علاقهمندان فرهنگ گیلان همراه بود، محمدتقی پوراحمدجکتاجی، مدیرمسوول و بنیانگذار «گیلهوا» از روند شکلگیری و تداوم انتشار این نشریه، اهداف و رویکردهای آن و تجربه سهدهه تلاش برای پاسداری از زبان و فرهنگ گیلان سخن گفت.
«گیلهوا» نام یکی از بادهای شمال است که نماد خیر و آبادانی به شمار میرود و این واژه، افزون بر گیلان، در مازندران و آذربایجان نیز رواج دارد
جکتاجی در آغاز سخنان خود با مروری بر تاریخچه «گیلهوا» اظهار کرد: نخستین شماره این نشریه در تیرماه ۱۳۷۱ منتشر شد، اما دریافت مجوز انتشار آن شش سال به طول انجامید. به گفته وی، درخواست اخذ امتیاز در سال ۱۳۶۵ ارائه و سرانجام در سال ۱۳۷۰ مجوز انتشار صادر شد.
وی «گیلهوا» را ادامه راه مجله «دامون» دانست و افزود: نخستین شماره «دامون» در سال ۱۳۵۹ منتشر شد اما این نشریه پس از انتشار ۲۸ شماره از ادامه فعالیت بازماند. او همچنین یادآور شد که پیش از انتشار «دامون» در سال ۱۳۵۸ نیز چهار شماره از آن با همکاری ولی مظفری، علی عبدلی، محمد بشرا و علیاکبر مرادیان گروسی در قالب روزنامه انتشار یافت اما آن نیز پس از چهار شماره توقیف شد.
مدیرمسوول «گیلهوا» هدف از انتشار این نشریه را پاسداری از هویت، فرهنگ و زبان گیلان عنوان کرد و درباره نام آن توضیح داد: «گیلهوا» نام یکی از بادهای شمال است که نماد خیر و آبادانی به شمار میرود و این واژه، افزون بر گیلان، در مازندران و آذربایجان نیز رواج دارد. وی افزود که برای انتخاب این نام با زندهیادان فریدون نوزاد و زیباکناری مشورت کرده و هر دو این عنوان را تأیید کرده بودند.
جکتاجی: درتمام این سالها با مخاطبان خود صادق بودهام و هیچگاه گیلهوا را به تریبون هیچ نهاد یا سازمانی تبدیل نکردهام و همان اهداف اولیه را دنبال کردهام
جکتاجی همچنین به روند انتشار این نشریه اشاره کرد و گفت: گیلهوا فعالیت خود را بهصورت ماهنامه آغاز کرد، سپس به دوماهنامه و در دو سال اخیر به فصلنامه تبدیل شد.
وی با تأکید بر استقلال این نشریه اظهار کرد: در تمام این سالها با مخاطبان خود صادق بودهام و هیچگاه گیلهوا را به تریبون هیچ نهاد یا سازمانی تبدیل نکردهام و همان اهداف اولیه را دنبال کردهام.
او در ادامه، تاریخ، جغرافیا با رویکرد جغرافیای تاریخی، آداب و رسوم، حوزه تمدنی گیلان، فرهنگ، ادبیات و زبان گیلکی را از مهمترین محورهای محتوایی گیلهوا برشمرد و گفت: طی ۳۵ سال گذشته بیش از ۱۵۰ گفتوگو با دانشمندان، پژوهشگران و مفاخر گیلان و ایران در این نشریه منتشر شده است.
این روزنامهنگار پیشکسوت با اشاره به سرمقالههای «حرف اول»گفت: یادداشتهایی که از نخستین شماره منتشر میشدند، همواره مسائل و چالشهای گیلان، از وضعیت زبان گیلکی و توسعهنیافتگی استان گرفته تا مشکلات آموزشی و فرهنگی را مورد توجه قرار دادهاند.
وی حفظ و تقویت زبان گیلکی را یکی از مأموریتهای اصلی گیلهوا دانست و تأکید کرد: شعر، داستان و متون گیلکی همواره جایگاهی ثابت در این نشریه داشتهاند. افزون بر این، بخشهایی همچون فولکلور، ضربالمثلها و «بانک لغت» نیز با هدف ثبت و گردآوری واژههای کهن گیلکی و با مشارکت مخاطبان از نقاط مختلف گیلان نقش مهمی داشتند.
جکتاجی: یادداشتهایی که از نخستین شماره منتشر میشدند، همواره مسائل و چالشهای گیلان، از وضعیت زبان گیلکی و توسعهنیافتگی استان گرفته تا مشکلات آموزشی و فرهنگی را مورد توجه قرار دادهاند
او ادامه داد: انتشار عکسها و اسناد تاریخی، نتهای موسیقی، نقد و معرفی کتابهای شعر و داستان و نیز معرفی تازههای نشر، از دیگر بخشهای ثابت گیلهوا در طول سالهای انتشار بوده است. به گفته وی، تاکنون ۱۸۱ شماره از این نشریه منتشر شده است. «گیلهوا» در سالهای مختلف مشترکانی از کشورهای گوناگون، به تعبیر او «از پنج قاره جهان»، داشته است، اما در سالهای اخیر به دلیل مشکلات مالی و محدودیتهای ارسال، شمار مشترکان خارج از کشور کاهش یافته است.
این روزنامهنگار همچنین از بخش «تاسیانی» به عنوان یکی از بخشهای ماندگار نشریه یاد کرد و گفت: این بخش به انتشار نامهها و نوشتههای گیلانیان خارج از کشور اختصاص داشت و پیوندی میان آنان و زادگاهشان برقرار میکرد.
جکتاجی با اشاره به اینکه استادان دانشگاه، پژوهشگران، مؤلفان، دانشجویان و علاقهمندان فرهنگ و تاریخ گیلان، اصلیترین نویسندگان این نشریه را تشکیل میدادند، افزود: گیلهوا از سه بخش اصلی شامل مطالب فارسی، اشعار، داستانها و متون گیلکی و نیز نوشتههای سادهتر همچون خاطرات و روایتهای مردمی تشکیل شده است.
جکتاجی: حفظ و تقویت زبان گیلکی یکی از مأموریتهای اصلی گیلهوا است. شعر، داستان و متون گیلکی همواره جایگاهی ثابت دراین نشریه داشتهاند. افزون براین، بخشهایی همچون فولکلور، ضربالمثلها و «بانک لغت» نیز با هدف ثبت و گردآوری واژههای کهن گیلکی و با مشارکت مخاطبان از نقاط مختلف گیلان نقش مهمی داشتند
وی در ادامه به انتشار بیش از ۳۰ ویژهنامه مستقل در کنار گیلهوا اشاره کرده و گفت: برخی از این ویژهنامهها به معرفی و بررسی زندگی و آثار چهرههایی چون: اکبر رادی، بهمن صالحی، ولی مظفری و استاد پوررضا اختصاص داشت و برخی دیگر نیز موضوعات و مناطق مختلف گیلان، از جمله: تالش، لشتنشا، گسکرات و مانند آن را بررسی میکرد.
جکتاجی در پایان سخنان خود با اشاره به جایگاه گیلهوا در تاریخ مطبوعات استان، این نشریه را نخستین مجله فرهنگی گیلان پس از انقلاب دانست و یادآور شد که در سالهای آغازین انتشار، نامههایی از چهرههایی چون: ایرج افشار و علی دهباشی به دفتر نشریه ارسال شده بود و همان زمان انتشار یافت.
در پایان این نشست، حاضران با طرح پرسشها و دیدگاههای خود، درباره روند فعالیت «گیلهوا»، چالشهای حفظ زبان گیلکی، آینده مطبوعات فرهنگی و راهکارهای تداوم رسانههای بومی به گفتوگو پرداختند؛ گفتوگویی که بار دیگر بر اهمیت استمرار نشریات فرهنگی در حفظ حافظه تاریخی، هویت بومی و میراث فرهنگی گیلان تاکید داشت
عکسها: نریمان قربانی